zaterdag 20 januari 2018

Nieuwe hoogwatergolf Rijn in de maak

De westelijke circulatie draait op volle toeren en de Atlantische Oceaan levert het ene neerslaggebied na het andere dat over West Europa trekt. Na een droog intermezzo van ca 1 week dat volgde op de hoogwatergolven van 10 januari is het nu al weer een dag of 4 wisselvallig weer in de stroomgebieden. De daling van de rivieren is daarom sinds enkele dagen weer omgeslagen in een stijgende trend. Vorige week schreef ik dat het na dit weekend weer droger zou worden, maar dat is een paar dagen uitgesteld en omdat met name de maandag erg nat kan verlopen in Midden Europa, gaat vooral de Rijn deze week weer flink stijgen. 

De nieuwe stijging in de Rijn, die donderdag begonnen is, zet daarom voorlopig nog door; naar een nieuw hoogwater in het volgend weekend. Ik verwacht dan een stand die opnieuw tot 14 à 14,25 m zou kunnen stijgen; dat is ca 50 cm onder de stand van het vorige hoogwater. De Maas lijkt het rustiger aan te doen. De meest actieve neerslag valt ten zuiden van de Ardennen en daarom komt de Maasafvoer de komende week niet veel hoger dan ca 1000 - 1250 m³/s. Dit zijn de eerste inschattingen, gebaseerd op de neerslagverwachtingen voor de komende 3 tot 5 dagen. Daar kan nog wel het een en ander aan veranderen voordat die neerslag ook daadwerkelijk gevallen is. Gedurende de komende dagen zal hierover meer duidelijk worden.

De komende week staan 3 neerslaggebieden op de agenda. De eerste passeert op dit moment en beweegt over het zuiden van Nederland, de Ardennen, Oost Frankrijk, Zuid Duitsland en de noordlijke Alpen naar het oosten. Het is geen heel actief neerslaggebied, er valt ca 0,5 tot 1,5 cm neerslag, en boven de 400 m valt de neerslag als sneeuw, wat een vers sneeuwdek kan vormen in de Middengbergten van ca 10 -15 cm.

Het tweede neerslagegbied passeert op maandag en volgt ongeveer dezelfde koers als zijn voorganger. Het is een stuk actiever en met name in Oost Frankrijk en Zuid Duitsland kan veel neerslag vallen, tot 4 cm, en in het Zwarte Woud en de Vogezen lokaal het dubbele. De temperatuur gaat ook flink omhoog en het sneeuwdek dat zich vandaag vormt zal dan ook weer smelten, wat voor nog wat extra rivierafvoer zorgt.

Dinsdag en woensdag verlopen dan grotendeels droog en donderdag passeert het derde neerslagebied. Dit vormt weer de overgang naar wat koeler weer, trekt vrij snel over en brengt geen grote hoeveelheden neerslag. Omdat het nog ver vooruit is in de verwachting, is van dit gebied echter het minst zeker hoe het uit zal pakken. Na dit neerslaggebied ziet het er nu naar uit dat het voorlopig weer even voorbij is met de actieve neerslaggebieden.

Rijn stijgt de hele week naar nieuwe piek in het volgend weekend

Na een daling van ruim een week was de Rijn bij Lobith weer bijna 3,5 m gezakt tot iets boven de 11 meter. Dit is lager dan het niveau van de meeste uiterwaarden, maar omdat de meeste na het hoogwater helemaal vol water stonden en de afwatering veelal via kleine sluisjes loopt, stonden grote delen van het rivierengebied toch nog onder water. Vanmorgen is bij Lobith de 12 m weer gepasseerd; het leeglopen van de uiterwaarden zal nu weer stoppen en ze zullen opnieuw gaan vollopen. 

De neerslag die de afgelopen dagen is gevallen heeft nu al hoogwatergolven gevormd in de Moezel en de Bovenrijn. Deze golven bevatten voldoende water om de Rijn bij Lobith te laten stijgen naar ca 13,25 m in de loop van komende dinsdag. Vanaf vandaag komt er bij Lobith daarom iedere dag ca 40 cm bij tot op dinsdag dat niveau bereikt wordt. 

Maar daarmee is de stijging nog niet ten einde. Vooral de neerslag van komende maandag gaat voor een extra stijging zorgen. In het stroomgebied van de Bovenrijn, Neckar en Boven-Moezel wordt dan veel neerslag verwacht. Van de waterstanden die dat oplevert in de Bovenrijn wordt nu ingeschat dat ze niet veel lager zijn dan bij het hoogwater van 2 weken geleden. Toch verwacht ik niet dat bij Lobith een zelfde niveau bereikt zal worden als toen. Het noordelijk deel van het stroomgebied van de Rijn lijkt namelijk niet veel neerslag te gaan ontvangen en dat heeft gevolgen voor de afvoer van belangrijke zijrivieren zoals de Main, Sieg, Lahn en Ruhr. En ook de Moezel, die mede gevoed wordt vanuit de Eifel en de oostelijke Ardennen, zou dan lager moeten blijven dan tijdens het vorige hoogwater.

Het water van de nieuewe neerslag is opnieuw zo'n 3 tot 5 dagen onderweg voordat het bij Lobith arriveert. Op donderdag arriveert dan het eerste water en in het komend weekend passeert dan de piek.

Alles op een rij gezet verwacht ik dat de Rijn bij Lobith de komende 3 dagen met ca 40 cm per dag stijgt naar ongeveer 13,25 m op dinsdag. Woensdag zal de stand niet veel veranderen, misschien zelfs iets dalen naar 13 meter. Op donderdag arriveert dan het water van de neerslag die maandag is gevallen en gaat het peil verder stijgen met wederom 30 - 40 cm per dag naar de nieuwe piek in het weekend, die ik nu voor Lobith inschat op 14 tot 14,25 m. 

Maas blijft op hoog niveau, maar geen grote hoogwatergolf in het verschiet

De afvoer vanuit de Franse Maas is met ca 500 m3/s nog steeds hoog; het is water dat nog steeds afkomstig is uit de vorig hoogwatersituatie. De uiterwaarden langs de Franse Maas lopen nu weer langzaam leeg en leveren nog veel water na. Daarbij is de afgelopen dagen in de Ardennen ook neerslag gevallen en dat heeft de Maasafvoer in Nederland weer laten stijgen naar tussen de 800 en 900 m³/s. Zoals gebruikelijk zijn er flinke schommelingen, maar dat heeft niet met de neerslagpatronen te maken, maar met het stuwbeheer. 

De neerslag die vandaag in de Ardennen valt, heeft niet zo heel veel invloed, omdat een deel ook als sneeuw valt. De afvoer bij Borgharen blijft er wel door op het huidige hoge niveau. De neerslag van maandag zal ook weer vooral in de zuidelijke Ardennen en Noord Frankrijk actief zijn. Tegelijk smelt ook de sneeuw die eerder is gvallen en dat kan in de loop van dinsdag voor een hoogwatergolfje zorgen tussen de 1000 en 1250 m³/s.

Dinsdag en woensdag verlopen dan vrijwl droog in de Ardennen, waardoor de afvoer na dinsdag weer zal gaan dalen. De regen die voor donderdag wordt verwacht, kan dan weer voor een kleine stijging zorgen, op vrijdag. Pas na het volgend weekend kan de afvoer dan weer wat verder gaan dalen, maar omdat er ook dan nog veel water uit Frankrijk onderweg is, zal de daling niet snel verlopen. Het afvoerniveau blijft dus de hele week hoog, maar een hoge afvoergolf richting 1500 m³/s of meer lijkt er niet in te zitten.  

Terugblik op de storm van afgelopen donderdag

De weermodellen hebben de afgelopen week erg knap werk afgeleverd. Bijna 1 week tevoren hadden ze de kleine, diepe stormdepressie al aan zien komen. Het is toch wel erg knap om, temidden van alle dynamiek in onze atmosfeer, 6 dagen tevoren in te zien dat zich op dag 5 een weersysteem gaat ontwikkelen, waarbij men de baan op ca 100 km nauwkeurig kon inschatten. Ook de de zwaarte van de storm en de windvlagen waren toen al voorzien. De storm heeft alles wat boven het maaiveld uit stak stevig op de proef gesteld, maar ook het water kwam er, vooral in de meren in het binnenland, flink door in beweging.

Vorig week schreef ik al dat het weer precies samenviel met nieuwe maan en dus met springtij, maar toch werd het water langs de kust niet bijzonder hoog opgestuwd. De storm viel namelijk precies tussen twee getijgolven in langs de Noordzeekust. Een getijgolf loopt in ca 12 uur langs de Nederlandse kust vanaf Cadzand tot aan Delfzijl. Toen de storm in West Nederland op z'n zwaarst was, lag de ene getijgolf nog in de Waddenzee en moest de volgende nog vanuit Belgiee in Zeeland aankomen. De golf in de Waddenzee werd niet extra verhoogd, omdat de kern van het lage drukgebied (het oog) precies over de Wadden trok. De wind nam daar pas later op de dag toe, toen de getijgolf al naar het oosten was vetrokken. Toen rond 14 uur vanuit Belgie de volgende getijgolf Nederland bereikte was ook de wind in het westen al weer flink afgenomen en viel het dus heel erg mee met de opzet van het water.

Daar kwam nog bij dat de storm niet heel groot was en het windveld bracht maar een vrij klein deel van de Noordzee in beweging. De wateropzet bleef daarom beperkt. Heel anders was dat op het IJsselmeer en Markermeer. Die wateren zijn veel kleiner en lagen enige tijd volop in de vuurlinie. Het gevolg was dat de wind veel water van west naar oost duwde en de waterstanden voor de kust van Holland daalden daardoor sterk, terwijl ze langs de kust van Flevoland en Friesland dan juist worden opgestuwd. In de grafieken hieronder is de waterstand aan beide zijden van het Markermeer afgebeeld; links voor de kust bij Amsterdam en rechts bij Lelystad.

Aan de zuidwestekant van het Markermeer daalde de waterstand tijdens de storm tot 1,25 m onder het zeeniveau. Tegelijkertijd stond het water aan de overkant, voor de kust bij Lelystad ruim 2 meter hoger. Het lage niveau langs de kust van Noord Holland zorgde er daar ook voor dat grote stukken van de oever er droog vielen. Mensen zagen er de vissen spartelen op de drooggevallen bodem. Toen de storm voorbij was keerde het water weer snel terug naar het normale niveau.

Een andere locatie waar het water hoog werd opgestuwd, was in de monding van de IJssel. Het water van het IJsselmeer wordt tijdens westenwind daarheen geblazen en dat doet het peil daar flink stijgen. De balgstuw wordt dan opgeblazen en dit voorkomt dat het water ook het Zwarte Meer in kan stromen. De IJssel zelf heeft echter een open verbinding en daar kan het water dan wl in doordringen. In de grafiek hieronder is de waterstand van Kampen afgebeeld. Daar stuwde het water agv de storm ruim 1 meter op tot 1,40 m + NAP.

Ter vergelijking heb ik de afgelopen hoogwatergolf ook in de grafiek aangegeven. Van die hoogwatergolf was in Kampen vrijwel niets te merken, van de stormvloed des te meer. Vorige week schreef ik al dat de zomerbedverdieping hier erg veel effect lijkt te hebben op de waterstand van de rivier. Het rivierwater wordt er veel sneller door afgevoerd en daarom bleef de hoogwaterpiek in Kampen opvallend laag. Tegelijkertijd zorgt de zomerbedverdieping er echter ook voor dat het IJsselmeerwater veel makkelijker de IJssel binnen kan dringen tijdens een storm. De stormpiek was daarom mogelijk extra hoog. Zelfs bij het meetstation Wijhe, 40 km stroomopwaarts, werd het IJsselwater nog iets opgestuwd agv de storm.

Vanwege het naderende hoogwater kunt u een volgend bericht op maandag verwachten.