Komende dagen nog aardig wat regen, vooral de Rijn profiteert en stijgt nog wat verder

Ex-orkaan Erin heeft inderdaad het weerpatroon boven onze omgeving omgegooid en er volgde aardig wat regen, maar het lijkt geen langdurige wisselvallige periode te worden. Al vanaf volgend weekend gaat zeer waarschijnlijk hoge druk het weer opnieuw bepalen. Tot die tijd in de Rijn wat hogere standen, de Maas blijft voorlopig achter. In het waterbericht leest u de details.

In de rubriek Water Inzicht een terugblik op afgelopen voorjaar en zomer die beide veel langdurig droge perioden kenden met vaak lage waterstanden. Maar wat daarbij opviel was dat het daarbij in de Rijn niet tot zeer lage standen kwam.

Water van de week  

Eerst een week met aardig wat regen, daarna weer droger.

Ten noorden van Ierland ligt een lagedrukgebied dat boven Noordwest- en Centraal-Europa een zuidwestelijke luchtstroming in stand houdt. Hiermee wordt gebieden met buien en soms meer langdurigere regen meegevoerd. De neerslaghoeveelheden variëren sterk van plek tot plek. Zo is er langs de Nederlandse kust op enkele plaatsen in de afgelopen dagen al enkele tientallen millimeters regen gevallen terwijl verder het binnenland in het vaak niet meer dan 10 mm is en soms nog minder.

Als we verder in zuidoostelijke richting gaan dan blijft het relatief droog met vrijwel nergens meer dan 10 tot 15 mm om pas in Midden-Europa gebieden tegen te komen waar veel meer regen gevallen is. Zo is in de Vogezen 50 tot 70 mm gevallen en iets oostelijker in het zwarte woud tot 90 mm. Ook in de Alpen viel veel regen met de hoofdprijs aan de zuidkant van het gebergte en dit water stroomt naar de Po en de Rhône. In de regio Tessin in Zuid- Zwitserland en aangrenzend Italië zijn er plaatsen waar 200 tot 250 mm regen viel.

Deze grote hoeveelheden zijn daar mogelijk omdat de regenwolken vanuit het zuiden tegen de Alpen op werden gestuwd, waardoor de intensiteit sterk toenam. Aan de noordkant van de Alpen viel ook nog een aardige hoeveelheid neerslag met tussen de 30 en 90 mm. Dit is allemaal ten goede gekomen aan de Rijn die daardoor in Zuid-Duitsland opnieuw flink gestegen is. Het stroomgebied van de Maas viel grotendeels buiten de gebieden met veel neerslag. Hier bleef het bij zo'n 5 tot 10 mm en dat is onvoldoende om de Maas te laten stijgen.

Voorlopig blijft het lagedrukgebied ongeveer liggen waar het nu ligt en houden we de zuidwestelijke stroming. Vandaag zondag schuift een front van west naar oost over Nederland, België en Frankrijk om ongeveer boven de oostgrens van deze landen tot stilstand te komen. Op maandag activeert dit front en kan er lokaal vrij veel regen vallen. In totaal wordt 10 tot 25 mm verwacht en het grootste deel hiervan komt ten goede aan de Rijn. Mogelijk dat de Maas later vandaag nog wat meekrijgt, maar de intensiteit van het front is tot nu toe beperkt. De dagen daarna houdt het wisselvallige weer aan en tot en met vrijdag blijven er buien en soms wat uitgebreidere regenzones passeren.

Vanaf zaterdag trekt het lagedrukgebied zich terug naar het noordwesten en kan hoge druk vanaf de Azoren zich tot de over het Centraal-Europa uitbreiden. Eerst zorgt de hoge druk voor enkele dagen met wat stabieler weer, maar na het volgend weekend zien we op de weerkaarten een nieuw lagedrukgebied ten noordwesten van het Verenigd Koninkrijk aankomen dat mogelijk opnieuw een zuidwestelijke stroming op gang brengt boven de stroomgebieden. De hoge druk heeft tegen die tijd een kern gevormd boven Polen en het is de vraag hoeveel weerstand die gaat bieden.

Gisteren leek het er nog op dat de Engelse lage druk aan het langste eind zou trekken, maar vandaag had de hoge druk de overhand. Als dat laatste uitkomt, breekt na het volgend weekend een wat langere droge periode aan, met ook weer hogere temperaturen. Maar het kan ook zijn dat de weermodellen vanaf morgen of overmorgen weer een wat natter beeld laten zien. We zullen even moeten wachten voor hier meer duidelijkheid over is.

Rijn stijgt in de loop van de week naar 8,75 m NAP, mogelijk nog wat hoger.

De Rijn is de afgelopen week al uit het dal geklommen waar hij vanaf half juli naar was uitgezakt en afgelopen woensdag bereikte een eerste klein golfje Lobith. Dit water was afkomstig uit de Alpen en Zuid-Duitsland en had er ongeveer 6 dagen over gedaan. De waterstand steeg bijna één meter tot 8,23 m NAP en de afvoer steeg ongeveer 500 m³/s tot iets boven de 1.500 m³/s. Tot en met vandaag daalde de stand weer wat tot net onder 8 m NAP.

Ondertussen is alweer een nieuwe golf water vanuit het zuiden van het stroomgebied onderweg en de piek hiervan verwacht ik op woensdag en donderdag (3-4 september) bij een stand van ongeveer 8,75 m NAP en een afvoer van ca 1.800 m³/s. Dat is iets boven het langjarig gemiddelde voor deze tijd van het jaar. Mogelijk wordt de stand nog iets hoger, wat afhangt van de hoeveelheid neerslag die op maandag over het westen van Duitsland gaat vallen en met name een aantal zijrivieren zoals de Moezel even kan opstuwen. Mogelijk dat de stand bij Lobith daardoor nog tot dichtbij de 9 m NAP kan komen.

Vanaf donderdag gaat de waterstand weer wat dalen, maar opnieuw niet heel lang, want in het begin van de komende week valt nog een keer veel regen in Zuid-Duitsland en Zwitserland, wat rond 3 september een derde golfje oplevert in de Bovenrijn. Het water daarvan bereikt komend weekend Lobith en de stand, die dan weer gedaald zal zijn naar ca 8,5 m NAP, kan dan weer een paar decimeter stijgen tot een piekje op zondag van ca 8,7 m NAP. Afhankelijk van de hoeveelheid regen die valt kan dit uiteraard nog wat meer of minder zijn.

Na het volgend weekend gaat de stand weer dalen vanwege de droge periode die vanaf die tijd weer aanbreekt. Hoelang het droog blijft is nog onduidelijk, maar het ziet er naar uit dat in de periode van 7 t/m 12 september de stand weer gaat dalen naar ca 8,2 m en een afvoer van 1.500 m³/s. Voorlopig zijn dit ongeveer normale standen voor september, wat daarna gebeurt is nu nog onduidelijk.

Maas ontvangt maar weinig regen en blijft aan de lage kant.

De hele week was de Maasafvoer erg laag met een afvoer van soms niet meer dan 30 m³/s, terwijl 75 tot 100 m³/s normaal is voor deze tijd van het jaar. De Maas ontving ook maar weinig regen, terwijl niet ver buiten het stroomgebied soms 50 tot 70 mm viel. De komende dagen lijkt er niet veel te veranderen aan dit beeld. Vandaag trekt een regenzone over, maar uit de radarbeelden blijkt al dat het vrijwel niets voorstelt. Morgen kan deze zone wat activeren, maar het is nog niet duidelijk of de meeste regen ook dan weer niet net buiten het stroomgebied valt.

Van dinsdag t/m vrijdag is er opnieuw kans dat er wat regen valt en de weermodellen voorzien mogelijk toch wel 20 tot 30 mm. Mocht dat uitkomen, dan kan de afvoer in de loop van de week wel wat stijgen naar 75 tot 100 m³/s, maar als de regen uitblijft dan blijft de afvoer schommelen rond de zeer lage 30 m³/s. Vanaf volgend weekend lijkt het sowieso weer voor enige tijd gedaan met de neerslag en zakt de Maas hoe dan ook weer naar deze lage afvoeren. Een wat grotere opleving van de afvoer, die de Rijn nu wel meemaakt, zit er voor de Maas voorlopig niet in.

Water Inzicht

Lange droge perioden zorgden in voorjaar en zomer vaak voor lage waterstanden, maar extreem laag werd het steeds (net) niet.

De maand augustus is in een groot deel van Noordwest-Europa droog verlopen. In de eerste week van de maand viel er nog wel wat regen, maar daarna werd het langdurig droog. Dit veroorzaakte in de rivieren een langzame verdere daling. Er was wel een uitzondering op de droogte en dat waren de Alpen en Zuid- Duitsland, waar tot twee keer toe wel flink wat regen viel. Dit zorgde voor oplevingen in de Rijnafvoer tussen de perioden met lage afvoeren in. Het maandgemiddelde kwam daardoor op 1.560 m³/s uit, wat maar 15% onder het langjarig gemiddelde is.

Ter vergelijking in juli bedroeg de maandafvoer 1.143 m³/s, wat maar net iets meer dan de helft van het langjarig gemiddelde is. De Rijn is dus weer wat opgekrabbeld, in tegenstelling tot de Maas waar vrijwel geen regen viel. De maandafvoer in juli kwam daardoor bij Maastricht slechts op 46 m³/s uit, wat slechts 50% is van het langjarig gemiddelde.

Inmiddels is aan de droogte een einde gekomen en volgen een paar natte dagen. Ook nu valt in de Alpen de hoofdmoot van de neerslag, maar de rest van het stroomgebied van de Rijn doet nu ook mee en ook de Maas kan op wat water rekenen, maar daar zijn het geen grote hoeveelheden. Het is nog even de vraag of aan de langdurige droogte nu een eind gaat komen. Bij de Rijn lijkt het daar wel op, maar voor de Maas is dat nog onduidelijk, omdat de meeste regen steeds net buiten het stroomgebied lijkt te gaan vallen.

Met augustus sluiten we ook de meteorologische zomerperiode af, die dus voor de Rijn, maar vooral de Maas werd gedomineerd door vaak lage afvoeren. Wat dit jaar bijzonder maakt is dat ook het voorjaar erg droog verliep en als we de balans opmaken voor de afgelopen 6 maanden (zie tabel) dan was de Rijnafvoer de op 4 na laagste uit de meetreeks. De Maas kwam iets minder hoog uit met een 8^e plaats.

Wat opvalt bij de Rijn is dat ondanks de geringe gemiddelde afvoer er geen extreem lage afvoeren optraden. De afvoer daalde namelijk niet verder dan tot 1.000 m³/s, wat niet zeer laag is. Ter vergelijking: in 2022 kwam de afvoer in juli en augustus maar liefst op 46 dagen uit onder de 1.000 m³/s en ook in andere jaren uit de tabel ging het vaak om tientallen dagen. De figuur hieronder laat zien hoe vaak de 1.000 m³/s in alle jaren van de meetreeks t/m augustus werd onderschreden en daar staat 2025 nog steeds op nul dagen.

Deze zelfde analyse heb ik ook voor de Maas uitgevoerd waarbij ik uit ben gegaan van een afvoer van 50 m³/s; wat op jaarbasis ongeveer even vaak voorkomt als 1.000 m³/s bij de Rijn. De Maas had dit jaar tot nu toe al op 15 dagen een afvoer die lager was (zie figuur), twee keer zoveel als er normaal rond deze tijd van het jaar zijn.

Als we naar een iets hogere afvoer kijken: 1.100 m³/s bij de Rijn en 60 m³/s bij de Maas, dan wordt het beeld voor de Rijn ineens wel heel anders. Op maar liefst 37 dagen kwam de Rijnafvoer onder de 1.100 m³/s uit, wat bijna 4 keer zoveel als normaal en een situatie die nog maar ca 10 keer eerder is opgetreden sinds 1901. De Maas kwam op 31 dagen onder de 60 m³/s uit, wat ongeveer twee keer zoveel is als normaal.

Als we tenslotte naar een nog wat hogere afvoer kijken: 1.500 m³/s bij de Rijn en 100 m³/s bij de Maas, dan staat de Rijn daar op de 8^e plaats met een aantal van al bijna 130 dagen dat de afvoer zo laag was; terwijl dat normaal maar op ca 45 dagen het geval is. Ook de Maas kwam veel vaker dan normaal uit onder de 100 m³/s maar dat is daar iets minder uitzonderlijk dan bij de Rijn.

Samengevat zienwe dat Rijn en Maas een bijzonder voorjaar en zomer hebben meegemaakt met veel relatief lage afvoeren en de Maas bereikte op een aantal dagen zelfs zeer lage afvoeren. Wat vooral opvalt is de Rijn, die heel vaak een lage afvoer kende, maar nooit zo ver daalde dat de afvoer extreem laag werd. Dit heeft de Rijn te danken aan de Alpen waar een paar keer net op het juiste moment voldoende regen viel voor een opleving. Maar de neerslaghoeveelheden waren niet groot genoeg voor een duurzame hogere stand, vooral ook omdat het in de rest van het stroomgebied langdurig droog bleef.  

In alle grafieken is ook het 30-jarig gemiddelde weergegeven, dat is het gemiddelde van alle 30 voorafgaande jaren. Omdat de meetreeks start in 1901 (bij de Maas in 1911) begint deze lijn 30 jaar later. Het laatste punt van de lijn geeft dan de periode van 1996 t/m 2025 weer. Wat opvalt is dat het 30-jarig gemiddelde geen stijgende lijn laat zien, er zijn zowel schommelingen omlaag als omhoog. De laatste decennia zijn de lijnen, met name voor 1.500 m³/s bij de Rijn en 100 m³/s bij de Maas wel gestegen, maar dergelijke schommelingen waren er eerder in de meetreeks ook.

De oorzaak voor het relatief satbiele patroon moeten we zoeken in het feit dat er naast droge voorjaren en zomers toch ook vaak nog natte voorjaren en zomers zijn geweest. Maar ook dat is niet nieuw want de kolommen in de grafieken laten zien, dat er in het verleden ook afwisselend droge en natte zomers waren. Ondanks de klimaatverandering en de steeds hogere temperaturen in Europa, wat ook gevolgen heeft voor de neerslagpatronen, vertaalt dit zich (nog) niet in oplopende trends in het voorkomen van meer dagen met een lage afvoer over de periode van voorjaar en zomer.