Einde droogte, meteen veel neerslag en sterk stijgende waterstanden
De stroomgebieden staan deze week bijzonder weer te wachten, met veel extra water voor de rivieren. Het hogedrukgebied dat wekenlang het weer domineerde trekt zich terug en maakt plaats voor lagedrukgebieden die eerst sneeuw en later ook veel regen gaan brengen. Vooral in Zuid Duitsland, Frankrijk en de Ardennen wordt het zeer nat, zodat de sterk opgelopen neerslagtekorten weer worden ingelopen. Het zou zelfs hoogwaters kunnen komen in de Rijn en de Maas, waarbij de kans groot is dat de uiterwaarden gaan overstromen.
Vanwege de vrij grote kans op hoogwater is dit bericht wat uitgebreider en zal ik ook de komende week extra berichten schrijven. Deze week ontbreekt daarom de rubriek water inzicht.
water van de week
Grens tussen koude en warme lucht langdurig boven Centraal Europa
Het weerpatroon gaat de komende dagen helemaal op de schop. De afgelopen week lag er steeds een hogedrukgebied ten westen van Schotland boven de stroomgebieden een noordoostelijke, koude, droge luchtstroming in stand hield. Vochtige lucht vanaf de Atlantische Oceaan kwan de Schotse blokkade niet voorbij. Aan het eind van de week werd de stroming wel wat meer noordelijk, waardoor de bewolking toenam, maar het bleef nog droog op een paar spetters na.
Zondag en maandag trekt het hogedrukgebied zich terug naar het noordwesten, richting Groenland. Daarmee zet het de deur open voor zeer koude lucht die vanaf de Noordelijke IJszee naar het zuiden uitstroomt. In deze lucht ontstaat op dinsdag een lagedrukgebied dat net ten noorden van Nederland langs naar het oosten trekt. Een front behorend bij dit lagedrukgebied trekt met regen en natte sneeuw over Nederland en verder naar het zuiden gaat het over in sneeuw.
In de Ardennen en de Duitse Middelgebergten kan een sneeuwdek ontstaan van 20 tot 30 cm. Verder naar het zuiden in Zuid Duitsland valt de neerslag weer als regen omdat voor het front uit zachte lucht vanuit het zuidwesten wordt aangevoerd; in de Alpen boven 1500 m valt dan de eerste verse sneeuw sinds lange tijd.
Op woensdag komt het front tot stilstand boven Centraal-Europa. Ondertussen is boven de Atlantische Oceaan namelijk een nieuw lagedrukgebied ontstaan en dat trekt in oostelijke richting. De zuidelijke, vrij zachte stroming voor dit lagedrukgebied uit, duwt het bovengenoemde front op woensdagmiddag weer naar het noorden.
Aan de noordzijde van het front valt dan opnieuw sneeuw en het sneeuwdek in Midden Duitsland en de Ardennen kan nog wat verder aangroeien. Ondertussen valt ten zuiden van het front in Zuid Duitsland en in Zwitserland veel regen, hogerop in de Alpen sneeuw.
Op donderdag wint de koude lucht weer wat terrein en schuift het front richting de Alpenrand, waar het op vrijdag veel sneeuw kan brengen. Op vrijdag of zaterdag keert het hele weersysteem dan weer om naar het noorden en wint de zachte lucht veel terrein. Volgens de laatste verwachting komt de grens tussen koude en warme lucht dan boven Noord Nederland tot stilstand, zodat daar sneeuw kan vallen, maar zoveel dagen vooruit is het nog onzeker waar zo'n grens precies komt te liggen. Op deze dagen valt opnieuw veel regen in heel het stroomgebied van de Rijn en de Maas.
Ook daarna is het nog niet voorbij, want ook van zaterdag t/m maandag blijft de grens tussen koude en zachte lucht nog heen en weer bewegen en kan er ook weer veel regen vallen. Pas vanaf dinsdag 14/3 zou de situatie wat tot rust kunnen komen, met minder neerslag, maar het is nu nog te ver vooruit om daar met zekerheid iets over te kunnen zeggen.
Na de droogte van de afgelopen 6 weken is het opvallend hoe snel het weer omslaat naar een veel natter scenario. Het weerpatroon waar we nu mee te maken krijgen is een klassieke weersituatie waar zachte en koude lucht met elkaar de strijd aan gaan boven een vrij klein gebied. In zo'n gebied kan dan veel regen vallen. De verwachting is nu dat er in het Zwarte Woud en de Vogezen in de komende 10 dagen tot 15 à 20 cm regen kan vallen, in de Ardennen tot 8 à 10 cm. In de gebieden buiten de Middelgebergten valt zo'n 5 tot 6 cm.
Nederland ligt de komende week trouwens net ten noorden van de zone waar de meeste regen gaat vallen, met zo'n 3 tot 4 cm in 10 dagen. In Zuid Limburg is het wel wat meer, omdat dit dichter bij de grens tussen koude en zachte lucht ligt.
Rijn gaat vanaf het eind van de week sterk stijgen; mogelijk tot boven de 13 m
Op dit moment is nog weinig te zeggen over hoe hoog een eventuele hoogwatergolf zal gaan uitpakken. Het is zelfs nog niet eens zeker of het tot een hoogwater gaat komen. De neerslag die het hoogwater in gang moet gaan zetten, wordt ook pas vanaf dinsdag verwacht en voordat het eerste water Lobith bereikt is het een week verder vanaf nu: op 11 maart.
De weermodellen geven echter al een paar dagen aan dat er veel regen gaat vallen in het stroomgebied en vaak is een consequente verwachting een eerste indicatie dat het er ook van gaat komen; ook al is het nu nog een paar dagen vooruit.
Wat nu nog minder duidelijk is, is tot hoever naar het noorden de regengebieden door kunnen dringen als de warme lucht aan de winnende hand is en omgekeerd hoe ver de neerslagzone naar het zuiden schuift als de koude lucht weer aan het langste eind trekt.
Wat de verwachting daarbovenop nog extra complex maakt, is de hoeveelheid sneeuw die er gaat vallen. Een sneeuwdek levert pas water voor de rivieren als de sneeuw smelt en bij bewegend front met aan weerszijden grote temperatuurverschillen is het daarom afwachten waar de sneeuw valt en wanneer die smelt.
Al met al dus een onzekere situatie en de verwachting die ik hieronder geef is daarom een allereerste indicatie waar het heen zou kunnen gaan met de waterstand bij Lobith. Later in de week, als het moment dat de neerslag gaat vallen dichterbij komt en het eerste water de rivieren bereikt, is er meer over te zeggen en is de verwachting met meer zekerheid te geven.
Wat al wel duidelijk is, is dat de waterstand bij Lobith de eerste paar dagen nog langzaam wat daalt. Sinds gisteren is de stand tot onder de 8 m gedaald en de komende 2 dagen zet die daling nog door tot tussen de 7,8 en 7,85 m (+NAP). De afvoer is dan tot ongeveer 1.250 m3/s gezakt, wat slechts de helft is van de langjarig gemiddelde afvoer in deze tijd van het jaar.
Op dinsdag en woensdag blijft de stand schommelen tussen 7,8 en 7,85 m (NAP), om vanaf donderdag 9/3 langzaam te gaan stijgen. Dit is het eerste water van de regen die vanaf dinsdag is gevallen en uit de Noord-Duitse zijrivieren van de Rijn afkomstig is. In de dagen daarna zal de stijging zich versnellen, zeker als het water vanuit de Moezel arriveert.
Hoeveel water de Moezel gaat leveren is nog onduidelijk, temeer omdat dit deelstroomgebied grotendeels in de zone ligt waar eerst sneeuw is gevallen en later de warme lucht (tijdelijk) aankomt. Volgens een allereerste schatting zou de Moezel voldoende water kunnen aanvoeren om rond 12/3 de Rijn bij Lobith tot 9 m te laten stijgen.
De dagen daarna komt het water vanuit steeds meer zijrivieren van de Rijn bij Lobith aan en omdat overal veel regen valt, kan dat optellen tot een flinke golf water. Op de 13e kan dan bij Lobith al de 10 m bereikt worden en op 14 of 15/3 de 11 m. Een verdere stijging tot boven de 13 m, wellicht 14 m rond de 17e of 18e is op grond van de huidige weersverwachting ook nog mogelijk.
Maar nogmaals het gaat hier om een allereerste indicatie, misschien laten de weermodellen morgen of overmorgen wat minder regen zien en blijft het uiteindelijk bij een golf tussen de 11 en 12 meter.
Tenslotte nog een vooruitblik op de Alpen. De komende neerslagsituatie is erg gunstig voor de wat hogere delen van de Alpen. Boven de 2000 m wordt de komende 10 dagen meer dan 1 m, lokaal zelfs meer dan 1,5 meter sneeuw verwacht. Tussen 1000 en 2000 m valt ook wel sneeuw, maar minder omdat de Alpen tijdens de bijzondere weersituatie van de komende week vaak aan de warme kant van het bewegende front liggen.
Mocht er inderdaad 1 tot 1,5 m sneeuw vallen dan stijgt het sneeuwdek op veel plaatsen in een keer tot aan het langjarig gemiddelde niveau. Voor de voorjaarssituatie in de Rijn zou dat goed nieuws zijn, want veel van deze sneeuw smelt pas in mei en juni en is dan een belangrijke bron voor de Rijn.
Maas kan stijgen tot 1000 m3/s, misschien nog meer
Net zoals voor de Rijn is het voor de Maas nog onzeker tot hoever de afvoer deze week gaat stijgen. Op grond van de laatste weersverwachtingen liggen de Ardennen wel wat aan de noordkant van de grote regenzone en zijn de hoeveelheden neerslag daar wat kleiner dan bijvoorbeeld in Zuid Duitsland.
Op dit moment is de afvoer bij Maastricht tot ca 100 m3/s gedaald en dat is er laag voor de tijd van het jaar. Gewoonlijk bedraagt de afvoer nu ongeveer 300 tot 400 m3/s. Tot dinsdag 7/3 blijft de afvoer nog op dit niveau, om daarna langzaam te gaan stijgen. In de loop van dinsdag passeert een eerste neerslagzone en deze zal waarschijnlijk in een groot deel van de Ardennen sneeuw brengen. Onder de ca 200 m valt dan regen of smeltende sneeuw.
De sneeuw zal de dag erna nog niet smelten, want dan bevinden de Ardennen zich nog in de koude lucht. Op woensdag blijft dat zo en de meeste neerslag trekt dan ten zuiden van de Ardenne langs en wat er valt zal sneeuw zijn. De Franse Maas ligt wel in het gebied waar veel regen valt, maar dat deel van het stroomgebied is maar klein en levert daarom niet zoveel water. Bij Maastricht kan de afvoer op woensdag 8/3 stijgen naar ca 200 m3/s.
Op donderdag ligt de meest intensieve neerslagzone nog steeds langs de zuidkant van de Ardennen en groeit het sneeuwdek hogerop in de heuvels nog wat verder aan. In de lagere delen van Wallonië en Noord Frankrijk zal wel regen vallen en de Maas kan daardoor op vrijdag bij Maastricht wat verder gaan stijgen.
Vrijdag wordt dan een spannende dag, want dan keert de neerslagzone terug naar het noorden en komen de Ardennen grotendeels in de zachte lucht te liggen. De combinatie van een sneeuwdek van enkele decimeters dat smelt omdat er veel regen valt, kan dan ineens voor veel extra water zorgen. De Maas kan daardoor op vrijdag en zaterdag snel stijgen naar 750 of mogelijk 1000 m3/s.
Op zaterdag keert de koude lucht opnieuw terug naar het zuiden en liggen de Ardennen weer in de koudere lucht. Waarschijnlijk is het dan al niet meer zo koud dat er veel sneeuw gaat vallen. Op zondag of maandag keert dan vervolgens de warme lucht weer terug en vooral op maandag kan er opnieuw veel regen vallen. Een verdere stijging tot boven de 1000 m3/s op 14 en 15 maart is dan goed mogelijk.
Omdat de precieze ligging van de warme en koude lucht nog onzeker is en ook nog niet bekend is hoeveel regen er precies gaat vallen zijn dit nog zeer indicatieve afvoeren. Mocht de meeste neerslag net ten zuiden van de Ardennen blijven, dan komt de afvoer bij Maastricht misschien niet eens tot aan de 750 m3/s, maar als smeltwater en veel regen samen gaan vallen is zelfs een afvoer van 1500 m3/s niet uit te sluiten.
Een volgend bericht
We zullen nog even moeten afwachten hoe de situatie zich de komende dagen gaat ontwikkelen. Een volgend bericht kunt u daarom waarschijnlijk op woensdag 8 maart verwachten. Tegen die tijd is meer bekend over de neerslaghoeveelheden die in het grensgebied tussen zachte en koude lucht gaan vallen en zal ook al wat meer duidelijk zijn over de hoogte van eventuele hoogwatergolven.