Rijn en Maas stijgen, zeer lage standen binnenkort voorbij
Vanaf afgelopen maandag is het weer in de stroomgebieden omgeslagen en viel er voldoende regen om Rijn en Maas op te laten veren vanuit de zeer lage standen van de afgelopen weken. De Rijn is sinds de laagte stand op 17/8 nu bijna 50 cm gestegen en later in de komende week volgt nog meer water vanuit het zuiden van het stroomgebied. Het is nu een paar dagen droog, maar vanaf dinsdag bereikt nieuwe regen de stroomgebieden en worden de rivieren nog wat verder gevuld. De periode van extreem lage riviervoeren is in ieder geval voorlopig voorbij. In het waterbericht leest u de details. De rubriek Water Inzicht ontbreekt deze week.
Water van de week
Later in de week mogelijk weer veel regen
De regen is eindelijk gekomen en de weeromslag die vorige week al werd aangekondigd is een feit. De neerslaghoeveelheden zijn meteen ook flink groot: in Nederland viel op veel plaatsen zo'n 30 tot 40 mm en in de westelijke provincies, onder invloed van het warme zeewater, zelfs 40 tot 60 millimeter. Alleen het uiterste noorden van Groningen en Friesland bleef wat achter met 10 tot 20 mm. Deze hoeveelheden zijn uiteraard niet genoeg om het grote neerslagtekort op te lossen dat zich sinds eind juni heeft opgebouwd. Maar de bovenste bodemlaag is alvast weer wat natter geworden en we zullen dat terugzien aan het gras in weilanden, bermen en niet gesproeide gazons dat nu snel weer groen gaan kleuren.
Ook buiten de grenzen viel aardig wat regen en dat gaan we merken in de waterstanden van de rivieren. Zoals de neerslagkaart hieronder met de hoeveelheden van de afgelopen week laat zien, viel niet ver over de grens in Duitsland (rondom Keulen) zo’n 50 tot 60 mm regen. Dit water zorgt op dit moment voor de stijging van de Rijn bij Lobith. Ook In de Ardennen viel tot meer dan 50 millimeter regen en op de locatie van de grote bosbrand, aan de oostgrens van België, viel nog wat meer.
Eerste neerslag .jpg
In brede strook tussen Luxemburg Frankfurt en Straatsburg viel buiten de prijzen en hier viel vaak niet meer dan 10 millimeter. Dat zien we ook terug aan de Moezel, die hier ontspringt, en de afgelopen dagen nog maar weinig steeg. Verder naar het zuiden nemen de hoeveelheden neerslag weer toe en vooral de Alpen zijn, zoals verwacht, de koploper met lokaal meer dan 100 mm regen.
De regen die in de noordwestelijke helft van Zwitserland is gevallen vult nu, samen met regen in Zuid-Duitsland, de Boven-Rijn en dit water komt over enkele dagen in Nederland aan. Het water dat in het noordoosten van Zwitserland viel komt niet direct naar Nederland, want dit wordt eerst gebufferd in de Bodensee. Het waterpeil van dit grootste meer van de Alpen was de afgelopen weken ver gedaald; tot een niveau dat in de 200-jarige meetreeks nog nooit in de zomermaanden was opgetreden. Ondanks de vele regen stijgt dit grote meer maar langzaam.
Het was vooral vanwege deze zeer lage peilen in de Zwitserse meren dat de Rijnafvoer in Nederland de afgelopen weken zo extreem laag kon worden. Dit lage niveau was niet alleen het gevolg van de droge en warme zomer. De droogte in Zwitserland begon dit jaar namelijk al in de winter en op februari na waren alle maanden droog tot zeer droog. Eén maand droog weer kan de Rijn goed hebben en ook een droog seizoen levert wel lage waterstanden op maar hoeft nog niet tot extremen te leiden; maar als het meer dan een half jaar droog is, dan is dat zelfs voor de Rijn te veel van het goede.
De lagedrukgebieden die de afgelopen week de regen en de buien brachten, zijn inmiddels weer verder getrokken en de komende 3 dagen staat het weer opnieuw onder invloed van een hogedrukgebied. In tegenstelling tot wat we de afgelopen weken vaak zagen, trekt dit hoogdrukgebied vrij snel vanaf Ierland over de Noordzee in de richting van Scandinavië. Dat maakt de weg vrij voor nieuwe lagedrukgebieden later in de komende week. Het droge weer dat vandaag begint houdt daarom niet langer dan een dag of 3 aan.
Vanaf de tweede helft van de komende week staat het weer in Nederland en de stroomgebieden weer onder invloed van lagedrukgebieden die vanaf de Atlantische Oceaan het continent op trekken. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe dat proces precies gaat verlopen: één lagedrukgebied nadert vanaf het noorden van de Atlantische Oceaan een ander vanaf de zee ten westen van Portugal. Deze twee systemen smelten samen en komen vrijdag aan boven de Noordzee. Daar diept het lagedrukgebied plotseling uit tot een meer serieuze depressie met een kerndruk van 980 Hpa, die in de dagen daarna naar het noordoosten wegtrekt.
In de loop van de week na het komend weekend komt het weer dan opnieuw onder invloed van hogedrukgebieden, maar ook dan zou dat slechts tijdelijk zijn. Een terugkeer naar langdurig droog weer lijkt er voorlopig niet in te zitten en mogelijk breekt er nu zelfs een heel natte periode aan. Voor de situatie in de stroomgebieden betekent deze opeenvolging van hoge- en lagedrukgebieden dat het, onder invloed van het overtrekkende hogedrukgebied, tot dinsdag nog droog blijft, maar dat er daarna weer regen valt, als het Spaanse en later gecombineerde lagedrukgebied zijn opwachting maakt.
Op dinsdag al trekt vanuit het zuidwesten vanaf Frankrijk een gebied met regen richting het midden van Duitsland. Op woensdag trekt deze regenzone verder naar het oosten, maar op donderdag nadert vanuit het westen alweer nieuwe regen, die vooral in België en Nederland een grote neerslagom op zou kunnen leveren. Het KNMI noemt zelfs hoeveelheden van 50 tot 100 mm in 24 uur, wat, als het uitkomt, zeker lokaal tot overlast kan gaan leiden. Het stroomgebied van de Rijn krijgt op vrijdag met deze neerslag te maken als het weersysteem verder naar het oosten trekt.
De zaterdag verloopt wat droger, maar op zondag en maandag kan opnieuw veel regen vallen als het uitdiepende lagedrukgebied over de Noordzee trekt. Pas vanaf dinsdag na komend weekend wordt het wat rustiger en volgen enkele droge dagen. Maar ook dan waarschijnlijk niet voor lang, want tegen het weekend van 5 en 6 september zou het opnieuw kunnen gaan regenen. Al met al kan er tijdens deze natte periode (t/m 1/9) zo’n 40 tot 80 mm regen vallen in Nederland en de stroomgebieden. De Middelgebergten zoals Vogezen, Zwarte Woud, Sauerland en Ardennen ontvangen dan het meeste, maar ook de Nederlandse kuststrook doet goed mee.
Als deze regen er inderdaad gaat komen, dan betekent dat, dat de droogte in Nederland verder naar de achtergrond wordt verdreven en er mogelijk zelfs een periode van lokale wateroverlast aanbreekt. Nog een disclaimer en dat is dat het weermodel dat ik het meeste volg van dag tot dag nog met verschillende oplossingen komt; dus het kan nog anders uitpakken. Als het eerste hogedrukgebied is vertrokken en medio komende week het lagedrukgebied zich verder ontwikkelt, is er meer zekerheid over de hoeveelheid regen die er gaat vallen.
Rijn stijgt naar iets onder 7 m NAP in loop van de weeek, later waarschijnlijk nog wat hoger
In de Rijn zijn twee golfjes water onderweg. De eerste is afkomstig uit het Midden van Duitsland en heeft voor een deel inmiddels Lobith bereikt. Nadat afgelopen maandag de laagste waterstand werd bereikt van 6,12 m NAP (uurgemiddelde) is de stand eerst schoorvoetend maar later wat sneller gaan stijgen. Vandaag of morgen wordt één voorlopig hoogste stand bereikt van ca. 6,65 m NAP. De afvoer bedroeg tijdens het minimum op maandag slechts 556 m3/s en die is dan weer gestegen tot ruim 750 m3/s. De komende week komt daar, ter geruststelling van alle watergebruikers in Nederland, nog meer bij.
De laagste afvoer, die ik hierboven noem, is het laagste uurgemiddelde (op 17/8 om 17 uur) wat ik uit de meetreeks kon opmaken. Dit is een voorlopige waarde, want Rijkswaterstaat geeft aan dat deze waarde waarschijnlijk wat hoger zal zijn. Het is niet vreemd dat er onzekerheid is over deze waarde want veel meetpunten langs de rivier zijn niet ingesteld op zo lage waterstanden en afvoeren. Zo vielen in Duitsland ook de meetpunten van o.a. Worms, Kaub, Keulen en Emmerich uit omdat de stand daar onder het, tot nu toe voor mogelijk gehouden, minimum zakte. Gelukkig bleven een aantal meetpunten wel werken waardoor het toch mogelijk was om een redelijk accurate verwachting te maken tijdens deze uitzonderlijke periode.
Het eerste golfje water passeert vandaag en morgen en omdat het nu enkele dagen droog is in het stroomgebied gaat de stand vanaf morgen ook weer wat zakken. Maar het goede nieuws is dat er vanuit Zuid-Duitsland ook nog aardig wat water onderweg is van de neerslag die afgelopen vrijdag in Zuid Duitsland en Zwitserland is gevallen. Dit water arriveert in de tweede helft van de week bij Lobith en de waterstand stijgt dan nog wat verder dan tijdens het golfje dat nu passeert. De daling zal slechts 10 tot 15 cm bedragen, naar ca 6,55 m NAP op woensdag en vanaf dan stijgen naar ca 6,85 m NAP op vrijdag 28/8, bij een afvoer van ca 825 m3/s.
Dat is alweer 50% meer dan een dag of 10 eerder. Voor de watergebruikers in Nederland is dat goed nieuws. Zo kan het IJsselmeer via de IJssel weer wat gevuld worden. Al was dat de afgelopen week ook al door de regenval gebeurd, want op het meer viel ook een centimeter of 4 water. Tegelijkertijd zal de watervraag de komende periode ook snel kleiner worden, want de verdamping is niet zo groot meer en er gaat mogelijk veel regen vallen in Nederland. Mogelijk dat er over een dag of 10 alweer water gespuid moet worden naar de Waddenzee om het zomerse streefpeil niet te overschrijden.
Als het tweede golfje op 28/8 bij Lobith passeert is ondertussen de volgende natte periode in het stroomgebied al aangebroken. Als de verwachtingen uit komen dan zou dat vooral in Midden-Duitsland weer aardig wat regen op moeten leveren en dat zou betekenen dat de stand vanaf 28/8 waarschijnlijk niet of nauwelijks daalt, maar weer wat verder gaat stijgen. Het is nog afwachten hoeveel regen er precies gaat vallen, maar een stijging tot boven 7 m NAP, mogelijk 7,25 m, in de periode van 2 t/m 5 september zou dan mogelijk moeten zijn.
De afvoer daarbij bedraagt 900 tot 1000 m3/s. Dit lijkt heel wat na de 556 m3/s van afgelopen maandag, maar is nog steeds aan de lage kant. De langjarig gemiddelde laagste stand bij Lobith bedraagt namelijk ca 7,5 m en de afvoer ca 1.100 m3/s. Wat later in september het peil in de Rijn gaat doen, is uiteraard nog onduidelijk, maar een lange doge periode met opnieuw zeer lage waterstanden lijkt er voorlopig niet te komen.
Maas eerst rond 50 m3/s, aan het eind van de week naar 100 tot 150 m3/s.
De Maasafvoer hield zich gedurende de lange droge periode relatief goed. Dankzij de aanvulling vanuit o.a. Belgische stuwmeren, en ook van de rioolwaterzuiveringen in het stroomgebied, daalde de afvoer van de Maas ter hoogte van Luik aanvankelijk niet verder dan tot ongeveer 40 m3/s, waarvan ongeveer 15 via het Albert kanaal werd afgevoerd naar het westen van België en circa 25 m3/s Nederland bereikte bij Maastricht. In de laatste dagen van de droge periode daalde de afvoer nog iets hij kwam er bij Nederland nog slechts 20 m3/s binnen. Dit zijn de gemiddelden over de dag want gedurende één dag zijn er altijd flinke schommelingen.
Vanaf het moment dat het is gaan regenen is de afvoer weer gaan stijgen en het daggemiddelde bedraagt nu weer ongeveer 50 m3/s. De dagen dat er veel regen viel in Wallonië waren er ook flinke uitschieters in de Maasafvoer; zo steeg deze in de nacht van 19 op 20 augustus bij Maastricht in enkele uren tijd van slechts 25 naar bijna 450 m3/s om meteen daarna weer naar beneden te tuimelen. Het leverde in de Grensmaas nabij Borgharen een stijging op van bijna 2,5 m in de waterstand binnen slechts 3 uur. Het is het bekende effect van regen die op het verharde oppervlak van het sterk verstedelijkte Maasdal valt en dan snel tot de afvoer komt, gecombineerd met het onberekenbare stuwbeheer van de Waalse stuwen.
Tussen deze pieken door was de afvoer steeds weer wat lager maar gemiddeld genomen is er nu toch wel iets gestegen. De komende 3 dagen valt er nauwelijks regen in het stroomgebied en gaat de afvoer waarschijnlijk weer wat naar beneden punt maar dat is van korte duur, want vanaf dinsdag tot en met vrijdag kan er flink wat regen vallen in de Ardennen. En ook vanaf zondag t/m dinsdag over een week wordt opnieuw aardig wat regen verwacht. De afvoer kan daardoor stijgen tot gemiddeld zo’n 100 m3/s en op dagen met veel regen 150 m3/s.
Vanwege de wat bijzondere weersituatie aan het eind van de week, als het lagedrukgebied uitdiepend over de Noordzee naar het oosten trekt, is een wat hogere uitschieter naar mogelijk 500 m3/s ook niet ondenkbaar; mocht er op een van die dagen erg veel regen vallen. Halverwege de week na het volgend weekend lijkt de weersituatie weer wat droger te worden en gaan de afvoer waarschijnlijk weer wat dalen. Maar dat is nog te ver weg om met zekerheid iets over te kunnen zeggen.