Actuele verwachtingen waterstanden

Een extra bericht met een korte update van de hoogwatersituatie. De waterstanden pakken namelijk iets hoger uit dan ik zondag aankondigde. De Rijn kan stijgen naar ca 13 m op donderdag en de Maas kwam ook hoger uit, maar die piek is Maastricht alweer gepasseerd. De verwachting voor na de piek verandert echter niet, er breekt een wat langere vrij droge periode aan waardoor de waterstanden weer sterk gaan dalen.

Weersituatie.

Vooral in de nacht van zondag op maandag viel er meer regen dan waar ik vanuit ging. Dit betrof vooral de Ardennen en het midden van Duitsland. Maandag viel er ook nog regen, maar vandaag is de meeste regen naar het zuidoosten weggetrokken en de komende dagen verlopen meest droog. Dat blijft het tot zaterdag, als een regengebied ten zuiden van Nederland langstrekt. Heel veel regen wordt daar echter niet uit verwacht en dat zal dan niet veel invloed meer hebben op de waterstanden, die tegen die tijd trouwens alweer aardig gezakt zijn. Na komend weekend zijn de verwachtingen nog wat droger geworden dan waar het zondag naar uitzag. De kans op een natte periode en weer stijgende waterstanden is daarom nog verder afgenomen.

Rijn.

Met name de Noord-Duitse zijrivieren van de Rijn stegen door de regen van zondag meer dan verwacht en dat leverde al met al zo’n 500 m3/s extra water op, goed voor een stijging van ca 50 cm extra bij Lobith. Na het vorige piekje van 12,25 m op zondag is de stand gisteren ca 10 cm gezakt, maar inmiddels weer gaan stijgen. De pieken in de noordelijke zijrivieren van de Rijn zijn voor een deel al weer over hun hoogste punt heen. Zo bereikte de Moezel, de belangrijkste zijrivier, vannacht zijn hoogste stand en daar zet de daling nu weer in. Bij Koblenz waar Rijn en Moezel samenkomen wordt de hoogste stand vandaag rond het middaguur verwacht; vanaf daar is het nog 2 dagen naar Lobith. De piek bij Lobith verwacht ik daarom op donderdag rond het middaguur. De stand zal dan opgelopen zijn tot ca 13 m NAP (+ of – 10 cm). De afvoer is dan opgelopen tot ca. 5.500 m³/s. Vrijdag daalt de stand weer iets, maar nog niet meer dan ca 10 cm. Daarna gaat de daling versnellen en op zaterdag 28/2 verwacht ik dat de 12,5 m weer onderschreden wordt en maandag 2/3 de 12 m. Daarna gaat de daling nog wat sneller verder en wordt op woensdag 4 of donderdag 5/3 de 11 m weer onderschreden.

Maas.

De Maas steeg door de extra regen op zondag ook meer dan ik had verwacht. Die stijging begon al meteen in de nacht naar maandag en gisteren werd bij Maastricht al de hoogste afvoer bereikt van ca 1350 m³/s. Zo bereikte de Maas onverwacht toch nog de afvoer die gemiddeld jaarlijks wel een keer wordt bereikt. Inmiddels is de afvoer weer wat gaan dalen en omdat het de komende 3 dagen droog blijft, zal dat vrij snel gaan. In een dag of 2 wordt de 1000 m3/s waarschijnlijk alweer onderschreden en ook daarna zet de daling nog snel door. Vrijdag en zaterdag ligt een regengebied ten zuiden van de Ardennen.  Mogelijk brengt dat nog wel voldoende regen om de daling van de afvoer op zaterdag en zondag wat te vertragen. Een nieuwe stijging is echter onwaarschijnlijk. Na het weekend ziet het er aar uit dat het langere tijd vrijwel droog blijft, zodat de afvoer dan kan blijven dalen. Tegen het eind van volgende weke kan dan de 500 m3/s weer bereikt zijn.

De eerste dagen zo nu en dan flink wat regen in de stroomgebieden maar vanaf de tweede helft van de week neemt het drogere weer de overhand. De waterstanden blijven daardoor deze week eerst nog op een licht verhoogd niveau, maar vanaf het eind van de week gaan dalen (de Maas al eerder), omdat er onvoldoende regen valt om het verhoogde peil te kunnen handhaven. In het water bericht leest u de details. In de rubriek water inzicht een analyse van de gemiddelde waterstanden bij Lobith die vanwege de bodemdaling van het zomerbed nog steeds een dalende trend laten zien.

Water van de week.

Eindelijk een meer klassiek weerpatroon en meteen gaan de waterstanden omhoog.

Na de wekenlange patstelling in het weerpatroon, waarbij hoge en lage drukgebieden heel standvastig waren, hebben we nu te maken met een meer klassiek weerbeeld voor deze tijd van het jaar; met hoge druk boven de Middellandse Zee en lagedrukgebieden die ten noorden van ons langs van west naar oost trekken. Voor het Middellandse zeegebied betekent dit dat de periode met extreem veel regen nu achter de rug lijkt te zijn. De straalstroom met de daarbij behorende lagedrukgebieden en neerslagzones is naar het noorden opgeschoven. De neerslaghoeveelheden zijn hier echter een stuk lager dan ze eerder in het Middellandse zeegebied waren, maar wel voldoende om de waterstanden in de rivieren wat te laten stijgen.

Ook voor de sneeuw situatie in de Alpen is dit goed nieuws want met een westelijke en soms even noordwestelijke stroming is vooral hogerop in de Alpen erg veel sneeuw gevallen. Hieronder een grafiek van de ontwikkeling van het sneeuwdek tijdens deze winter van een plaats aan de noordkant van de Alpen in Zwitserland. Tot nu toe was er deze winter alleen begin december en rond 10 januari sneeuw gevallen en daar tussenin was het steeds wekenlang droog. Het sneeuwdek was tijdens deze droge perioden wat ingeklonken en begin februari lag er duidelijk veel minder dan normaal in deze tijd van het jaar (grijze lijn). Op deze oude sneeuw viel deze week in enkele dagen tijd tot meer dan 2 m verse sneeuw.

Het sneeuwdek is daardoor de ineens tot boven de gemiddelde waarde voor deze tijd van het jaar gestegen. De komende dagen groeit het deed nog wat aan en, als het later in de week droog wordt, zal het ook weer wat inklinken. Smelten zal het voorlopig niet doen, zeker boven de 2000 m, dat gebeurt pas in april en mei en dat is dan gunstig voor de voorjaarsstanden van de Rijn.

De komende week houden we het hierboven genoemde weerpatroon met lagedrukgebieden die vanaf de Atlantischer Oceaan ten noorden van ons langs naar het oosten trekken. Het zorgt tot en met woensdag nog voor aardig wat regen in de stroomgebieden, waarna donderdag en vrijdag droger verlopen wanneer een rug van hogedruk overtrekt. In het komend weekend wordt het dan weer wat natter, maar grote hoeveelheden regen worden niet meer verwacht.

De week na het komend weekend verloopt ook niet helemaal droog maar geen grote neerslaghoeveelheden omdat het hogedrukgebied zich dan wat meer naar het noorden uitbreidt. De westelijke stroming lijkt ook op langere termijn nog aan te houden zodat de kans groot is dat dit weertype met zo nu en dan regen voorlopig nog aanhoudt en een lange droge periode lijkt er voorlopig nog niet te komen.

Rijn stijgt nog een keer naar ca 12,5 m; daarna sterk dalend.

Dankzij het regenachtige weer van de afgelopen week is de Rijn flink gestegen. Zo'n 10 dagen geleden was de waterstand bij Lobith nog niet meer dan 8,5 m, waar 10 m normaal is voor deze tijd van het jaar. Daarna begon een stijging in twee stappen, eerst naar ongeveer 11,8 m NAP op 17 februari en daarna naar 12,25 m NAP op dit moment. Er is nog een volgende stap In de maak, waarvoor de regen vooral vandaag en morgen valt. Dit piekje wordt zeer waarschijnlijk nog net iets hoger en zal Lobith op donderdag 26/2 bereiken, bij een stand van ca 12,5 m NAP.

De afvoer die 10 dagen geleden nog maar 1.600 m³/s bedroeg, is nu bij de tweede piek opgelopen tot circa 4.700 m³/s en stijgt aan het eind van de week naar circa 5.000 m³/s. Tussendoor op maandag en dinsdag zullen waterstand en afvoer eerst nog iets dalen, tot net iets boven de 12 m NAP op dinsdag. Een afvoer van 5000 m³/s klinkt als heel wat maar is voor de Rijn zeker niet ongebruikelijk In de winter. Gemiddeld stijgt de afvoer iedere winter wel een keer naar ongeveer 6000 tot 6500 m³/s. Of dat deze winter nog gaat gebeuren is de vraag want na de stijging van de komende week volgt eerst een wat langere daling.

Vanaf de tweede helft van de week wordt het overwegend droog in het stroomgebied en dan valt er te weinig regen om deze hoge afvoer te kunnen handhaven. Iedere dag daalt de waterstand dan met zo'n 20 tot soms wel 30 cm per dag. In het komend weekend al wordt dan de 12 m weer onderschreden, 2 maart de 11,5 m en 4 of 5 maart de 11 meter. Daarna vertraagt de daling wat, maar de kans is groot dat op termijn ook de 10 m weer bereikt zal gaan worden; dat zal dan tussen 8 en 10 maart ergens gebeuren. Mogelijk dat voor die tijd alweer een wat natter weertype aanbreekt en in dat geval volgt er, voordat de 10 m wordt bereikt, eerst wel weer een stijging. Daarover is pas volgende week wat meer te zeggen.

Maas vandaag en morgen nog even naar iets boven 1.000 m³/s, maar rest van de week weer dalend.

Het stroomgebied van de Maas viel buiten de gebieden waar de meeste regen viel In de afgelopen week en daardoor steeg de afvoer soms wel, maar werd de 1000 m³/s al niet meer bereikt. Afgelopen nacht viel er In de Ardennen ook nog aardig wat regen en dat water zorgt nu opnieuw voor een stijging bij Maastricht. Later vanavond volgt nog meer regen en daardoor zal de afvoer in de loop van de nacht nog wat verder stijgen, tot net boven de 1000 m³/s en misschien wordt ook de 1.100 m³/s nog bereikt.

De rest van de week wordt het niet helemaal droog in het stroomgebied maar grote hoeveelheden regen worden ook niet verwacht en daarom verwacht ik dat de afvoer het grootste deel van de tijd zal blijven dalen met soms misschien even een korte oplevering tussendoor.  Als maandag inderdaad de 1.100 m³/s wordt bereikt, dan verwacht ik op woensdag een afvoer rond 800 en vrijdag rond 600 m³/s.

In het weekend wordt dan de 500 m³/s weer onderschreden en na het weekend ze de daling ook nog verder door omdat volgende week nog wat minder regen wordt verwacht. Als het inderdaad grotendeels droog blijft dan kan de afvoer over een week of twee weer gedaald zijn tot ca 300 m³/s. Of er daarna weer een stijging gaat volgen is nu nog niet te zeggen. Veel regen wordt in ieder geval voorlopig niet verwacht.

Water Inzicht

Rivierbodem van de Rijn blijft gestaag dalen.

In eerdere berichten heb ik al regelmatig geschreven over de bodemdaling van de Rijn. Zoals iedere rivier voert de Rijn niet alleen water af maar ook sediment: klei die weeft in het water, zand dat over de bodem stuitert en als de stroming sterk genoeg is ook fijn grind dat traag over de bodem rolt. Sinds de rivier bijna 150 jaar geleden ten behoeve van de bevaarbaarheid is vastgelegd en versmald met kribben, is de stroomsnelheid in het versmalde zomerbed sterk toegenomen. Het vermogen om zand en grind te vervoeren nam daardoor ook sterk toe.

De aanvoer van sediment vanaf bovenstrooms bleef echter ongeveer gelijk en daardoor kreeg de rivier te kampen met een zogenaamd sedimenttekort: het water voert zand en grind sneller door dan dat het wordt aangevoerd. Het gevolg is dat de rivier zijn eigen bodem is gaan aansnijden, die bestaat in Nederland tot op grote diepte namelijk uit zand. Jaar na jaar vrat de rivier zich als het ware in in de ondergrond, met een snelheid van zo’n 1 tot 2 cm per jaar. Dat lijkt niet veel, maar na meer dan een eeuw is dat inmiddels opgelopen tot ruim 2 meter.

De daling is het grootste in de Waal vanaf de grens tot halverwege Nijmegen en Tiel. Stroomafwaarts daarvan is de daling minder groot omdat dit traject profiteerde van het extra zand dat bovenstrooms was geërodeerd, zodat het tekort er minder groot was. Inmiddels leidt deze bodemdaling tot steeds grotere problemen: kabels en leidingen die onder de rivier door lopen spoelen bloot, uiterwaarden overstromen niet meer en verdrogen, waardoor natuur en landbouw eerder last hebben van droogte, het grondwater daalt (ook binnendijks) waardoor woningen verzakken en de scheepvaart ondervindt steeds meer hinder omdat stenen constructies op de rivierbodem (die niet mee zakken) op veel plaatsen een obstakel gaan vormen.

Omdat deze problemen op termijn alleen maar groter zullen worden is de rijksoverheid en programma gestart om naar oplossingen te zoeken. Dit programma loopt al enkele jaren en de verwachting is dat het nieuwe kabinet binnenkort besluiten gaat nemen over wat de beste oplossing gaat worden. Ik ga hier nu niet verder op in, maar op de website ‘Ruimte voor de Rivier 2.0’ Is hier nog veel meer over te vinden. Ik wil in dit artikelt namelijk vooral even stilstaan bij de vraag of de daling nog steeds verder gaat, of dat deze misschien wel is gestopt. Het meten van de rivierbodem is niet eenvoudig, omdat deze onregelmatig is en van maand tot maand ook in hoogte varieert als er bv zandribbels passeren.

Een van de manieren om de daling zichtbaar te maken is om de waterstand bij Lobith te vergelijken met een meetpunt stroomopwaarts, waar de bodem niet zo sterk daalt als bij Lobith. Ik heb daarvoor de meetgegevens van Keulen genomen en de jaargemiddelde waterstand van de afgelopen 20 jaar vergeleken met die van Lobith. In de volgende grafiek heb ik de gemiddelde waterstand van Lobith (in m NAP) en Keulen (in m bij de lokale peilschaal) uitgezet. Van jaar tot jaar zijn er schommelingen, maar wat vooral opvalt is dat de trendlijn bij Lobith veel sterker daalt dan bij Keulen.

De lichte daling bij Keulen is te verklaren uit het feit dat de rivierafvoer in de afgelopen 20 jaar een licht dalende trend liet zien. Dat effect is er bij Lobith ook, maar daarbovenop is er dus nog een ander effect omdat de trendlijn er sneller daalt. Om dit effect in beeld te brengen heb ik ook het hoogteverschil tussen de waterstand van Lobith en Keulen in een grafiek uitgezet. Het verschil tussen Keulen en Lobith bedraagt ongeveer 29 m, maar zoals de grafiek duidelijk laat zien is dat verschil in de afgelopen 20 jaar met zo’n 30 cm toegenomen. Over deze periode nam het verschil dus toe met gemiddeld zo’n 1,5 cm per jaar.

Het lijkt er niet op dat het verschil de laatste tijd minder snel groeit, want in het afgelopen jaar was dit zelfs groter dan in enig jaar tevoren. Als we wat beter naar de punten in de grafiek kijken dan vallen enkele uitschieters op. Zo ligt 2018 relatief ver boven de trendlijn en 2024 en in mindere mate 2023 lagen er duidelijk onder. Dit is te verklaren omdat 2018 een jaar was met een lage gemiddelde jaarafvoer en veel dagen met een erg lage afvoer en in die situaties is het peilverschil tussen Lobith en Keulen blijkbaar nog wat groter. De waterstand zakt dan bij Lobith namelijk nog wat verder uit. In een nat jaar met een hoge gemiddelde jaarafvoer, wat 2024 was, is het peilverschil juist wat kleiner.

Nu was 2025 ook een jaar met een relatief lage gemiddelde afvoer, dus het zou natuurlijk kunnen zijn dat in 2025, net als bij 2018, het grote verschil tussen Keulen en Lobith verklaart. Om dat in beeld te brengen heb ik, in de volgende grafiek,  de gemiddelde jaarafvoer en het verschil tussen Lobith en Keulen tegen elkaar uitgezet. De jaren met een hoge gemiddelde afvoer vinden we rechts en de jaren met een lage links. De trendlijn laat zien dat het verschil bij de hogere afvoeren inderdaad afneemt. Onder de trendlijn vinden we de jaren waar het verschil in waterstand nog kleiner was; dit zijn allemaal jaren uit de eerste helft van de meetreek en boven de trendlijn vinden we de jaren met een groot verschil.

Het grote verschil in 2025 had dus voor een deel te maken met de lage gemiddelde jaarafvoer, maar als we het vergelijken met 2022, wat een nog lagere afvoer had, dan ligt vorig jaar daar wel boven. Het hoogteverschil neemt tussen Keulen en Lobith dus nog steeds toe. Dat zien we ook goed als we vorig jaar vergelijken met de 2 andere jaren met ongeveer dezelfde gemiddelde afvoer, 2017 en 2011. Sinds 2017 is het verschil met 12 cm toegenomen en sinds 2011 met 21 cm, wat ook neerkomt op een daling van de gemiddelde waterstande bij Lobith van 1,5 cm per jaar.

De daling zet zich dus nog steeds door en dat betekent dat de urgentie om hier een oplossing voor te vinden ook steeds groter wordt. Hopelijk wordt er snel een duurzame oplossing gekozen, waardoor het zandtransport weer vertraagt en we in de Rijntakken weer langer kunnen doen met het sediment dat vanuit Duitsland wordt aangevoerd.

Een tussentijds bericht met een korte update over de situatie in Rijn en Maas. Komende dagen blijft het wisselvallig en houden we waterstanden op licht verhoogd niveau. Extreme neerslaggebeurtenissen worden niet verwacht en een groot hoogwater verwacht ik daarom ook niet. Maar het verwachte niveau is net wel hoog genoeg om een extra hoogwaterberichtje te maken, zodat de bewoners en gebruikers rondom onze rivieren weten wat hen te wachten staat.

Rijn

Volgens verwachting is het eerste golfje van de Rijn bij Lobith, na een snelle stijging op zaterdag en zondag, uitgekomen op een stand van net onder de 12 meter. Vandaag en morgen daalt de stand heel licht, hooguit enkele centimeters, om dan later morgen weer licht te gaan stijgen. Op vrijdag wordt de 12 m dan waarschijnlijk wel net bereikt. Daarna stabiliseert de stand zich weer even om in de loop van zaterdag nog wat verder te gaan stijgen naar ca 12,5 m op zondag. De afvoer is dan opgelopen tot net onder de 5.000 m³/s.

Waarschijnlijk stijgt de stand na zondag nog wat verder, maar dit hangt af van de hoeveelheid regen die op zaterdag en zondag valt. Boven Midden Duitsland ligt dan een front waar langdurig regen uit kan vallen (en hogerop in de Middelgebergten aanvankelijk ook sneeuw). Ik ga er nu vanuit dat er dan voldoende regen valt om de stand nog wat verder te laten stijgen tot tussen 12,75 en 13 meter op dinsdag 24 en woensdag 25/2.

Volgende week lijken de neerslaghoeveelheden wat af te gaan nemen en dat zou betekenen dat de stand na de 25e weer gaat dalen. Ik verwacht dat de stand rond 1 maart weer gedaald is tot ca 12 meter en de dagen daarna nog iets lager. Maar dit is uiteraard met een grote slag om de arm omdat de weersverwachtingen voor zover vooruit nog kunnen veranderen. Een overgang naar nog nattere omstandigheden en een verdere stijging is voor nu echter onwaarschijnlijk.

Maas

Regen afgelopen zondag en maandag heeft de Maas weer wat laten stijgen naar een tweede piekje op dinsdag. Nu werd de 1.000 m³/s net niet gehaald; het bleef bij 900 m³/s. Daarna is de afvoer weer wat gezakt omdat gisteren niet veel nieuwe regen is gevallen en deze daling zet ook vandaag nog door. Morgen, donderdag, trekt een neerslagzone van zuid naar noord over het stroomgebied, maar de neerslaghoeveelheden lijken voorlopig beperkt te blijven. Ik verwacht daarom wel een stijging maar ook nu zal waarschijnlijk de 1000 m³/s net niet overschreden worden of maar een klein beetje.  

Vrijdag verloopt weer grotendeels droog met weer wat dalende afvoeren, naar ca 800 to 900 m³/s, maar vanaf zaterdag tot en met maandag staat wel regen op het programma. En ligt dan een langdurig waar vrij veel regen uit kan vallen van west naar oost langdurig dichtbij of over het stroomgebied.  Aanvankelijk ligt het ten noorden van de Ardennen, maar op zondag en maandag komt het er ook boven te liggen. In totaal kan er dagelijks tot dinsdag

zo’n 10 tot 20 mm regen vallen in Ardennen en dat gaat voor een nieuwe stijging zone. Ik verwacht dat de afvoer bij Maastricht vanaf zaterdag weer op gaat lopen. Niet heel snel, want daar zijn de hoeveelheden, naar het nu naar uitziet, niet groot genoeg voor, maar een hoogste afvoer boven 1.250 m³/s op maandag 23 en dinsdag 24/2 is wel mogelijk. De 1.500 m³/s wordt waarschijnlijk niet overschreden, tenzij er meer regen gaat vallen dan nu verwacht. Een veel groter hoogwater, van bv 2.000 m³/s is op dit moment echter niet in zicht.

Het is in ieder geval een situatie om een beetje in de gaten te houden. Vanaf volgende week dinsdag ziet het er nu naar uit dat de neerslaghoeveelheden kleiner worden en dan gaat de afvoer weer naar beneden. Droog wordt het voorlopig niet en daarom blijft de afvoer voorlopig wel op een relatief hoog niveau.

Eindelijk is deze week voldoende regen gevallen voor de eerste wat hogere stand in deze winter. Lobith stijgt komende dagen naar bijna 12 meter en de Maas bereikte op vrijdag al een afvoer van 1.100 m³/s. Deze week kunnen stand en afvoer nog wat hoger worden. In het waterbericht leest u wat de rivieren de komende week verder te verwachten staat. Vanwege familieomstandigheden deze week een kort bericht.

Water van de week

Een westelijke luchtstroming zorgt voor flink wat regen in de komende week

Zondag en de nacht naar maandag dringt zachte lucht op met neerslag, die begint als sneeuw, maar al snel overgaat in regen. Maandag wordt een natte dag in de stroomgebieden en ook dinsdag valt nog aardig wat regen. Woensdag en donderdag volgen nieuwe regengebieden vanuit het westen. Het Europese model verwachtte eerst een koers zuidelijker van de stroomgebieden, maar komt daar nu vanavond op terug, dus misschien dat er op donderdag toch nog een keer flink wat regen valt.

Na donderdag breidt een hogedrukgebied zich uit over Zuidwest Europa en t/m maandag 23/2 trekken de regengebieden noordelijker langs. Op deze termijn is nog onduidelijk of delen van met name het stroomgebied van de Rijn daar niet nog wat van meekrijgt. Vanaf dinsdag volgende week (24/2) blijven met een westelijke circulatie te maken hebben, die afwisselend voor een paar regendagen zorgt en daarna weer enkele dagen droog. De neerslaghoeveelheden zijn niet heel groot, maar het zal zeker zorgen voor aanhoudend verhoogde waterstanden.

Of er zoveel regen valt dat het tot een hoogwater komt is nu nog moeilijk te zeggen, daarvoor wisselen de weersverwachtingen nu nog te veel van dag tot dag.

Rijn stijgt eerst naar ca 12 m; aan het eind van de week misschien nog iets hoger.

Afgelopen week veel vele regen in het stroomgebied van de Rijn en konden we de eerste wat serieuzere hoogwatersituatie verwelkomen van deze winter. De stand is in enkele dagen tijd gestegen van 8,5 m naar nu 11,5 m NAP en stijgt nog iets verder door tot een stand net iets onder de 12 meter NAP in de nacht van maandag op dinsdag. De afvoer die aan het begin van de week nog ca 1.500 m³/s bedroeg is dan met ca. 4.400 m³/s bijna drie keer zo hoog. Vanaf dinsdag gaat de afvoer weer wat omlaag tot ca 11,75 m NAP op donderdag 19/2.

Daarna volgt weer een stijging en op grond van de regen die de komende week verwacht wordt ga ik uit van een stijging tot ca 12,5 m NAP vanaf zondag 22 en maandag 23/2 t/m dinsdag 24/2. De afvoer loopt dan op tot ca 5.000 m³/s. Dit is voor de winter nog geen heel hoge stand. Gemiddeld wordt iedere winter ook wel een keer de 6.000 of 6.500 m³/s bereikt. Daar ziet het voorlopig nog niet naar uit, want op grond van de huidige neerslagverwachting gaat de stand na deze piek weer wat omlaag naar 11,5 m NAP aan het eind van de maand. Maar dit is nog uiterst onzeker omdat de neerslagverwachtingen voor die periode nog wisselen van dag tot dag.

Maas kan later in de week opnieuw stijgen naar >1000 m³/s.

De Maas ontving deze week wat meer regen dan waar de verwachting vorige week vanuit ging. Een stijging was wel verwacht, maar de afvoer steeg zelfs tot iets boven de 1.000 m³/s. Geen bijzonder stand, want die wordt iedere winter wel bereikt. Na de piek op vrijdag is de afvoer nu weer teruggezakt naar ongeveer 700 m³/s. Morgen en overmorgen valt wel regen in het stroomgebied, maar geen grote hoeveelheden. De afvoer kan daardoor wel weer wat stijgen, maar ik verwacht dat de 1000 m³/s niet opnieuw bereikt wordt.

Woensdag wordt een drogere dag en dan kan de afvoer weer wat dalen, maar donderdag is de verwachting nu dat flink wat regen kan vallen. Op donderdag en vrijdag stijgt de afvoer wel weer tot boven de 1.000 m³/s en misschien dat ook de 1.200 m³/s dan bereikt kan worden. Voor vrijdag wordt weer weinig regen verwacht en zaterdag weer wel flink wat. De afvoer kan dan opnieuw tot boven de 1.000 m³/s stijgen en mocht de eerdere golf ook al wat hoger zijn uitgevallen, dan is ook 1.200 of 1.300 m³/s dan mogelijk.

Vanaf zondag blijft het volgens de huidige verwachting wat langer droog, maar de regenzones liggen ook weer niet heel ver van het stroomgebied af, dus misschien dat dat toch nog anders uitpakt. Later in de week is daar meer over te zeggen. Vanwege de kans op hoogwater zal ik komende week zo nu en dan een kort bericht op de website plaatsen. Daarvoor stuur ik overigens geen mails rond.

Nadat december en januari vrij droog verliepen in de stroomgebieden, gaat februari de komende weken uit een ander vaatje tappen. Vanaf halverwege de komende week gaat er flink wat regen vallen en de waterstanden gaan later in de week daardoor omhoog. Een hoogwater is voorlopig nog niet in zicht, maar eindelijk wel weer waterstanden boven het langjarig gemiddelde. In het waterbericht leest u de details. In de rubriek water inzicht een korte terugblik op januari.

water van de week

Lagedrukgebieden dringen eindelijk weer door ot in de stroomgebieden

In de loop van de komende week gaat het weerpatroon op de schop. Het hogedrukgebied dat wekenlang boven het noorden en oosten van Europa lag, neemt in kracht af en schuift naar het oosten weg. Het lagedrukgebied dat al die tijd ten westen van Ierland lag, kan daardoor in beweging komen en schuift in de tweede helft van de komende week ten noorden van Nederland langs richting Scandinavië. De afgelopen dagen was de kracht van het hogedrukgebied al wat afgenomen waardoor de wind naar het zuiden kon draaien en zachtere lucht met zo nu en dan regen onze kant op kon komen. Heel veel regen viel er nog niet maar wel voldoende om de rivieren wat te laten stijgen.

De komende week wordt een ander verhaal want het lagedrukgebied dat ten noorden van ons passeert, legt de weg open voor volgende lagedrukgebieden die In de dagen daarna over onze omgeving naar het oosten gaan trekken. Ze brengen regen en In de Middelgebergten soms ook sneeuw, als de stroming achter zo'n lagedrukgebied even naar het noordwesten draait en (sneeuw)buien het continent op kunnen trekken. In de Middengebergten kan zich dan een laagje sneeuw vormen.

In het begin van de week na het volgend weekend is het nog onduidelijk of de lagedrukgebieden ten zuiden of ten noorden van Nederland langs zullen trekken en dat maakt uit voor de temperatuur: bij een zuidelijke koers komen wij in de wat koudere lucht en is er meer kans op sneeuw in de Middelgebergten, en bij een noordelijke koers blijven we in de zachte lucht. Voor de stroomgebieden betekenen al deze lagedrukgebieden dat er een nattere periode aanbreekt en dat de waterstanden voor het eerst deze winter naar wat hogere waarden kunnen stijgen.

Al die tijd dat het lagedrukgebied nabij Ierland lag, liep de baan van de lagedrukgebieden over het zuidwesten van Europa. Het zorgde vooral in het zuiden van Engeland, zuidwest Frankrijk, Portugal, Spanje en zelfs het noorden van Afrika voor een langdurige natte periode met uitzonderlijk veel regen. Lokaal viel meer dan een halve meter regen in soms maar een week tijd. Dit leidde uiteraard op veel plaatsen tot ongekended overstromingen. Het is niet bijzonder dat er in de winter in het Middellandse Zee gebied veel regen valt, maar deze situatie was toch wel uitzonderlijk. Zo'n standvastig weerpatroon, waarin wekenlang regengebied na regengebied over hetzelfde gebied trekt, wordt ook wel een atmosferische rivier genoemd. 

De komende week verschuift de baan van lagedrukgebieden langzaam naar het noorden en krijgen ook de stroomgebieden van Rijn en Maas ermee te maken. Het is op dit moment niet de verwachting dat de intensiteit zo hoog blijft, maar er kan wel aardig wat regen gaan vallen in de komende week tot 10 dagen. Op nog wat langere termijn lijkt het erop dat zich boven zuidwest Europa juist weer een hogedrukgebied kan ontwikkelen, waardoor de baan met neerslaggebieden nog wat verder naar het noorden schuift en ook de stroomgebieden waarschijnlijk weer met drogere omstandigheden te maken krijgen. Als dat inderdaad gebeurt dan hoeven we niet op heel hoge waterstanden te rekenen maar blijft het vooralsnog bij een flinke opleving vanwege de regen die de 10 dagen gaat vallen.

De eerste regen bereikt de stroomgebieden op dinsdag als een regengebied over Frankrijk naar Duitsland trekt. Woensdag komen ook België en Nederland binnen het bereik van de regen, maar de hoofdmoot valt toch ten zuiden van ons. Tot en met het volgend weekend kan er in het oosten van Frankrijk en het zuiden van Duitsland 50 tot 100 mm regen vallen. Meer naar het noorden, in de Ardennen en midden Duitsland blijft het bij 20 tot 50 mm en nog wat verder naar het noorden, in Nederland, valt nog wat minder. Op vrijdag en zaterdag draait de wind dan naar het noordwesten waarmee koelere lucht binnenstroomt en sneeuwbuien vooral de Ardennen, Sauerland en de Eiffel kunnen bereiken.

Na zaterdag volgen dan een paar wat drogere dagen, maar vanaf dinsdag 17/2 staan weer nieuwe regengebieden op het programma. In die periode zou ook Nederland met wat grotere hoeveelheden neerslag te maken kunnen krijgen. Volgens de huidige verwachting duurt deze volgende natte periode tot het eind van die week, totdat hoge druk boven Zuidwest Europa voor een overgang naar een rustiger en droger weertype zorgt. Dit is echter nog zover vooruit dat dit nog lang niet zeker is.

Rijn daalt eerst nog wat, vanaf vrijdag stijgend naar >11 meter rond 20 februari.

Na een klein golfje met een hoogste stand van 8,9 m NAP op maandag, zette de Rijn weer een daling in. Die bleef echter beperkt, omdat al in het begin van de week wat regen was gevallen in het stroomgebied die voldoende water opleverde voor een stabilisatie van de waterstand rond 8,7 m NAP. De afvoer tijdens het piekje bedroeg ca 1.900 m³/s, ruim onder het langjarig gemiddelde van ca 2.600 m³/s. Het extra water is nu op en daarom daalt de waterstand de komende dagen weer wat verder tot iets onder de 8,5 m NAP van woensdag 11/2 tot en met vrijdag 13/2, bij een afvoer van ca 1.600 m³/s.

Vrijdag komt dan het eerste water aan van de regen die vanaf dinsdag in het stroomgebied is gevallen. De stand gaat meteen flink omhoog en al op zaterdag wordt er 9 m overschreden, zondag 15/2 de 9,5 m en maandag de 10 m NAP. De afvoer is dan gestegen tot ca 2.750 m³/s en komt daarmee voor het eerst sinds begin december boven het langjarig gemiddelde uit. Ook daarna zet de stijging nog door omdat vanaf 17/2 er opnieuw enkele dagen met flink wat regen worden verwacht.

Op woensdag stijgt de waterstand boven de 11 m NAP uit (afvoer 3.500 m³/s) op weg naar een hoogste stand in de dagen daarna. Op grond van de huidige neerslagverwachting zou de piek uit kunnen komen op een waterstand tussen 11,5 en 12 m NAP op 19 of 20 februari. De afvoer bedraagt dan 4.000 tot 4.500 m³/s.

Volgens de huidige verwachting zou tegen die tijd een hogedrukgebied boven ZW-Europa voor een droger weertype kunnen gaan zorgen en als dat uitkomt, dan zou de waterstand daarna weer gaan dalen. Dit is echter nog ver vooruit en de verwachting voor die tijd kan daarom nog flink veranderen. Volgende week is hier meer over te zeggen en mochten er ondertussen andere ontwikkelingen zijn m.b.t. dit aankomende hoogwater, dan stuur ik een extra bericht.

Maas stijgt later deze week naar ca 500 – 700 m³/s, later nog hoger.

De Maas ontving deze week maar weinig neerslag en de afvoer bij Maastricht schommelde de hele week tussen de 200 en 225 m³/s. De eerste helft van de komende week komt daar nog weinig verandering in want tot en met dinsdag blijft het nog droog in het stroomgebied. Vanaf woensdag verandert dat als er een paar dagen met flink wat neerslag volgen die ook in de Ardennen enkele tientallen millimeters regen op gaan leveren. Op woensdag in de loop van de dag verwacht ik dat de afvoer gaat stijgen naar een hoogste stand op zaterdag 14/2 tussen de 500 en 700 m³/s.

Vanaf zaterdag volgen een paar wat drogere dagen zodat de afvoer weer wat zakt tot rond of iets onder de 500 m³/s op maandag 16/2. Vanaf dinsdag 17/2 gaat de afvoer opnieuw stijgen als die nieuwe regengebieden het stroomgebied bereiken. Mogelijk dat er aan het eind van de week daarvoor wat sneeuw in Ardennen was gevallen en bij de stijging die vanaf dinsdag 17/2 volgt, moeten we daar dan ook rekening mee houden.

Op dit moment is het nog onduidelijk hoeveel regen er precies gaat vallen in de dagen vanaf 17/2 en het is moeilijk om nu al een goede inschatting te geven van de afvoer die In de loop van die week bereikt kan gaan worden. De kans lijkt echter groot dat de 1000 m³/s in de tweede helft van die week overschreden zal worden en als er veel regen valt kan, in combinatie met wat smeltwater, ook de 1250 m³/s worden bereikt. Maar pas rond het volgend weekend als de neerslagverwachtingen voor die periode betrouwbaarder worden, is hier wat meer zekerheid over te geven.

Water Inzicht

Januari verliep droog met opvallend lage waterstanden

Het weer in januari werd gedomineerd door hogedrukgebieden waardoor neerslaggebieden vanaf de Atlantische Oceaan veel moeite hadden om uit het Europese continent te bereiken. In Nederland wil het met het droge weer nog wel mee omdat er In de eerste 10 dagen met een noordwestelijke stroming sneeuwbuien waren aangevoerd. In de rest van het stroomgebied viel veel minder neerslag en dat had zijn weerslag op de Rijnafvoer, die met een gemiddelde van 1.535 m³/s erg laag eindigde. Normaal voor januari is namelijk een afvoer van ca 2.800 m³/s, bijna twee keer zoveel.

Ook in de Alpen viel weinig neerslag en het sneeuwdek is er veel minder dik dan normaal. De afgelopen week was het er ook erg zacht, zodat op lagere hoogte het toch al niet zo uitgebreide sneeuwdek ook nog eens deels wegsmolt. Voor de Rijn is de hoeveelheid sneeuw die er in de winter valt pas van belang als in het voorjaar het smelten begint. Zoals het er nu uitziet, gaat dat niet zoveel voorstellen en zou de voorjaarsafvoer daardoor wel eens laag kunnen uitvallen. Maar er kan nog veel veranderen, want tot in april groeit het sneeuwdek gewoonlijk nog wel aan.

Met de lage afvoer eindigde januari dit jaar op de 16^e plaats van onderen in de 126 jaar oude meetreeks. Gemiddeld komt dit dus eens in de ca 8 jaar voor. Zo lage afvoeren zijn dus al wel vaker opgetreden en er zijn zelfs jaren dat de gemiddelde afvoer In januari niet boven de 1000 m³/s uitkwam. De laatste keer met een erg lage afvoer was in 2017, maar verder is het een zeldzaamheid, want in de laatste 50 jaar is het met dit jaar erbij, maar 3 keer gebeurt, dat de afvoer zo laag was of lager. Dat betekent dat de kans nu afgenomen is tot ca eens in de 15 jaar. Wat dat betreft beleven we dus een bijzonder jaar.  

De gemiddelde afvoer van de Maas bedroeg 265 m³/s en dat is ook 55% van het langjarig gemiddelde, dat voor januari ca 515 m³/s bedraagt. Vorig jaar was januari juist vrij nat en bedroeg de gemiddelde maandafvoer nog ruim 875 m³/s. Bij de Maas is een zo lage afvoer iets vaker voorgekomen en daar staat 2026 op de 20^e plaats van onderen in de meetreeks die daar 116 jaar oud is; wat neer komt op eens in de ca 6 jaar. Net als bij de Rijn is het de laatste ca 50 jaar wat minder vaak gebeurt dan voor die tijd, maar toch wel iets vaker: sinds 1976 is het 5 keer gebeurt, dus ongeveer eens in de 10 jaar.