Komende twee weken minder nat in de stroomgebieden en dalende waterstanden

In de Rijn is nog een klein hoogwatergolfje onderweg dat dinsdag Lobith bereikt. De Maas is alweer over zijn hoogtepunt heen. Morgen en overmorgen brengen nog wat regen maar onvoldoende voor een nieuwe stijging. Daarna lijkt een langere periode aan breken zonder grote natte uitschieters. De waterstanden kunnen dan dalen naar een gemiddeld niveau voor de tijd van het jaar. In het water bericht leest u de details.

In de rubriek water Inzicht twee grafieken die het bijzondere verloop van de afvoeren laten zien van Rijn en Maas deze winter.

Water van de week

Hogedrukgebieden hebben de komende twee weken de overhand

Afgelopen week viel er vooral op donderdag veel regen in de stroomgebieden met in de middelgebergte in België, Frankrijk en Duitsland lokaal meer dan 30 mm. Dat was voldoende om nieuwe kleine hoogwatergolven op te wekken in zowel de Rijn als de Maas. Daarna werd het niet meteen droog, maar viel er onvoldoende neerslag om de rivieren verder te laten stijgen en daarom is nu wel duidelijk hoe hoog deze golfjes uit zullen pakken.

De regen hing samen met een actief lagedrukgebied, Louis genaamd, dat donderdag boven Nederland ook nog korte tijd voor zware windstoten zorgde. Inmiddels is dit lagedrukgebied naar het oosten weggetrokken en dient zich een nieuw lagedrukgebied aan, dat morgen net ten zuiden van Nederland langs het continent optrekt. Het zorgt voor regen in Zuid Nederland en ook in de Ardennen en Noord Frankrijk. Maar het blijft bij maximaal zo'n 10 mm.

Onderweg naar het oosten neemt de activiteit van het lagedrukgebied ook af en boven het stroomgebied van de Rijn wordt al bijna geen regen meer verwacht. Zodra dit lagedrukgebied verder naar het zuidoosten trekt, lost het verder op en breidt een hogedrukgebied zich vanaf de Azoren tot over onze omgeving uit. Er volgen dan enkele droge dagen tot het einde van de maand.

Vervolgens dient zich op de Atlantische Oceaan een nieuw lagedrukgebied aan dat richting het Verenigd Koninkrijk trekt, waar het aan het eind van de week aankomt. Veel kracht lijkt dit lagedrukgebied niet te gaan hebben en waarschijnlijk lukt het ook niet om verder naar het oosten te trekken, waarna het langzaam zal oplossen boven Engeland.

De bijbehorende regenzones, kunnen nog net wel de stroomgebieden bereiken, maar de neerslaghoeveelheden blijven beperkt en zullen afgaande op de huidige weersverwachting weinig invloed gaan hebben op de rivieren. Vanaf het begin van de week na het volgend weekend is het lagedrukgebied opgelost en bevinden de stroomgebieden zich weer onder de invloed van een nieuwe uitloper van hoge luchtdruk.

Het ziet er dan naar uit dat het ook van 5 tot 10 maart waarschijnlijk droog blijft. Voor de rivieren betekent dit dat er een wat langere droge periode aanbreekt en de waterstanden weer flink kunnen dalen.

Rijn bereikt dinsdag bij Lobith een piek van 12,25 m NAP; daarna dalend.

Vorige week gaven de weersverwachtingen al aan dat het in de tweede helft van de week erg nat zou worden en er waarschijnlijk een hoogwatergolfje zou ontstaan. Deze verwachting hield de hele week stand en uiteindelijk viel voldoende regen om de Rijn inderdaad weer een keer flink te laten stijgen.

Vanaf een laagste stand van iets boven de 10,5 m (NAP) is de stand de afgelopen twee dagen snel gestegen en vandaag zondag wordt in de loop van de avond de 12 m (NAP) overschreden bij Lobith. Morgen zet de stijging zich in een langzamer tempo voort waarna maandagnacht of dinsdagochtend de hoogste stand wordt bereikt; rond 12,25 m NAP.

Vanaf dinsdag gaat de waterstand weer dalen en zoals het er nu naar uitziet wordt het een  wat langere daling. Op woensdag 28 februari verwacht ik dat de 12 m (NAP onderschreden wordt, op 1 maart de 11,5 m en rond 3 maart de 11 m.

Op 1 en 2 maart kan er wel wat regen vallen in het stroomgebied maar zoals het er nu naar uitziet zijn dat kleine hoeveelheden en daarom verwacht ik dat de waterstand begin maart blijft dalen, waarbij ook de 10,5 m (NAP) onderschreden zal worden en mogelijk nog wat later ook de 10 m. Maar dan moet het tot rond 7 maart niet opnieuw gaan regenen.

De afvoer bedroeg afgelopen week op het laagste punt ongeveer 3200 m³/s en zal stijgen naar ongeveer 4700 m³/s tijdens de aankomende piek. Zoals het er nu naar uitziet zal de daling doorzetten tot ca 3.000m³/s tussen 5 en 7 maart. Dat is dan nog altijd meer dan het langjarig gemiddelde in deze tijd van het jaar die ongeveer 2700 m³/s bedraagt. Of dat niveau ook onderschreden wordt hangt af van de lengte van de droge periode die nu aanbreekt. Dat is nog even afwachten want zover vooruit is en nog weinig zekerheid over het weer wat ons dan te wachten staat.

Maas de komende dagen rond de 1000 m³/s, later in de week verder dalend.

De regen van donderdag liet de Maas snel stijgen: ‘s morgens bedroeg de afvoer nog 450 m³/s om in de loop van de nacht daarna al het hoogste punt van circa 1150 m³/s te bereiken. De regen viel verspreid over de hele Ardennen en dat zorgde ervoor dat de afvoer van 1150 m³/s ongeveer 24 uur aanhield. Want terwijl de noordelijke zijrivieren alweer daalden, steeg de afvoer nog vanuit het zuiden van de Ardennen.

Inmiddels zijn ook de zuidelijke zijrivieren gaan dalen en is er alleen nog wat extra water onderweg vanuit de Franse Maas, dat er wel 3 tot 5 dagen over doet voordat het bij Maastricht aankomt. Daarom is de afvoer bij Maastricht vandaag weer gaan dalen en inmiddels op ongeveer 900 m³/s uitgekomen.

Morgen trekt een lagedrukgebied over België naar het oosten en het bijbehorende neerslaggebied kan voldoende regen brengen om de Maas nog weer wat te laten stijgen. De meeste regen lijkt in het noorden van België te gaan vallen net buiten het stroomgebied van de Maas; daar kan tot 25 mm regen vallen. Voor de Ardennen wordt 10 tot 15 mm verwacht.

Het is nog wel een beetje spannend want als de zone met de meeste regen zo'n 50 tot 100 km zuidelijker komt te liggen dan krijgt de Maas ineens flink wat meer water te verwerken. Uitgaande van 10 tot 15 mm kan de Maas morgen nog weer zo'n 100 tot 150 m³ per seconde stijgen waarmee de afvoer opnieuw tot rond 1000 m³/s kan stijgen. Mocht de regen zuidelijker vallen en ook de Ardennen geraakt worden, dan is een stijging tot 1100 of misschien wel 1200 m³/s mogelijk. Morgen wordt pas duidelijk wat er precies gaat gebeuren.

De hoogste afvoer verwacht ik op dinsdag in de loop van de ochtend waarna de daling inzet. Er volgen 3 droge dagen zodat de Maas aan het eind van de maand tot rond 750 m³/s zal zijn gedaald. Daarna kan er op 1 en 2 maart nog wat regen vallen, waardoor de afvoer even stagneert om vervolgens vanaf 3 maart verder te gaan dalen tot onder de ca 500 m³/s vanaf 5 maart. Of die daling daarna nog verder doorzet of dat ook maart nog een nieuw hoogwatergolf je in petto heeft, is nu nog onduidelijk.

Water inzicht

Opvallend verloop van de rivierafvoeren tijdens de afgelopen winter.

Nu februari bijna is afgelopen kunnen we de balans opmaken van de waterstanden tijdens de afgelopen winter. Het zal niemand ontgaan zijn dat het een natte winter was en op veel plaatsen in Nederland was het zelfs de natste winter sinds het begin van de metingen; die voor De Bilt rond 1900 zijn begonnen. In een volgend bericht zal ik nog wat uitgebreider ingaan op de uitzonderlijke hoeveelheid regen van de afgelopen winter. In de landen om ons heen viel ook veel regen maar werden, voor zover ik het na kon gaan, geen records verbroken. Wat overal opviel was dat er vrijwel geen langere droge periode was tussen al die regenperioden.

In de volgende grafiek is (met een blauwe lijn) het afvoerverloop van de Rijn bij Lobith weergegeven vanaf het najaar van 2023 tot en met nu. Duidelijk zijn de vele pieken te zien die deze winter optraden. Steeds als de afvoer weer wat gezakt was volgde er weer een nieuwe piek. Het gestreepte deel aan het eind is een schatting voor de komende 10 dagen.

De rode lijn geeft de hoogste standen weer die ooit op een dag zijn opgetreden. Hierin zijn de afzonderlijke, hoogste afvoerpieken nog goed herkenbaar. Duidelijk is te zien dat de afvoerpieken van de afgelopen winter bij lange na niet in de buurt zijn gekomen van de allerhoogste afvoeren die ooit in de Rijn zijn opgetreden. Ondanks dat er in de media soms veel aandacht was voor de overlast, was het wat de hoogste afvoeren betreft geen ongewone winter.

Na een droge september met nog vrij lage afvoeren, kwam de afvoer al vanaf eind oktober boven het langjarig gemiddelde en is daar steeds boven gebleven en vaak zelfs ruim daarboven. Alleen halverwege januari is de afvoer er heel even onder gezakt. Het is nog even afwachten of in de loop van maart het langjarig gemiddelde wel bereikt wordt of dat ons ook in maart nog een nieuw golfje te wachten staat.

De zwarte lijn tenslotte in de figuur is de laagste afvoer die ooit op een dag in het jaar is opgetreden. Wat opvalt bij de Rijn is dat lage afvoeren het hele jaar door kunnen optreden. Tegenwoordig gebeurt dat in de winter echter vrijwel nooit meer onder het voorbehouden is aan perioden met strenge vorst.  Daarop is de kans tegenwoordig veel kleiner geworden sinds zijn klimaatverandering zo sterk doorzet.

De volgende grafiek laat de afvoer van de Maas zien bij Monsin; dat ligt ca 20 km stroomopwaarts van Maastricht, net voordat het Albertkanaal aftakt. Om de eerdere jaren, toen er nog geen kanalen waren, te kunnen vergelijken met de huidige jaren wordt voor de Maas altijd dit meetpunt genomen.

Het verloop van de Maas afvoer de afgelopen winter is veel grilliger dan dat van de Rijn, met na een piek steeds ook weer een sterke daling. Verder valt op dat ook bij de Maas de afvoer een groot deel van de winter ruim boven het langjarig gemiddelde heeft geschommeld. In het begin van de winter bleef de afvoer nog relatief laag om vervolgens in januari en februari tweemaal een flinke piek te hebben gehad.

Ook deze pieken blijven ruim onder de pieken die in eerdere jaren in de Maas zijn opgetreden (rode lijn). Anders dan bij de Rijn zakte de Maasafvoer medio januari en begin februari nog wel even onder het langjarig gemiddelde, maar al met al was ook bij de Maas de afvoer relatief erg hoog deze winter.  De komende week zakt de afvoer weer flink maar deze blijft voorlopig nog wel even boven het langjarig gemiddelde.

Wat bij de Maas opvalt is dat de piekafvoeren (rode lijn) van alle jaren sinds 1911 een duidelijk verloop laten zien:, waarbij ze vanaf augustus langzaam oplopen, om rond de jaarwisseling een hoogste niveau te bereiken en vervolgens weer gestaag dalen. Verrassend zijn daarom de twee golven halverwege juli, die helemaal buiten deze orde vallen. De hoogste hiervan, uit 2021, ligt bij velen in Limburg nog vers in het geheugen.