Hoge druk doet een geslaagde poging het weerregime te veranderen
Na een paar weken met lagedrukgebieden en flink wat regen zien de weerkaarten er voor de komende week weer heel anders uit. Hogedrukgebieden gaan opnieuw het weer bepalen en dat betekent langere tijd droog. De waterstanden stijgen eerst nog even maar onder invloed van het droge weer zullen ze op termijn weer flink gaan dalen. Of dit de overgang is naar langdurig droog weer, zoals we afgelopen voorjaar hadden, is nu nog niet te zeggen. In het waterbericht leest u de details.
In de rubriek water inzicht een vergelijking van de Rijnafvoer van dit jaar met andere jaren met een lage voorjaarsafvoer.
Water van de week
Nat weer van afgelopen dagen maakt plaats voor langere droge periode; hoe lang is nu nog niet te zeggen
Lage druk ten noorden van ons en hogedruk ten zuiden zorgt voor een zuidwestelijke stroming waarin regengebieden vanaf de Atlantische Oceaan eenvoudig het continent kunnen bereiken. In deze stroming trok vannacht ook een klein lagedrukgebied over het noorden van Nederland en dat zorgde daar voor flink wat buiigheid. Maar ook zuidelijker in Nederland en in de stroomgebieden van Rijn en Maas vielen buien.
Zoals vaker bij buiig weer zijn er regionaal wel grote verschillen, zo zijn er plaatsen in Nederland waar de afgelopen weken maar 20 mm is gevallen, terwijl elders de teller al op 70 mm staat. Dit weertype houdt nog een dag of twee aan totdat een uitloper van het Azoren hogedrukgebied zich naar het noorden uitstrekt en de pas afsnijdt voor nieuwe lagedrukgebieden. Deze rug van hoge druk beweegt vervolgens in oostelijke richting, om zich daarna ter hoogte van Polen als apart hogedrukgebied te positioneren.
Op de Atlantische Oceaan beweegt tegelijkertijd een lagedrukgebied naar Ierland, waardoor boven West-Europa een warme en droge zuidelijke stroming op gang komt. Dit duurt tot en met het komend weekend, waarna vanaf 14 juni een nieuwe uitloper van het Azoren hogedrukgebied het lagedrukgebied boven de Britse eilanden opzij duwt. Er ontstaat dan een blokkade boven de Oceaan die lagedrukgebieden tegenhoudt.
Dit hogedrukgebied brengt vanaf het weekend boven de stroomgebieden een noordelijke stroming op gang, waardoor de warmte weer wordt verdreven. Veel regen wordt op de overgang naar de koelere lucht niet verwacht op misschien een paar forse buien na. Zoals het er nu naar uitziet kan dit hogedrukgebied wel een tijdje blijven liggen, zodat het voor langere tijd droog kan worden. Alleen in het Alpengebied en Zuid-Duitsland, nabij de grens van de ingestroomde koele lucht, blijven buien mogelijk.
Rijn stijgt nog wat verder, naar iets boven 9 m NAP
Vorige week was al duidelijk dat het een wisselvallige week zou worden met flink wat regen in het stroomgebied. Uiteindelijk viel er zelfs nog wat meer dan verwacht en vooral in de Duitse middelgebergten ik viel op veel plekken meer dan 50 mm, in het Zwarte Woud en de Zwitserse Jura zelfs meer dan 100 mm. Dat is niet ongewoon voor deze tijd van het jaar maar na de langdurige droogte die we achter de rug hebben was het wel weer even te wennen dat er zulke grote hoeveelheden regen konden vallen.
De Rijn in Nederland steeg daardoor ook wat eerder dan ik vorige week had voorzien en de 9 m +NAP is nu al bijna bereikt, terwijl ik vorige week nog dacht dat dat pas over een paar dagen zou zijn. Vandaag en morgen valt er nog wat regen in het stroomgebied, maar de hoeveelheden worden al wat kleiner en de rest van de week verloopt zo goed als droog.
Vooral uit Zuid-Duitsland en Zwitserland is nog aardig wat water onderweg en daarom blijft de waterstand de hele week nog schommelen rond de 9 m NAP. Vandaag bedraagt de stand ca 8,9 m NAP en daar komt nog iets bij tot bijna 9 m op maandag. De afvoer bedraagt dan ca 1.950 m3/s. Na het hoogste punt op maandag volgt een stabilisatie of een heel lichte daling omdat het water vanuit de noordelijke zijrivieren iets terugloopt.
Vanaf woensdag arriveert dan het water uit het zuiden van het stroomgebied en dan stijgt de waterstand waarschijnlijk nog net iets verder tot tussen 9,1 en 9,2 m NAP op vrijdag 13 juni en de afvoer stijgt tot ca 2.100 m3/s. Dat is circa twee keer zoveel als een paar weken terug, maar nog net niet het langjarig gemiddelde, want dat bedraagt ca 2.200 m3/s voor deze tijd van het jaar. Vanaf zaterdag 14/6 gaat de stand dan weer dalen, als gevolg van het droge weer dat het hogedrukgebied vanaf dan met zich meebrengt. De waterstand daalt dan weer en waarschijnlijk wordt vanaf dinsdag 17 juni bij Lobith de 8,5 m NAP weer onderschreden.
Hierbij ben ik ervan uitgegaan dat de buien, die vanaf 15 juni in het stroomgebied gaan vallen, niet heel veel invloed gaan hebben op de waterstand. Mochten die buien wel veel regen brengen, dan verloopt de daling wat minder snel en volgt misschien opnieuw een stijging. Of later ook de 8 m weer wordt onderschreden, is nu nog niet te zeggen, dat hangt ervan af of het hogedrukgebied lang stand gaat houden. Volgende week is hier meer over te zeggen.
Maasafvoer even boven de 150 m3/s, vanaf morgen weer dalend
Zoals verwacht moest de Maas deze week tot afgelopen vrijdag wachten voordat er aardig wat regen viel. Tegen die tijd was de afvoer alweer tot ca 50 m3/s gedaald, minder dan de helft van het langjarig gemiddelde half juni. Door de regen steeg de afvoer op zaterdag tot ca 100 m3/s en vandaag werd zelfs de 150 m3/s bereikt. Nog steeds niet heel vele voor de tijd van het jaar, want in natte juni-maanden wordt ook de 1000 m3/s nog wel eens bereikt.
Inmiddels neemt de buiigheid langzaam af en de komende week wordt vrijwel geen regen meer verwacht Dat betekent dat de afvoer na vandaag weer gaat dalen, tot onder de 100 m3/s vanaf dinsdag en onder de 75 m3/s aan het eind van de week. Waarschijnlijk zet de daling ook daarna nog door en wordt na volgend weekend de 50 m3/s weer bereikt. Er is ook nog een kans dat in het komend weekend buien vallen in de Ardennen, al is die kans niet zo heel erg groot. Mocht het wel gebeuren, dan is in en net na het weekend weer een kleine opleving mogelijk, maar ook dan zal de afvoer na het weekend weer snel gaan dalen.
Water Inzicht
Welke scenario’s zijn mogelijk na de huidige opleving van de Rijnafvoer
Na een voorjaar met zeer lage afvoeren, ging de Rijnafvoer de afgelopen weken stapsgewijs omhoog nadat het weer in de stroomgebieden was omgeslagen. Het was niet helemaal onverwacht want ook in het verleden sloeg het weer na een droog voorjaar in deze tijd van het jaar vaak om. Als we naar andere jaren kijken, wat zijn dan de mogelijkheden die 2025 heeft voor het verdere afvoerverloop.
In de grafiek hierna heb ik alle jaren weergegeven met een lage tot zeer lage Rijnafvoer in het voorjaar en de zomer. De grafiek loopt vanaf 1 april tot het eind van het jaar want de meest lage afvoeren vinden we vooral in het najaar. De groene gestreepte lijn is het langjarig gemiddelde van alle Rijnafvoeren sinds 1901. Dit gemiddelde daalt in het voorjaar van ca. 2600 naar 2200 m3/s; blijft dan circa twee maanden stabiel om vanaf begin juli gestaagd te gaan dalen tot een laagste niveau van ca. 1600 m3/s rond begin oktober.
Verloop Rijn droge jaren.jpg
Het is nogal een wirwar van lijnen en ik zal proberen er enige duiding aan te geven. Wat meteen opvalt is dat ook jaren met een zeer lage afvoer nog best wel wat schommelingen kennen waarbij de afvoer soms flink kan stijgen. Zelfs het beruchte jaar 1976 kende ook van dergelijke schommelingen, waarvan er één begin augustus op het moment dat de droogte in Nederland het grootste was.
Het huidige jaar had vanwege de langdurige droogte een zeer lage voorjaarsafvoer, van net boven de 1.000 m3/s. Andere jaren met lage voorjaarsafvoeren zijn 1921, 1934, 1976 en 2011. Van deze jaren was 1921 de meest extreme, met alleen begin juni een kleine opleving en daarna blijvend lage waarden tot in november. Even was er de vrees dat dit jaar misschien 1921 achterna zou gaan, maar de opleving die we nu meemaken is inmiddels flink wat groter dan in dat jaar.
Het jaar 1976 kende rond deze tijd van het jaar ook een opleving, daalde daarna weer zeer sterk en bleef na de augustuspiek ook in de nazomer nog heel lang laag. De andere twee jaren met lage voorjaarsafvoeren, 1934 en 2011, lieten een heel ander beeld zien. In die jaren vond na het voorjaar in de loop van juni een weersomslag plaats en de afvoer keerde in de zomers die volgden niet terug naar het zeer lage niveau. 2025 lijkt tot nu toe wat het weerbeeld betreft veel op 2011, dus dit scenario maakt nu veel kans.
De andere jaren met lage zomerafvoeren hadden in het voorjaar minder extreem lage afvoeren en kwam meestal pas vanaf eind juni in het bereik van de heel lage afvoeren. Vooral in de periode tussen 30 juni en 20 juli zien we een flink aantal jaren dat snel daalt naar heel lage zomerafvoeren. Een berucht jaar daartussen is 2018 dat op 15 juni nog een klein piekje had van ruim 2.500 m3/s, om daarna een daling in te zetten van 2 maanden lang. Zowel juni als juli waren in 2018 erg droog en het stroomgebied liep toen helemaal leeg.
Een ander recent jaar is 2022 waar de afvoer na een niet al te laag niveau in juni ook in juli ver uitzakte door langdurige droog en zeer warm weer. In dat jaar vond half augustus een omslag plaats naar natter weer, waardoor de afvoer toch weer opveerde en lage afvoeren niet meer terugkeerden. In 2018 waren er wel korte onderbrekingen, maar die leverden weinig extra water op en dat jaar hielden de lage afvoeren aan tot ver in november. Daarmee kon 2018 zich meten met jaren van veel eerder uit de meetreeks, zoals 1921, 1947, 1949 en 1959, die ook een zeer lange uitloop kenden met lage afvoeren.
Wat 2025 gaat doen is nu nog niet te zeggen: gaat het 2011 achterna, met voldoende neerslag gedurende de hele zomer, of lijkt het op 1976 met soms een piek en weer snel terugzakkende afvoeren, of wordt het als in 1949 en 2018 met vanaf eind juni een langdurig dalende afvoer. Het hogedrukgebied dat volgende week het weer gaat bepalen is daarom belangrijk om in de gaten te houden. Zorgt het nu alweer voor de weersomslag naar een droog weerregime, dan is een scenario zoals in 1976 of zelfs 2018 mogelijk. Of maakt het hogedrukgebied weer snel plaats voor nieuwe lagedrukgebieden, want in dat geval gaan we 2011 achterna. Als ik het nu zou moeten zeggen, dan zet ik in op een 2011 scenario, maar misschien heb ik het wel helemaal mis.