Waterstanden nog even bovengemiddeld, later in de week weer dalend
Het zat al enige tijd in de verwachtingen, maar nu komt het er toch van; een hogedrukgebied neemt het heft in handen en vanaf woensdag breekt een wat langere stabiele periode aan, met oplopende temperaturen en weinig neerslag. De waterstanden in de rivieren, die een voor de tijd van het jaar licht verhoogd niveau hebben bereikt, gaan daardoor op termijn weer dalen. Voor hoe lang is nog niet te zeggen, maar de kans op een langdurig droge periode lijkt niet heel groot. In het waterbericht leest u de details. Deze week een korte rubriek Water Inzicht, met een terugblik op de maand juli.
Water van de week
Hogedrukgebieden terug van weggeweest
Al een paar weken staat het weer onder invloed van lagedrukgebieden en viel er op veel dagen regen. De langdurige droogte van het voorjaar ligt dan ook alweer ver achter ons en de peilen in de rivieren zijn weer aardig opgekrabbeld. Het grondwater in Nederland is echter nog niet terug op niveau, daarvoor was de droogte in het voorjaar te extreem en in de zomer vult grondwater niet zo snel aan omdat de vegetatie een groot deel van het water in de bodem onderschept. Ook zijn er gebieden in Nederland, zoals het oosten van Brabant dat net buiten de buiigheid viel en het relatief droog bleef.
Vandaag (zondag) bevinden de stroomgebieden zich aan de zuidkant van een lagedrukgebied dat over Denemarken naar het oosten trekt. Vooral vrijdag en zaterdag heeft dit in de stroomgebieden veel regen gebracht, maar vandaag blijft het bij een paar buien. Het Azoren-hogedrukgebied doet daarna al een eerste poging het over te nemen, met een rug in onze richting, zodat de maandag vrijwel droog verloopt. Maar er volgt nog één depressie, die voor zomerse begrippen erg ver uitdiept en boven de noordelijke Noordzee een storm veroorzaakt. Vorige week was deze depressie al aanwezig in de verwachting, alleen was toen de exacte koers nog niet bekend. Uiteindelijk is dat een vrij noordelijke geworden en daardoor is de invloed op Nederland en de stroomgebieden niet zo groot. In Midden- en Zuid-Duitsland kan op dinsdag nog zo’n 10-15 mm regen vallen en ook de Ardennen krijgen er waarschijnlijk nog wat van mee.
Het ‘voordeel’ van dit lagedrukgebied is dat het de atmosfeer even flink opschudt en we in een ander weerpatroon terecht gaan komen. Het Azoren-hogedrukgebied kan zich nu wel verder naar het noordoosten uitbreiden en in deze uitloper ontwikkelt zich later boven Centraal-Europa een aparte kern. Nieuwe depressies vanaf de Atlantische Oceaan volgen een nog noordelijkere baan en hebben geen invloed meer op het weer en daardoor breekt een wat langere stabiele periode aan met een dag of 7, tot misschien wel 10, droog weer. Alleen in de Alpen kunnen in het komend weekend wat buien ontstaan, waar de Rijn een klein beetje van profiteert.
Het hogedrukgebied schuift later in de week verder naar het oosten, maar in het begin van de week na volgend weekend ontwikkelt zich dan weer een nieuw hogedrukgebied, nu boven de Britse eilanden. Ook dit hogedrukgebied lijkt geen lang leven beschoren te zijn en volgens de huidige verwachting trekt het naar het noorden weg. In dat geval zouden kleine lagedrukgebied vanuit het zuiden het continent op kunnen trekken en weer voor neerslag kunnen gaan zorgen. In de verwachting zien we daarom vanaf het eind van die week (14/15 augustus) boven Centraal-Europa weer een grotere kans op neerslag. Dit kan echter ook nog heel anders uitpakken, als het hogedrukgebied een andere kant opschuift, maar het lijkt al wel duidelijk dat ons geen heel lange droge periode te wachten staat.
Rijn hele week boven 9 m, pas vanaf 11/3 er weer onder
Vooral in de Alpen is de afgelopen week veel regen gevallen en dat heeft de Rijn genoeg water opgeleverd voor een flinke stijging. In het begin van de week bedroeg de waterstand nog ca 7,85 m NAP en inmiddels is daar, bij een stand van 9,25 m NAP, bijna 1,5 meter bijgekomen. Voor het waterbeheer in Nederland is dat fijn, want er is nu weer ruim voldoende om alle gebieden waar het Rijnwater wordt gebruikt (dat is heel West-, Midden- en Noord-Nederland) van water te voorzien. Alleen is de waterbehoefte er nu ook weer niet zo heel groot, omdat het voldoende geregend heeft.
Voor de scheepvaart en de riviernatuur is het extra wateraanbod ook goed nieuws want er kan weer vol belanden gevaren worden en de nevengeulen, die ten behoeve van de natuur en de waterkwaliteit langs de rivieren zijn aangelegd, stromen weer. Vandaag, zondag, stijgt de stand nog iets verder tot ca 9,3 m NAP. De afvoer is dan ook flink gestegen, van 1.300 begin vorige week, naar bijna 2.300 m3/s. Dat is voor het eerst sinds 17 februari van dit jaar weer eens meer dan het langjarig gemiddelde; zolang heeft de periode met te lage waterstanden geduurd dit jaar. Het langjarig gemiddelde voor begin augustus bedraagt ongeveer 1.900 m3/s, dus daar bevindt de huidige afvoer zich zo’n 20% boven.
De piek in de eerste golf extra water is dan op zijn hoogtepunt en vanaf maandag daalt de stand weer iets. Vanuit Zuid-Duitsland en Zwitserland is ondertussen echter al een tweede golf onderweg en dat arriveert vanaf 7/8 bij Lobith. Omdat er in de dagen daarvoor ook nog wat extra water uit Midden Duitsland arriveert, daalt de stand in de tussentijd maar weinig, tot ca 9,25 m op 7/8. De afvoer bedraagt dan nog steeds ca 2.200 m3/s. Tegen de tijd dat het water uit Zuid-Duitsland arriveert, dalen de zijrivieren in Midden Duitsland alweer en het is even de vraag in hoeverre dat elkaar opheft. Ik ga ervan uit dat nog wel een lichte verdere stijging volgt tot ca 9,5 m NAP op 8 en 9/9. De afvoer is dan ook nog wat verder gestegen tot ca 2.400 m3/s.
Vanaf 9/8 is de golf extra water over het hoogtepunt heen en gaat de stand dalen, eerst met zo’n 15 tot 20 cm per dag, later minderend. Op 12/8 wordt de 9 m NAP dan weer onderschreden en omdat het lang genoeg droog blijft vanaf 15/8 8,7 m. De afvoer is dan weer teruggezakt tot ca 1.700 m3/s en weer iets onder het langjarig gemiddelde. Er is echter een kans dat rond die tijd het vooral in Centraal-Europa weer natter wordt en als dat uitkomt zou de waterstand niet lang daarna weer wat kunnen gaan stijgen.
Maasafvoer schommelt nog paar dagen rond 100 m3/s, maar later in de week dalend
Ook de Ardennen ontvingen de afgelopen week een paar keer veel regen en dat leverde de Maas aardig wat water op. In de avond van 31 juli viel er op veel plaatsen in Wallonië 25 tot 30 mm regen en dat leverde zelfs een flinke piek op bij Maastricht, die de afvoer in de nacht naar 1/8 zelfs tot bijna 500 m3/s liet stijgen. Deze hoeveelheid is wel wat vertekend door het stuwbeheer, want door de zijrivieren werd niet meer dan ca 200 m3/s aangevoerd naar de Maas.
Zodra zo’n piek van een paar honderdm3/s de gestuwde Maas bereikt, levert dat in de diepe en brede stuwpanden slechts een kleine verhoging op in de waterstanden. De stuwen reageren daar echter meteen op en gaan dat wat te ver open zodat er te veel water doorstroomt. Bij de volgende stuw wordt dit nog weer eens versterkt zodat er een soort van mini-vloedgolf ontstaat. Pas in de Grensmaas in Nederland, die niet gestuwd is, dempt zo’n golf dan weer uit.
Net zo snel als de golf steeg daalde hij een paar uur later ook weer. De daggemiddelde afvoer kwam iets boven de 100 m3/s en dit blijft de komende 2 dagen ook nog zo. Op maandag en dinsdag kan er namelijk ook nog wat regen vallen, maar als het vanaf woensdag voor langere tijd droog wordt, gaat de afvoer wel weer dalen. Aan het eind van de week zal de 75 m3/s weer onderschreden worden en in de loop van de weke na volgens weekend komt de 60 en 50 m3/s weer in zicht. Dat zijn dan de daggemiddelde afvoeren, want vanwege het stuwbeheer zullen er op alle dagen pieken en dalen blijven; ook als er geen regenbuien vallen. Pas na 15/8 is er mogelijk weer regen die voor een stijging kan zorgen.
Water Inzicht
Juli-afvoeren in de Rijn en in wat mindere mate in de Maas waren erg laag
De gemiddelde afvoer in juli bedroeg bij de Rijn 1.143 m3/s, wat slechts 55% is van wat er gemiddeld genomen in juli door de Rijn naar Nederland wordt aangevoerd. Een groot deel van de maand schommelde de afvoer tussen de 1.000 en 1.100 m3/s en het is aan de sporadische buien te danken in vooral de Alpen dat de afvoer niet onder de 1.000 m3/s zakte. De stijging van de laatste dagen kwam net te laat om het gemiddelde nog iets op te tillen.
De Rijn voerde dus slecht 55% af van het langjarig gemiddelde en daarmee is het de vijfde maand op rij met een afvoer tussen de 50 en 60%. Ter vergelijking: vorig jaar schommelde de afvoer in deze periode tussen de 120 en 160%. In de meetreeks van de 125 jaren sinds 1901 is 2025 uitgekomen op de 7e plaats. Jaren die ons voor zijn gegaan zijn oa de jaren die we ook bij de eerdere droge maanden van dit jaar al zagen: 1976 (met een gemiddelde afvoer van slechts 953 m3/s) en 1921 (1.089 m3/s), maar ook 'nieuwkomers' die niet zo’n droog voorjaar hadden zoals 1949 (1.011 m3/s), dat later uit zou komen op een van de jaren met de laagste zomer- en najaarsafvoeren. Verder ook twee jaren van zeer recente datum: 2022 (1.050 m3/s) en 2023 (1.142 m3/s), die bijna gelijk eindigde met dit jaar.
In juni eindigde 2025 nog op de 8e plaats, in mei op de 6e plaats en in april op de 4e plaats. Steeds erg laag dus, maar in al die maanden eindigden 1921 en 1976 nog hoger en in die jaren bleef de afvoer ook later in de zomer nog erg laag. Lang leek het er op dat dit jaar dezelfde weg zou gaan, maar dankzij de vele neerslag van de afgelopen weken ziet het er nu toch wat anders uit. Ook al is augustus nog maar net begonnen, met het vele water dat nu en in de komende 10 dagen nog wordt aangevoerd, zal deze maand bijna zeker niet meer in de top 10 of 20 eindigen. Daarmee is dit jaar toch wat meer op 2011 gaan lijken, dat na een uitzonderlijk lage afvoer in mei en juni gedurende de hoogzomer in de lift ging.
De Maasafvoer bij Luik-Monsin (net voor het Albertkanaal aftakt) bedroeg in juli 74 m3/s, wat ongeveer 60% is van de normale afvoer in juli. Ook vrij laag dus, maar lage afvoeren komen in juli bij de Maas veel vaker voor en deze maand eindigde dan ook op een, weinig bijzondere, 24e plaats van alle 115 jaren sinds het begin van de metingen in 1911. In juni stond 2025 nog op de 16e plaats en in mei en april was dat de 10e plaats.
De Maas is dus, ander sdan de Rijn, al eerder in het jaar wat opgekrabbeld vanuit de situatie met lage afvoeren in het voorjaar. De vrees dat zich dit jaar een herhaling voor zou doen van 1976, dat in alle maanden vanaf april de laagste afvoeren had, is dus niet uitgekomen. Van de 74 m3/s werd ca 18 m3/s via het Albertkanaal afgevoerd en de rest kwam Nederland binnen. Er bleef dus gemiddeld 46 m3/s over en dat is nog steeds niet heel veel. Mocht het de komende tijd een paar weken droog blijven, dan kan de afvoer al snel weer zover zakken dat in een volgende maand wel weer uitzonderlijke lage waarden worden bereikt.