Flinke hoogwaters op komst in de Rijn en waarschijnlijk ook de Maas

Tot aan de jaarwisseling blijft het nat in een groot deel van de stroomgebieden en zowel de Rijn als toch ook de Maas zullen de komende dagen verder stijgen tot flinke hoge watergolven. De Rijn kan een stand van ca 14,5 m (NAP) bereiken op 28 december, de Maas stijgt mogelijk tot boven de 1500 m³/s rond de jaarwisseling. Vanaf 1 januari lijkt het droger te worden en kunnen de waterstanden weer gaan dalen.

In de rubriek water inzicht een korte terugblik op storm Pia

water van de week

Een komen en gaan van lagedrukgebieden met veel regen

We hebben al wekenlang te maken met een sterke westelijke stroming waarin het ene lagedrukgebied naar het andere passeert. Nadat afgelopen donderdag lagedrukgebied Pia ten noorden van Nederland langs trok staan er tot het einde van het jaar nog twee grote lagedrukgebieden op het programma. Daarna lijkt de aanvoer vanaf de Atlantische Oceaan even te stokken.

Pia zorgde van een flinke storm maar ook voor veel regen vooral in het oostelijk deel van Duitsland. Gisteren was het even wat droger maar inmiddels breidt een nieuw lagedrukgebied zijn invloed uit, dat nu westelijk van Noorwegen ligt, en de komende 2 dagen naar het oosten trekt. Het brengt vandaag en vooral morgen opnieuw regenzones die vooral In de meer noordelijke delen van de stroomgebieden lokaal veel regen brengen.

26 en 27 december verlopen weer wat droger maar vanaf 28 december trekken opnieuw regengebieden over. Zij horen bij een groot lagedrukgebied dat op die dag boven Engeland aankomt en vervolgens net ten noorden van Nederland langs naar het oosten trekt. Het brengt van 28 tot en met 30 december nogmaals flink wat regen en nu lijken ook de Ardennen erg nat te gaan worden. In tegenstelling tot mijn eerdere berichten ziet het er daarom naar uit dat er ook in de Maas toch nog een flink hoogwater kan ontstaan.

Vanaf 31 december lijkt de westelijke stroming eindelijk wat minder krachtig te gaan worden,  omdat zich dan een hogedrukgebied vanaf de Azoren In de richting van West-Europa uitbreidt. De lagedrukgebieden moeten dan een noordelijkere koers gaan volgen waardoor regengebieden de stroomgebieden niet meer kunnen bereiken. Het is nog ver weg in de tijd en daarom nog onzeker of het dan werkelijk droger wordt maar ooit zal er toch een einde moeten komen aan deze natte periode.

Voorlopig staat ons echter nog een natte week te wachten met met op veel plaatsen meer dan 50 mm regen en lokaal in de middengebergte zoals de Ardennen en het Sauerland 80 tot 100 mm. Het enige lichtpuntje is dat de neerslaggebieden niet zo ver zuidelijk doordringen in Centraal-Europa en dat het de komende week in Zuid-Duitsland en Zwitserland maar weinig regen wordt verwacht. Dit heeft vooral invloed op de afvoer In de Bovenrijn.

Waterstand Rijn kan bij Lobith stijgen tot 14,5 m NAP.

De afgelopen week is er al erg veel regen gevallen in het stroomgebied van de Rijn waarbij de hoofdmoot viel in het meer oostelijke deel van Duitsland. Het kaartje hierna laat alle meetpunten in Duitse beken en rivieren zien met in kleur de actuele situatie van de waterstand (bron: www.hochwasserzentralen.de)

Duidelijk is te zien hoe vooral langs de oostrand van Duitsland in veel rivieren op dit moment uitzonderlijk hoge waterstanden zijn bereikt. In het patroon van de rode en paarse stippen is goed de zone te herkennen waar de afgelopen 4 dagen de meeste regen is gevallen.

Ik heb in dit kaartje de grens van het stroomgebied van de Rijn aangegeven en dan wordt zichtbaar dat het stroomgebied van de Rijn nog grotendeels net buiten deze zone viel. De zijrivieren op de oostelijke Rijnoever kregen echter nog wel aardig wat water te verwerken vanuit het gebied met veel regen. Zo ontspringt de Main precies in het gebied met extreme standen en ook de Lahn, Sieg, Ruhr en Lippe hebben allen ook oranje stippen wat er op duidt dat hier waterstanden zijn bereikt die maar eens in de circa 2 jaar worden gehaald.

Op de westelijke oever waar de Moezel ontspringt en een aantal kleinere zijbeken zoals bijvoorbeeld de Ahr valt het met de hoogwatersituatie wel mee en alle meetpunten laten we hier geen extreme situaties zien. Ook in het stroomgebied van de Bovenrijn valkt het mee en zijn er maar enkele plaatsen met relatief hogere afvoeren.

In de Rijn zelf zijn de meetpunten stroom afwaarts van Worms in Zuid Duitsland nu allemaal geel gekleurd dat wil zeggen dat zeggen dat zich hier nu een klein hoogwater voordoet. Maar deze situatie gaat nog veranderen en de komende dagen zullen enkele van deze stippen waarschijnlijk oranje gaan kleuren.

Als we de Rijn vanaf bovenstrooms volgen dan doet zich op dit moment in de Bovenrijn een klein hoogwater voor dat bij Worms morgen een afvoer van ca 3.500 m3/s bereikt. De afvoer was hier nog hoog vanwege het vorige hoogwater en is de afgelopen dagen wat gestegen. De komende dagen wordt er in het zuiden van Duitsland maar weinig neerslag verwacht en dat betekent dat de Bovenrijn de komende week langzaam zou gaan dalen.

Stroomafwaarts stroomt bij Mainz de Main in de Rijn uit en die is vooral vanwege de vele regen in het oostelijk deel van het stroomgebied al flink gestegen naar inmiddels ca 900 m³/s. Die stijging gaat no wel even door, maar dat water zal achter de piek uit de Bovenrijn uitkomen en de stand stroomafwaarts niet meer verder doen stijgen.

Bij Koblenz komt daarom de komende dagen ongeveer 4500 m³/s aan. Vanaf daar vroegen de zijrivieren vanaf de oostelijke Rijnoever zich bij de hoofdstroom en deze zijn nu al erg hoog.  Omdat hier de komende dagen nog meer regen wordt verwacht zullen ze waarschijnlijk nog wat verder stijgen en die stijging valt precies samen met de aankomst van het water uit de Bovenrijn en Main.

Ook de Moezel is aardig gestegen en zal de komende twee dagen nog wat verder stijgen zodat ook hier de piek samenvalt met de piek uit de Bovenrijn. De afvoer in de Moezel is echter met ongeveer 1250 m³/s niet uitzonderlijk hoog; maar bovenop de rest levert dat toch een flinke bijdrage.

Alles samen verwacht ik dat de afvoer tot ongeveer 7500 m³/s zal stijgen in de gezamenlijke golf die op 28 december bij Lobith aankomt. De waterstand zal dan tot ongeveer 14,5 m NAP zijn gestegen. Dit is hoger dan waar ik in mijn eerdere berichten van uitging; wat vooral te maken heeft met het samenvallen van de nieuwe regenval in het noordelijk deel van het stroomgebied met de hoogwatergolf die vanuit het zuiden aankomt. Ook die 14,5 meter is nog niet zeker en kan nog enkele decimeters meer of minder worden; afhankelijk van de hoeveelheid regen die de komende dagen valt.

Afgelopen nacht is de waterstand bij Lobith boven de 13 m NAP gestegen en zowel vandaag als morgen komt daar circa 50 cm bij zodat op tweede kerstdag de 14 m (NAP) wordt overschreden. De dagen daarna verloopt de stijging wat langzamer om op 28 december rond 14,5 m (NAP) uit te komen.

In het weerberichten hierboven schreef ik over de neerslag die van 28 tot en met 30 december nog gaat vallen. Die neerslag valt dus nadat de piek gepasseerd is en zoals het er nu naar uitziet zal deze niet voor een verdere stijging zorgen. In het zuidelijk deel van het stroomgebied is het dan namelijk al een aantal dagen droog en met name vanuit de Bovenrijn neemt de afvoer tegen die tijd af en ook de Main zal dan wat minder water afvoeren.

De noordelijke zijrivieren blijven waarschijnlijk wel hoog en stijgen mogelijk nog verder maar die stijging is waarschijnlijk onvoldoende om de daling vanuit het zuiden op te heffen. Ik verwacht daarom dat vanaf 28 december de waterstand toch langzaam gaat dalen en rond de jaarwisseling weer bij onder de 14 m (NAP) zal zakken. Daarna blijft de stand nog zeker tot rond 5 januari tussen de 13,5 en de 14 m (NAP) schommelen.

Dit water bericht is gemaakt aan de hand van de recente gegevens vanuit het stroomgebied aangevuld met de weersverwachting voor de komende dagen. Omdat en nog een aantal natte dagen volgen is deze verwachting nog niet zeker. Ik zal de komende dagen iedere dag een kort bericht maken om in te kunnen spelen op de meest actuele situatie.

Maas stijgt tussen kerst en nieuwjaar naar mogelijk 1500 m³ per seconde of nog wat hoger.

Het stroomgebied van de Maas lag de afgelopen dagen nog wat verder af van de zone met de meest intensieve regen boven het oostelijk deel van Duitsland. Nu vingen de noordelijke Ardennen, omdat ze wat hoger zijn, toch nog wel aardig wat regen op met zo'n 10 tot 15 mm per dag, maar in de rest van het stroomgebied viel veel minder. Het zorgde de afgelopen 4 dagen voor een langzame stijging van ongeveer 400 m³/s aan het begin van de week naar ongeveer 800 m³/s op dit moment.

Vandaag en morgen wordt opnieuw zo'n 10 tot 15 mm regen verwacht in Ardennen en dat is voldoende om de afvoer tot boven de 1000 m³/s te laten stijgen. Ik verwacht van 26 t/m 28 december een afvoer rond de 1100 m³/s.

Vanaf 28 december breidt het lage drukgebied boven Engeland zijn invloed tot over het stroomgebied uit. Vanaf 28 tot en met 30 december kan er iedere dag zo'n 10 tot 15 mm regen vallen en op 30 december mogelijk nog wat meer. Waar de afgelopen dagen vooral de noordelijke Ardennen nat waren, gaan dan ook de zuidelijke Ardennen aardig wat regen ontvangen en daarom komt er vrij veel extra water naar de Maas toe gestroomd.

Als deze regen er inderdaad gaat komen dan zal de Maas vanaf 28 december verder stijgen. Het is nu nog moeilijk te zeggen tot hoever precies maar een afvoer tot tussen de 1500 en 1700 m³/s rond de jaarwisseling is goed mogelijk op grond van deze hoeveelheden regen. Dat is ook flink wat meer dan waar ik in mijn eerdere bericht van uitging maar toen was nog niet duidelijk hoeveel regen het Engelse lagedrukgebied zou gaan brengen.

Ook deze regen moet trouwens nog vallen dus het blijft nog even afwachten hoe de situatie zich precies ontwikkelt de komende dagen. Vanaf 31 december lijkt het ook in het stroomgebied van de Maas droger te gaan worden en dat betekent dat vanaf 1 januari de waterstanden weer zouden kunnen gaan dalen.

water inzicht

Korte terugblik op de storm Pia.

Afgelopen donderdag trok het lagedrukgebied Pia ten noorden van Nederland langs en dat zorgde voor veel wind en een hoog oplopende waterstand langs de kust. Om de waterveiligheid kunnen garanderen werden alle stormvloedkeringen van Nederland, dat zijn er 6, gesloten.

De storm duurde niet zo lang en was langs de Nederlandse kust niet eens zo heel zwaar, windkracht 9 werd maar net bereikt, maar toch liep de waterstand erg hoog op. Dit werd veroorzaakt door het feit dat de storm vooral boven het noordelijk deel van de Noordzee veel zwaarder was en dit zorgde ervoor dat veel water vanaf daar werd opgestuwd in zuidelijke richting.

De waterstand langs de Nederlandse kust liep hoog op maar bereikte nergens een hoger niveau dan tijdens twee vorige stormen met stormvloed. In de tabel hieronder zijn van een aantal meetstations langs de hele kust van zuidwest tot Noordoost de waterstanden vermeld van de 3 verschillende stormen. In rood de hoogste waarde die hier bij deze 3 stormen is gemeten. Pia leverde nergens de hoogste stand, al scheelde het bij Hoek van Holland en IJmuiden niet veel.

Om een hoge stand te bereiken is niet alleen de windopzet belangrijk maar ook de mate waarin het moment van de zwaarste storm samenvalt met de plaats waar de vloedgolf zich op dat moment bevindt. De vloed in Nederland is afkomstig vanaf de Atlantische Oceaan en beweegt als een golf om Schotland heen de Noordzee in. Deze golf beweegt dan tegen de wijzers van de klok in door de Noordzee en loopt daardoor van zuid naar noord langs de Nederlandse kust.

De golf komt daarom eerder in het zuidwesten aan en doet er dan 12 uur over tot ze in het noordoosten arriveert. Als het moment van de hardste wind samenvalt  met de plaats langs de kust waar dan net de golf passeert, dan zal de opzet daar het grootst zijn, maar als het juist samenvalt met eb, dan worden geen extreme waarden bereikt.

Bij storm Tilo in november 2007 viel het zwaartepunt van de storm samen met het moment dat de vloedgolf zich ter hoogte van de Hollandse kust bevond. Tussen Stellendam en Den Helder werd bij Tilo de hoogste stand bereikt van de laatste 20 jaar. Tijdens de Sinterklaas-storm was het langs de Hollandse kust net laagwater en kwam de waterstand minder hoog maar in Zeeland en in de Waddenzee was het op dat moment hoogwater zodat de waterstand daar tot zeer grote hoogte kon oplopen.

Tijdens deze Sinterklaasstorm was het net niet nodig om de Maeslantkering te sluiten; dit is de kering in de Nieuwe Waterweg die het Benedenrivierengebied moet beschermen. Deze sluit als bij Rotterdam een waterstand van 3 m boven NAP wordt verwacht en tijdens de Sinterklaas storm kwam het tot 2,9 m (NAP) en werd dus net niet aan de voorwaarden voor sluiten voldaan.

Dat gebeurde afgelopen week wel, net als in november 2007. Want ook nu viel het hoogtepunt van de storm samen met het moment dat de golf zich precies langs de Hollandse kust bevond. Bij Hoek van Holland kwam de stand daarom bijna net zo hoog als in 2007. 

In Zeeland was de waterstand tijdens Pia al eerder hoog en daar werd onder andere de Oosterscheldekering gesloten, maar de storm was daar pas op zijn zwaarst toen het moment van hoogwater al gepasseerd was. In de Waddenzee kwam de golf pas aan toen de storm al over zijn hoogtepunt heen was en de waterstanden liepen hier minder ver op dan bij de vorige stormen.

Als het in Nederland stormt langs de kust, wordt vaak de vergelijking gemaakt met de beruchte storm van 1953. Ter vergelijking, toen liep in Vlissingen de waterstand op tot boven de 4,5 m (NAP) en in Hoek van Holland tot 3,85 m (NAP). Dat is dus nog zo'n 70 cm hoger dan bij het afgelopen hoogwater.

Het laat zien hoe uitzonderlijk de storm van 1953 was. Zeker als we bedenken dat in de 70 jaar die zijn verstreken de zeespiegel ook al 20 cm is gestegen. De kans dat zich ooit een waterstand voordoet als in 1953, wordt dus langzaam groter, want de zeespiegel zal de komende decennia gaandeweg steeds sneller gaan stijgen.