Droge week maar wel lichte stijging Rijn, Maasafvoer blijft zeer laag

In het zuidelijk deel van het stroomgebied van de Rijn viel afgelopen week voldoende regen voor een stijging van ca 40-50 cm van de Rijn bij Lobith in de komende week. De Maas ontving geen extra water en hier blijft de afvoer onveranderd laag. Komende week verloopt weer grotendeels droog en de Rijn gaat na de lichte stijging opnieuw dalen. Waarschijnlijk niet zo ver als in de afgelopen week, want op termijn is nieuwe regen mogelijk. De Maas blijft voorlopig tot die tijd erg laag. In het waterbericht leest u de details. In de rubriek Water Inzicht de grafieken van het afvoerverloop van Rijn en Maas. Met name de Rijn daalde verder dan ooit eerder in juli.

Water van de week

Nog een week met een dominant hogedrukgebied

Het hogedrukgebied dat al wekenlang het weer boven Noordwest-Europa bepaalt, is wat van positie verandert en ligt nu ten westen van Schotland. Het zorgt de komende dagen boven Nederland en de stroomgebieden voor één noordwestelijke luchtstroming waarin droge en vrij koele lucht wordt aangevoerd. Enkele dagen geleden lag ditzelfde hogedrukgebied nog ten noorden van ons en zorgde het met een oostelijke luchtstroming voor de aanvoer van vrij warme lucht.

Tegelijkertijd lag er toen ten zuiden van Nederland een lagedrukgebied boven Frankrijk dat boven centraal Europa voor enkele dagen met buien heeft gezorgd. De kaartjes hieronder laten de neerslaghoeveelheden zien die de afgelopen week boven Duitsland en Zwitserland zijn gevallen. De meeste regen viel tegen de noordzijde van de Alpen, tot lokaal meer dan 70 mm, en het is dit water dat nu bijdraagt aan een stijging van de Rijn. Verder naar het noorden viel in Zuid-Duitsland ook aardig wat regen en ook dit water stroomt nu af naar de Rijn.

Nog wat verder naar het noorden was in eerdere verwachtingen voorzien dat daar ook aardig wat regen zou kunnen vallen, maar dat is uiteindelijk niet uitgekomen. Er trokken daar maar een paar buien over die voor de Rijn en de Maas weinig extra water opleverden. Nog wat verder naar het noorden, in België, Nederland en het aangrenzende deel van Duitsland bleef het zo goed als droog.

Voor Nederland was dit vorige week ook al de verwachting en dat is dus uitgekomen. Al was er wel de hoop dat de regenzone misschien iets noordelijker zou doordringen zodat ook Nederland wat mee zou pakken. Voor de Ardennen was wel meer regen verwacht, maar dat bleef dus uit. Het is voor het grootste deel van Nederland alweer 3 weken geleden dat er regen van betekenis is gevallen en mede dankzij het warme weer met veel verdamping begint de droogte in ons land nu toch op veel plaatsen zichtbaar te worden.

De komende week zal dat zich nog wat verscherpen, want pas over ruim een week wordt weer regen van betekenis verwacht. Wel is het wat koeler, waardoor de verdamping minder groot zal zijn. In een eerdere verwachting leek er woensdag aanstaande nog wat regen te kunnen gaan vallen, maar dat regengebied lijkt toch verder oostelijk langs te trekken. Misschien vallen er nog een paar druppels. Het goede nieuws van de afgelopen week voor de mensen die van het water afhankelijk zijn, is dat er in Zuid-Duitsland en Zwitserland regen is gevallen. Want daar was de droogte nog veel extremer dan in Nederland omdat er ook in mei en juni erg weinig regen was gevallen.

Gewoonlijk zijn de zomermaanden in de Alpen vrij nat dankzij vooral buien die boven het overdag opwarmende bergmassief makkelijk tot ontwikkeling kunnen komen. Dit jaar bleef de buiigheid in juni uit en het leek al op een herhaling van het jaar 2018 uit te gaan lopen, toen de hele zomer daar droog verliep en mede daardoor de Rijn maandenlang een zeer lage afvoer had. De afgelopen week viel er dus weer eens aardig wat regen, maar dat wil nog niet zeggen dat dit zo blijft.

De komende week namelijk al vormt het hogedrukgebied op de Atlantische Oceaan een uitloper tot over Centraal-Europa en wordt het daar opnieuw voor langere tijd droog. Toch zou het op wat nog langere termijn wel kunnen gaan veranderen. Het tot nu toe zo standvastige hogedrukgebied boven de noordelijke Atlantische Oceaan trekt zich namelijk vanaf het eind van de week terug in zuidwestelijke richting. Dit maakt de weg vrij voor lagedrukgebieden die dan over het noorden van de Atlantische Oceaan in oostelijke richting kunnen trekken. Over een week ziet de weerkaart er dan heel anders uit met een lagedrukgebied nabij Schotland.

De eerste dagen hebben de stroomgebieden dus te maken met een noordwestelijke stroming. Het blijft droog op misschien een enkele bui na in de Alpen, maar vanaf de tweede helft van de week wordt het daar ook droog. Vanaf 26 juli neemt de kans op regen wel weer toe als het lagedrukgebied de plaats in neemt van de hoge druk en neerslaggebieden onze omgeving kunnen bereiken. In de 4 tot 5 dagen daarna kan er op iedere dag regen vallen, met in totaal zo’n 15 tot 20 mm in Nederland en wat meer in de Middelgebergten in de landen om ons heen (Ardennen, Eiffel, Vogezen, Zwarte Woud etc.). De Alpen vangen dan weer de meeste regen op.

Het is nog net wat ver weg in de tijd om zekerheid te hebben over deze weersomslag, maar hij wordt door de weermodellen al een aantal dagen aangekondigd dus de kans neemt steeds verder toe dat dit uit gaat komen. Of dit de overgang is naar een langere periode met lagedrukgebieden die het weer in de stroomgebieden bepalen, of dat het hogedrukgebied zich weer weet te herstellen, is nu nog niet te zeggen.

Rijn stijgt ca 50 cm naar 7 m NAP, afvoer stijgt bijna 200 m³/s.

De Rijn daalde de hele week en kwam afgelopen zaterdag 18/7 uit op een stand van 6,56 m NAP, slechts 9 cm boven de laagste stand ooit eerder bereikt in augustus 2022. De afvoer tijdens de laagste stand bedroeg nu 715 m³/s, wat nog wel ca 100 m³/s hoger is dan het record uit november 1947. De komende dagen gaan waterstand en afvoer weer wat stijgen als het water arriveert van de regenval uit Zuid-Duitsland en Zwitserland. Dagelijks stijgt de stand vanaf maandag met ca 10 cm en op vrijdag 24/7 verwacht ik een stand net boven de 7 m NAP. De afvoer is dan gestegen tot rond 900 m³/s.

Nog steeds is dat uitzonderlijk weinig, want het langjarig gemiddelde voor deze tijd van het jaar bedraagt ca. 2.000 m³/s. Tijdens het komend weekend blijft de stand nog net onder de 7 m schommelen, om vanaf zondag weer te gaan dalen.  Het is dan alweer bijna een week droog in het stroomgebied en er staat de Rijn dan weer en daling te wachten van minimaal een dag of 4 à 5. Hoe lang de daling gaat duren hangt af van de regen die vanaf 26 juli gaat vallen.

Het eerste water daarvan zou bij Lobith kunnen arriveren vanaf 29 of 30 juli en tegen die tijd verwacht ik dat de stand weer is gedaald tot tussen 6,7 en 6,8 m NAP en de afvoer bevindt zich dan weer tussen 750 en 800 m³/s. Net wat boven de laagste stand van de afgelopen dagen, maar dan moet de regen van 26/7 wel gaan vallen. Voorlopig ga ik uit van geen al te grote hoeveelheden regen en dat zou betekenen dat de waterstand de eerste dagen van augustus wel wat stijgt, maar nog niet veel hoger dan 7 m uit zal komen. In de rubriek Water Inzicht is de grafiek van de Rijnafvoer van 2026 in vergelijking met andere jaren met een lage afvoer weergegeven.

Maasafvoer blijft nog minstens een week erg laag.

De afgelopen week bevond de Maasafvoer bij Maastricht zich de hele week tussen 22 en 25 m³/s. Behalve aan het begin van de week toen het even wat hoger was doordat ca 10 m³/s extra water beschikbaar kwam, dat in het weekend daarvoor in de Waalse stuwpanden was opgespaard. Ik had dat nog niet eerder gezien dat dat werd gedaan. Dit weekend lijkt dat niet opnieuw te zijn gebeurd, dus hoeven we komende dagen niet op wat extra water te rekenen.

De afgelopen week is er nauwelijks regen gevallen in het stroomgebied en de Maasafvoer blijft daarom voorlopig erg laag en zal bij Maastricht komende week niet boven de 25 m³/s uitkomen. Pas in het volgend weekend zou er voor het eerst regen kunnen vallen in het stroomgebied, maar dat lijken dan ook nog geen grote hoeveelheden te worden. De afvoer kan daardoor vanaf 27 of 28 juli wel weer wat gaan stijgen, maar op grond van de huidige neerslagverwachtingen zal dat voorlopig niet veel meer opleveren dan enkele tientallen m³/s.

Water Inzicht

Vooral Rijnafvoer was de afgelopen week lager dan ooit in deze periode.

In de grafiek hierna is het verloop van de Rijnafvoer weergegeven van de jaren met een lage afvoer in de zomer. Dit jaar is met een groene lijn weergegeven en het is goed te zien dat de afvoer in de afgelopen dagen daalde tot ca 75 m³/s onder de laagste afvoer van 1976, het jaar dat tot nu toe de laagste waarde in juli had bereikt. Eerder in de reeks zien we nog meer van dergelijke jaren die ver buiten het bereik van andere jaren met een lage afvoer blijven, zoals 1921, 2011 en 1934.

Verder naar rechts zien we in de grafiek veel meer jaren met een lage afvoer.  Daar vinden we ook 2003, 2018 en 2022, recente jaren met een droge zomer wat tot lage afvoeren in de nazomer en herfst leidde. Wat dat betreft is dit jaar bijzonder omdat de droogte in het stroomgebied dit jaar al in het voorjaar begon.

De komende 1 tot 2 weken gaat de afvoer wat omhoog om daarna weer wat te dalen en daarmee komt dit jaar binnen de range waar ook andere jaren te vinden zijn, met behalve 2022, ook 1949 en 1964. Het is nu nog niet te zeggen of de Rijnafvoer van 2026 zich daarna verder gaat herstellen, wat bijvoorbeeld ook in 2022 gebeurde. Of dat de afvoeren laag blijven zoals in 1949 en 1976. Ook komt rond die tijd het jaar 2018 in beeld als vergelijkingsmateriaal dat vanaf medio augustus drie maanden lang een erg lage afvoer kende. Als er de komende weken geen weersomslag komt naar natter weer, dan kan 2026 ook dat pad nog gaan volgen.

In de grafiek hierna is het afvoerverloop van de Maas voor dit jaar (rode lijn) weergegeven in vergelijking met andere jaren met een lage afvoer. De Maasafvoer is dit jaar lager dan in de andere jaren 2018 en 2022 die een zeer lage afvoer kenden. In die jaren begon de droogte echter ook pas wat later in de zomer. 

Wat verder opvalt is dat de Maasafvoer in de recente jaren met een zeer lage afvoer nooit meer zo laag uit is gekomen als in jaren in de vorige eeuw met een zeer lage afvoer. Vooral in 1976 zakte de afvoer zeer ver weg, maar ook in de beruchte droogtejaren 1921, 1934 en 1964 gebeurde dat en (niet aangegeven) andere zeer droge jaren zoals 1949 en 1959 vinden we hier ook terug.

De oorzaak voor het minder ver uitzakken van de afvoer is niet het gevolg van klimaatverandering. In dat geval zou je juist een lagere afvoer verwachten. In het stroomgebied van de Maas zijn na het droogtejaar 1976 maatregelen getroffen om lage afvoeren te voorkomen. Met name in het stroomgebied van de Sambre is een groot stuwmeer aangelegd dat tijdens perioden van zeer lage afvoeren de Saambre en dus ook de Maas van wat extra water voorziet. Het gaat om ca 5 m³/s,  maar dat is voldoende om de afvoeren net buiten het berik van de allergrootste extremen te houden.