Regen laat de rivieren even wat stijgen, maar een verdere stijging is nog onzeker
Het is alweer tien dagen droog in de stroomgebieden en de waterstanden zijn weer gedaald tot extreem lage waarden. Medio komende week volgen er twee natte dagen en dat levert de Rijn bij Lobith vanaf het weekend wat extra water op en ook de Maas kan wat stijgen. Hierna volgt opnieuw een periode van hoge druk, maar waarschijnlijk niet langer dan tot 17 november. Er is een kansje dat het daarna serieus natter gaat worden, maar we moeten nog even wachten voordat daar zekerheid over is en misschien blijkt de hoge druk opnieuw sterker dan gedacht. In het waterbericht leest u de details.
In de rubriek Water Inzicht een vergelijking van de Rijnafvoer van dit jaar met andere jaren. Inmiddels is duidelijk dat 2026 alle eerdere jaren heeft overtroffen als het gaat om de laagterecords.
NB. Afgelopen week ontvingen de lezers die via de mail een seintje krijgen dat er een bericht klaar staat,ineens 3 berichten kort na elkaar. Na een wijziging in de instellingen van de server was de verzending van deze berichten niet doorgegaan en ze stonden nog in de wachtrij. Nadat lezers hadden gemeld dat ze al enige tijd geen berichten hadden ontvangen, ontdekten we wat er mis was. Toen de instellingen waren hersteld, werden de berichten alsnog verzonden, wat tot nog meer vragen van lezers leidde. Excuses voor dit verloop van de berichtgeving; als het goed is vanaf nu weer één bericht per week, of er moet echt iets bijzonders aan de hand zijn.
Water van de Week
Deze week een tweetal natte dagen, volgende week mogelijk veel meer.
Na een kort nat intermezzo met ook twee stormen ongeveer twee weken geleden is het nu alweer ruim tien dagen droog onder invloed van krachtige hogedrukgebieden, die het weer in groot deel van Europa bepalen. Afgelopen week trok zo'n hogedrukgebied vanaf de Britse eilanden over onze omgeving naar het oosten van Europa. Een uitloper van dit hogedrukgebied strekt zich uit tot over de Noordzee en het zorgt bij ons voor vrij rustig, voornamelijk bewolkt weer, met soms een beetje motregen.
Ondertussen is de atmosfeer boven de Atlantische Oceaan wel wat meer in beweging gekomen en er heeft zich een lagedrukgebied ontwikkeld dat de komende dagen in de richting van de Golf van Biskaje beweegt. Vóór dit lagedrukgebied uit draait boven West-Europa de luchtstroming naar het zuiden en daarin beweegt een regenzone in noordelijke richting die op dinsdag het zuiden van het stroomgebied van de Rijn kan bereiken. Het Atlantische lagedrukgebied komt niet veel dichterbij, maar trekt in het begin van de week in oostelijke richting over het zuiden van Frankrijk richting de Middellandse Zee.
De regenzone die op woensdag de stroomgebieden bereikt, beweegt daardoor niet heel veel verder naar het noorden, kan Nederland waarschijnlijk nog net wel bereiken, en schuift dan weer langzaam verder naar het zuiden. De meeste regen valt van dinsdag t/m donderdag in de Alpen, tot 60 mm, en het zuiden van Duitsland (20 tot 40 mm). Verder naar het noorden blijft het bij maximaal 10 mm en alleen in de Ardennen, Eiffel en Sauerland tot 20 mm.
Het weer in onze omgeving wordt vanaf donderdag overgenomen door een ander lagedrukgebied boven Scandinavië dat samen met een nieuw hogedrukgebied boven Ierland voor een noordwestelijke luchtstroming gaat zorgen boven de stroomgebieden. Op een paar buien na, blijft het dan droog omdat het Ierse hogedrukgebied snel sterker wordt en de neerslagactiviteit onderdrukt. Het Ierse hoog trekt in het begin van het volgend weekend over onze omgeving in oostelijke richting.
Dit patroon lijkt veel op dat van de afgelopen week en het levert dan ook een bekend weertype op: rustig, met kans op mist en opnieuw een aantal dagen droog. Toch zou dit voorlopig wel eens het laatste hogedrukgebied kunnen zijn dat het weer bij ons zo domineert, want ditmaal beweegt het vrij snel naar het oosten. Al op zondag 15 november verschijnt er een sterk lagedrukgebied op de weerkaart nabij de Britse Eilanden, dat een nieuwe poging gaat doen om regen naar de stroomgebieden te brengen. Er zou zich dan een westelijke luchtstroming kunnen ontwikkelen met lage druk ten noorden van ons en hoge druk boven het Middellandse zeegebied.
Vanaf 17 november kan die nattere periode beginnen en de weerkaarten verwachten voor iedere dag daarna wel regen in de stroomgebieden. Het is echter nog net te ver vooruit om met zekerheid te kunnen zeggen dat dit voldoende regen op gaat leveren om de rivieren te laten stijgen. Al sinds het voorjaar zijn de hogedrukgebieden dominant en lukt het de lagedrukgebieden niet om voor langdurig nat weer te zorgen.
Samengevat: eerst nog een paar droge dagen, vanaf dinsdag regen in het zuiden van het stroomgebied van de Rijn. Deze regen trekt langzaam naar het noorden en brengt vooral in Zuid-Duitsland en Zwitserland voldoende water om de Rijn wat te laten stijgen. Vanaf donderdag draait de stroming boven onze omgeving naar het noordwesten, schuift de regenzone weer naar het zuiden en komen we opnieuw in droger weer onder invloed van een volgend hogedrukgebied. Dit droge weer houdt aan tot dinsdag 17/11, waarna een weersomslag in zou kunnen zetten waarbij het aanzienlijk natte wordt in de stroomgebieden; maar het is nu nog net te vroeg om hier zekerheid over te hebben.
Rijn daalt nog ca 10 cm naar 6,25 m op 11/11, daarna 50 tot 75 cm omhoog.
De maand oktober is in het stroomgebied van de Rijn minder droog verlopen dan de meeste eerdere maanden van dit jaar, maar nog altijd viel er minder regen dan normaal. Als we naar heel 2026 kijken dan is in en groot deel van het stroomgebied sinds januari minder dan de helft van de normale hoeveelheid regen gevallen. Vooral april, juli en september waren uitzonderlijk droog met op sommige plaatsen vrijwel geen regen, de meeste andere maanden waren droog tot zeer droog en de enige te natte maand was februari, toen er ook een kleine hoogwatergolf was.
Als droogte zolang aanhoudt dan is zelfs een rivier zoals de Rijn, met een groot stroomgebied en veel verschillende bronnen, door zijn voorraden heen. We zien daardoor dat de afvoer na de kleine opleving van eind oktober in de afgelopen 10 dagen weer snel is gedaald en de komende dagen komen we zelfs weer even in de buurt van het laagterecord van 6,05 m. Dat gaan we echter niet bereiken, want voor die tijd mag het stroomgebied van de Rijn rekenen op wat extra water. En nog wel in Zuid-Duitsland en de Alpen, het droogste deel van het stroomgebied.
Met een zuidelijke stroming wordt vanaf dinsdag neerslag aangevoerd vanaf de Middellandse Zee tot over centraal Europa. Vooral in de Alpen en Zuid-Duitsland kan aardig wat regen vallen en dat levert de Boven-Rijn vanaf aanstaande woensdag een bescheiden stijging op. Dit extra water bereikt Lobith pas vanaf het komend weekend en tot die tijd hebben we in Nederland nog te maken met eerst dalende en daarna stabiele waterstanden.
Op dit moment bedraagt de waterstand ongeveer 6,35 m NAP bij Lobith, bij een afvoer van iets minder dan 650 m3/s. Het piekje van een dag of 10 geleden dat de afvoer even tot boven de 1000 m3/s liet stijgen is daarmee weer helemaal voorbij. De komende dagen daalt de waterstand zelfs nog wat verder naar circa 6,25 m NAP op woensdag; dat is nog maar 20 cm boven het laagterecord. De afvoer is dan gedaald tot net iets boven de 600 m3/s, ca 60 m3/s boven het laagterecord van 545 m3/s dat eind september werd bereikt.
Vanaf donderdag tot en met zaterdag blijft de waterstand schommelen tussen de 6,25 en 6,3 m NAP. De stand gaat op donderdag mogelijk al iets omhoog vanwege regen die in Midden-Duitsland valt op woensdag en donderdag. Vanaf zaterdag arriveert het extra water uit het zuiden van het stroomgebied en gaat de stand wat verder omhoog naar tussen nu 6,7 en 7 m NAP (afvoer tussen 775 en 875 m3/s) in het begin van de week na komend weekend (16 t/m 18 november).
Als de verwachtingen uitkomen, dat het vanaf 17 november inderdaad natter gaat worden in het stroomgebied, dan gaat de waterstand vanaf 18 november niet opnieuw dalen maar volgt waarschijnlijk een verdere stijging. Voorlopig worden voor die periode geen heel grote neerslaghoeveelheden verwacht maar op grond van de huidige verwachting zou de stand vanaf 21 november boven de 7 m uit kunnen stijgen. Dat is nog lang niet de gemiddelde waterstand voor deze tijd van het jaar, want die bedraagt ongeveer 9 m NAP en voordat we die stand bereiken moet er nog heel wat regen vallen in het stroomgebied.
De Maas moet nog wat langer wachten op extra water en blijft voorlopig zeer laag
De regen die de komende week wordt verwacht valt vooral in Midden Europa en dus net ten zuiden van het stroomgebied van de Maas. De Maas hoeft daarom voorlopig niet op veel water te rekenen. Op woensdag bereikt wel uitloper van het regengebied de Ardennen en dan kan zo'n 10 tot 15 millimeter regen vallen. Op dit moment bedraagt de afvoer bij Maastricht ongeveer 35 tot 40 m3/s, terwijl circa 250 m3/s het langjarig gemiddelde is voor deze tijd van het jaar. Tot en met woensdag blijft de afvoer zo laag om daarna iets te stijgen, naar ca 75 tot 100 m3/s, vanwege de regen die op woensdag en donderdag valt.
Vanaf vrijdag volgen weer enkele droge dagen en gaat de afvoer weer omlaag naar onder de 50 m3/s. De verwachting is dat het vanaf dinsdag 17 november wel natter kan gaan worden in het stroomgebied en als dat uitkomt kan vanaf het midden van die week de afvoer gaan stijgen. Op dit moment is het nog te vooruit om een goede inschatting te kunnen maken van wat dat voor de Maas betekent. Maar mocht er inderdaad een nattere periode aanbreken met regelmatig 10 tot 20 mm regen, dan kan de afvoer al snel stijgen naar het langjarig gemiddelde. Dit is echter nog geen gelopen race en misschien dat er tegen die tijd toch weer een nieuw hogedrukgebied verschijnt dat de regen onderdruk. Volgende week is hier meer over te zeggen.
Water Inzicht.
Rijn voor de derde keer dit jaar naar extreem lage waarden.
De Rijnafvoer beleeft deze zomer en najaar een periode van historisch lager waarden. Al in het voorjaar was de afvoer voor de tijd van het jaar erg laag maar werden er nog geen records bereikt. Andere jaren zoals 1921, 1934, 1976 en 2011 hadden in de voorzomer al eens veel lagere waarden bereikt. Met name 1921 was een uitzonderlijk jaar met maandenlang een afvoer onder de 1000 m3/s. Het bijzondere aan dat jaar was dat ook in de opvolgende zomer en najaar de afvoer, op enkele korte oplevingen na, zeer laag zou blijven.
Andere jaren met een zeer lage afvoer in het voorjaar zoals 1934 en 2011, krabbelden in de zomer steeds wel weer op en ook al bleef de afvoer aan de lage kant extreme waarden werden in die jaren niet meer bereikt. In een bericht dat ik in de zomer schreef liet ik zien dat er een opvallende tweedeling te zien is in de jaren met lage Rijnafvoeren. Waarbij jaren die in het voorjaar een zeer lage afvoer hadden dat meestal niet in het najaar hadden (zoals 1934 en 2011). En andersom waren er jaren die juist in het najaar een zeer lage afvoer hadden, terwijl ze in het voorjaar nog een ongeveer gemiddelde afvoer kenden. Voorbeelden daarvan zijn 1947, 1949, 1959 en 2003.
En ook het beruchte jaar 2018 hoort bij dit laatste rijtje, omdat de afvoer toen pas vanaf augustus binnen het bereik van de zeer lage waarden kwam. De vraag in de zomer was nog wat 2026 zou gaan doen: met een relatief lage afvoeren in het voorjaar zou het jaren zoals 2011 achterna kunnen gaan en niet al te ver uitzakken in het najaar, of stond ons een herhaling van het legendarische jaren 1921 en 1976 te wachten met langdurig lage afvoeren tot diep in het najaar. Inmiddels is duidelijk dat 2026 in de voetsporen is getreden van deze jaren en de laagterecords uit die tijd zelfs ruim heeft onderschreden.
In de grafiek hierna is het afvoerverloop weergegeven van een 25-tal jaren uit de 125-jarige meetreeks van de Rijn. Het zijn alle jaren waarbij de afvoer langere tijd daalde tot onder de 1.000 m3/s. De tweede grafiek is een uitvergroting van de peridoe waarin 2026 de laagterecords bereikte.
Jaren lage afvoer Rijn tm 2026.jpg
Detail jaren lage afvoer Rijn tm 2026.jpg
De jaren die ik hierboven heb genoemd komen er allemaal in voor en zijn veelal met een andere kleur of lijntype weergegeven. 2025 heb ik hierboven nog niet genoemd, maar was ook een bijzonder jaar. Het was ook vaak langdurig droog maar steeds als de afvoer onder de 1.000 m3/s dreigde te zakken, viel er voldoende regen en volgde er een opleving. Tot en met begin juni leek het er nog even op dat 2026 dat kunstje zou gaan herhalen, maar de realiteit werd een heel andere. Vooral de periode van juni t/m half augustus verliep erg droog en warm en met name vanuit de Alpen nam de waterafvoer sterk af. Dit leidde medio augustus tot het eerste dieptepunt in de Rijnafvoer; lager dan ooit, maar ook veel vroeger in het jaar dan andere laagwaterperioden.
De korte opleving halverwege augustus bleek al snel niet de langverwachte weeromslag te zijn en september verliep zelfs record-droog in het stroomgebied. De Rijnafvoer tuimelde weer omlaag naar een nieuw laagterecord eind september. Begin oktober viel er wat regen en de tweede helft van de maand was er zowaar een echte natte periode, waardoor de afvoer even tot 1.000 m3/s kon stijgen. Het zuiden van Duitsland en de Alpen bleven echter grotendeels buiten schot tijdens deze regenperiode en toen het ook in de rest van het stroomgebied vanaf eind oktober weer droog werd zakte de afvoer weer snel naar de huidige derde laagwaterperiode.
De huidige daling doet zich voor in een periode van het jaar dat ook andere jaren een zeer lage afvoer kenden; zoals 1921, 1947 en 1949. In 1947 vinden we ook op 4 november de tot dit jaar laagste afvoer van de Rijn uit de meetreeks; 620 m3/s. Ik verwacht dat we die waarde de komende week net gaan onderschreiden, als de Rijn op woensdag of donderdag tot tussen 600 en 615 m3/s zakt. In de grafiek heb ik de groene lijn vanaf dit laagste punt gestreept weergegeven om dat dit de verwachting is voor de komende twee weken.
Als de stijging vanaf medio november er komt, dan volgt dit jaar hier precies de andere jaren met een zeer lage afvoer, die allen ook rond medio november een flink stuk omhooggingen. 1947 en 1949 zouden daarna niet opnieuw sterk gaan dalen maar 1921 wist na een flinke piek, tot zelfs 1500 m3/s, nog eenmaal onderuit te gaan naar een afvoer onder 750 m3/s. Het is de vraag wat dit jaar gaat doen: 1947 en 1949 achterna, maar dan moet er wel voldoende regen gaan vallen vanaf 17 november, of gaan we nogmaals 1921 achterna voor een vierde periode met zeer lage afvoeren. Volgende week weten we hier meer over.