U bent hier

Actuele verwachtingen waterstanden

Als de waterstanden in de Nederlandse rivieren gaan stijgen en er zich een hoogwater ontwikkelt, leest u hier dagelijks de actuele verwachtingen. In perioden buiten de hoogwatersituaties is de berichtgeving minder intensief en verschijnt er zo eens in de 1 à 2 weken een bericht. Ook als zich in de Nederlandse beken, poldergebieden, of langs de kust bijzondere watersituaties voordoen, leest u daarover onder deze rubriek.

 

Lange, droge periode op komst, maar Rijn ontvangt eerst nog een golfje water uit de Alpen

De zeer warme laatste dag van juli zou wel eens de voorbode kunnen worden voor het weer in de eerste helft van augustus: heet en droog, met hoogstens een enkele onweersbui. Juli was wat de neerslag betreft in Nederland een normale tot te natte maand, alleen in het zuidoosten was het droger dan normaal. De eerste helft van augustus zal waarschijnlijk overal te droog verlopen wat ongunstig is voor de grondwaterstanden in het zuiden en oosten van het land. Ook in de stroomgebieden van Rijn en Maas wordt het de komende week droog en voor de rivieren betekent dat dat de lage afvoeren aanhouden. Alleen in de Alpen viel dit weekend en valt ook de komende twee dagen nog veel regen en dat levert een klein golfje op in de Rijn.

Hogedrukgebied breidt zich uit naar Scandinavië

Het weerpatroon van de afgelopen weken gaat niet enigszins veranderen en dat heeft grote gevolgen voor het weer bij ons en in de stroomgebieden. Het Azoren-hogedrukgebied breidt zich namelijk in de loop van de week uit naar onze omgeving en later vormt zich een aparte kern boven Scandinavië. Eerder in de zomer lukte dat niet en zakte het steeds terug, waardoor het na een paar wat warmere dagen, weer wisselvalliger werd. Maar nu zet het hogedrukgebied door en als het eenmaal boven Scandinavië  ligt is de kans groot dat een langere stabiele periode aanbreekt met (erg) warm en droog weer. 

Morgen en overmorgen zijn nog overgangsdagen waarin met een westelijke stroming nog enkele buien naar Nederland worden gevoerd, plaatselijk kan zelfs een flinke plens regen vallen. Maar na dinsdag wordt het droog en gaat de temperatuur in de lift naar waarden rond of boven de 30 graden. In de stroomgebieden blijft het grotendeels droog, op een paar buien na, alleen in de Alpen vallen tot en met dinsdag nog forse buien an kan lokaal meer dan 10 cm regen vallen. 

Volgens de laatste verwachtingen is de kans groot dat het tot 12 en misschien wel tot 15 augustus droog blijft in Nederland. Rond die tijd neemt de onstabiliteit wat toe en zijn er weer buien mogelijk. In de stroomgebieden blijft het al die tijd ook droog, alleen in de Alpen kan na 10 augustus al weer een enkele bui optreden.

Rijn daalt eerst nog wat, om aan het eind van de week weer even flink te stijgen

De waterstand van de Rijn is al sinds begin juli aan het dalen, maar wordt steeds na een dag of 5 tot 7 weer wat opgetild door een kleine golf water die vanuit de Alpen wordt aangevoerd. Ook nu er een lange droge periode aan gaat breken, en het zoete water in Nederland hard nodig zal zijn om de gebruikers van water te voorzien, is dat het geval en de piek is zelfs nog iets groter dan bij de golfjes die in de loop van juli langs kwamen.

Voordat het zover is, daalt de waterstand bij Lobith eerst nog ca 15 cm, van de huidige 7,5 m +NAP naar 7,35 m op donderdag of vrijdag. De afvoer zal dan gezakt zijn tot ca 1050 m3/s. Vanaf vrijdag gaat de waterstand dan weer omhoog en die stijging zet zich door tot zondag of maandag. De waterstand bij Lobith zal dan tot net boven de 8 m zijn gestegen; ik verwacht nu een piekje op 8,1 m +NAP in de loop van maandag. De afvoer zal dan weer gestegen zijn naar ca 1400 m3/s.

Dat is nog altijd een te lage waarde voor de tijd van het jaar, normaal begin augustus is een afvoer van ca 1800 m3/s, maar na het zeer droge voorjaar en de daarna aanhoudende droogte in een groot deel van Midden-Duitsland valt het allemaal nog mee. In het extreem droge jaar 2018 was de afvoer rond deze tijd van het jaar al tot 900 m3/s gedaald, bij een waterstand van rond de 7 m +NAP. 

Het wordt wel spannend wat er, als het piekje rond 10 augustus is gepasseerd, op wat langere termijn gaat gebeuren. Het warme, droge weer van de komende week zal dan eerst zorgen voor een vrij snelle daling en waarschijnlijk zal in het weekend van 15/16 augustus de stand al weer bij 7,5 m zijn uitgekomen en de afvoer weer bij 1100 m3/s. Omdat er pas vanaf 12 en waarschijnlijk zelfs 15 augustus weer regen wordt verwacht in het stroomgebied, is de kans groot dat de afvoer ook na 15 augustus nog wel even verder zal dalen.

Hoe ver die daling doorzet en of dan ook de 1000 m3/s voor het eerst dit jaar wordt onderschreden is nu nog niet te zeggen. Maar omdat het weer in onze omgeving vanaf nu voor een wat stabielere variant lijkt te kiezen, is de kans groot dat dat later in augustus wel gaat gebeuren. Volgende week daarover meer.

Maasafvoer blijft onverminderd laag

Het stroomgebied van de Maas ligt in een deel van West-Europa waar het al maandenlang erg droog is. Terwijl het grootste deel van Nederland vanaf juni met wisselvalliger weer te maken kreeg, bleef het ten zuiden van ons land opvallend droog. Dit gebied strekt zich ook uit over een groot deel van het stroomgebied van de Rijn, maar omdat de Rijn ook voor een belangrijk deel water ontvangt uit de Alpen, waar het vanaf juni wel flink natter is geworden, zijn de gevolgen voor de Rijn minder groot. 

Het opvallende is dat het voor de Maas al het vierde jaar op rij is dat dit gebeurt. In een brede zone over Noord Frankrijk, Wallonië en een groot deel van Midden en Zuid Duitsland is het dan in de zomermaanden erg droog en omdat het stroomgebied van de Maas hier precies in ligt, zakt de afvoer dan ver weg. In 2018 strekte het droge gebied zich ook tot over de Alpen uit en had de Rijn er ook mee te maken, maar in de andere jaren bleef het aantal dagen met een lage afvoer bij de Rijn beperkt.

De Maasafvoer bij Maastricht is inmiddels tot ca 25 m3/s gezakt en dat is slechts één derde van de normale hoeveelheid begin augustus. Bij dergelijke lage afvoeren wordt het water tussen Luik en Maastricht ook zorgvuldige verdeeld over de Nederlandse en Belgische kanalen die daar ontspringen en de Maas zelf. Het water is nu ook zo schaars dat er soms te weinig water is om schepen te schutten bij de sluizen en er wordt dan ook zelfs water stroomopwaarts terug gepompt om toch voldoende water te hebben.

Voorlopig zal aan die situatie weinig veranderen, want het blijft droog en de komende week wordt het met de zeer hoge temperaturen zelfs nog wat extremer. Er is dan ook nog geen zicht op dat er een einde komt aan de periode met lage afvoeren. In de andere droge jaren duurde dit tot in september en soms zelfs nog langer voordat de situatie verbeterde. Dit jaar lijkt dat ook het geval te gaan worden.

 

Waterstanden blijven op laag niveau

Het weerbeeld van de afgelopen weken herhaalt zich ook de komende week. Zo nu en dan passeren regengebieden en tussendoor duren de stabiele perioden nooit langer dan enkele dagen. In een groot deel van de stroomgebieden van de Rijn en de Maas is het echter droger dan gemiddeld en dat zorgt ook komende week voor lage waterstanden en afvoeren. De Rijn profiteert nog wel van buien in de Alpen, waardoor de afvoer soms een beetje opveert. 

Regenzones schampen langs Nederland en buien in de Alpen

Vorige week schreef ik dat het na een vrij droge week vanaf dit weekend natter zou kunnen worden in de stroomgebieden. Nu, een week verder, is de verwachting toch wat opgedroogd. Afgelopen nacht en vandaag trokken er wel buien over maar de hoofdmoot van de regen daarvan is boven het westen en noorden van ons land gevallen en in de stroomgebieden viel veel minder regen en blijft het de komende dagen ook overwegend droog. Vandaag vallen er nog wel wat buien, maar de regenhoeveelheden daaruit zijn beperkt; alleen in de Alpen leeft van dinsdag op woensdag de buiigheid weer wat op en dat levert dan een klein beetje extra water op voor de Rijn.

Het huidige weerpatroon wordt nog steeds bepaald door een groot hoge drukgebied op het midden van de Atlantische Oceaan, dat soms wat naar het noorden schuift, waardoor het enkele dagen droog is in Nederland, maar zich daarna weer terugtrekt, waardoor regenzones tot het continent door kunnen dringen. 

In Europa zien we een driedeling: in het noorden is het vrij nat, omdat de regenzones daar het meest actief zijn. De noordwestelijke helft van Nederland ligt ook in deze zone en hier is de maand juli dan ook nat tot zeer nat velopen. Verder naar het zuiden is er een strook van ca 500 km breed waar maar weinig regen valt. Ook het zuidoosten van Nederland ligt daarin en hier viel in juli tot nu toe maar ca 60% van de normale hoeveelheid regen. Nu er de komende dagen niet veel regen meer verwacht wordt, zal juli hier toch droger verlopen dan normaal. De droge zone strekt zich verder uit over België, Noordoost Frankrijk en Zuid Duitsland en dit is er de oorzaak van dat de Maasafvoer zo laag is. Ook een groot deel van het stroomgebied van de Rijn ligt er in en zijrivieren zoals de Moezel, Main en Neckar hebben daarom een lage afvoer. 

Nog verder naar het zuiden, in Zwitserland en vooral de Alpen, valt echter weer wel regen en is het veel minder droog dan in de strook ten noorden er van. Dit zorgt om de paar dagen voor wat extra water voor de Rijn en daarom zakt deze niet naar erg lage waterstanden.

De komende week houdt het heersende weerbeeld aan. Het hoge drukgebied breidt zich na vandaag weer wat uit en het wordt dan overal in het stroomgebied droog; alleen in de Alpen vallen in het midden van de week weer enkele buien. Veel water levert dit niet op,  maar net voldoende om de daling van de Rijn wat af te remmen. 

Net als afgelopen week verwachten de weermodellen ook nu dat het hogedrukgebied zich aan het eind van de week terugtrekt. Dat maakt de weg vrij voor regenzones boven Nederland en een intensivering van de buiigheid in de Alpen. De neerslaghoeveelheden lijken groot genoeg voor opnieuw een opleving van de Rijnafvoer. Dit is echter nog ver weg in de tijd en daarom onzeker. Al wel duidelijk is dat de kans op een langdurige droge periode niet groot is. 

Rijn stijgt deze week eerst, daarna dalend

De Rijn is bijna de hele afgelopen werk gedaald en bereikte vandaag een voorlopig laagste stand van ca 7,65 en de afvoer is tot net onder de 1200 m3/s gezakt. De komende 2 dagen blijft de stand ongeveer hetzelfde om daarna op woensdag en donderdag iets te stijgen naar ca 7,9 m. De afvoer stijgt dan naar ca 1300 m3/s.

De stijging dankt de Rijn aan de buien van medio deze week in Zwitserland. Die stijging is echter van korte duur, want er is de afgelopen dagen maar weinig regen gevallen in het stroomgebied en in de Alpen wordt pas aanstaande dinsdag weer wat regen verwacht. Daarom zal de stand bij Lobith na de 7,9 m op donderdag weer langzaam gaan zakken.

Deze daling zet zich waarschijnlijk door tot in de eerste week van augustus. De kans is groot dat de waterstand aan het eind van die week (dat is rond 8 augustus) bij Lobith tot nabij de 7,6 of 7,5 m zal zijn gedaald. Als het rond komend weekend inderdaad weer natter wordt in het stroomgebied dan zet de daling zich niet verder door en zou de waterstand na een laagste stand rond 7,6 m weer iets kunnen gaan stijgen.

Maasafvoer is en blijft laag

Het stroomgebied van de Maas ligt grotendeeels in het gebied waar weinig regen is gevallen in de afgelopen weken. Na de zeer droge maanden april en mei, was het in juni even wat natter, maar juli is toch weer een droge maand. De Maasafvoer is daarom al maanden  te laag voor de tijdvan het jaar. Bij Maastricht bedraagt de afvoer nu minder dan 50 m3/s, terwijl ca 100 normaal is voor eind juli. 

Vannacht trok een regengebied over de Ardennen dat ca 1 cm regen bracht. In de zijbeken van de Maas steeg de afvoer een paar m3, maar dee stijging is is van korte duur, want de komende week verloopt grotendeels droog. De afvoer bij Maastricht blijft daarom schommelen rond de 35 tot 40 m3/s. Ook op langere termijn is hierin geen grote verandering in te verwachten.

Vrijwel droge week en licht dalende waterstanden

Het weerbeeld vertoont weinig verrassingen. Veel regen valt er niet, maar langdurige droogte blijft ook uit. In het stroomgebied van de Rijn is het overwegend droog, maar in Zwitserland valt weer net voldoende regen om de Rijn niet te ver te laten zakken. Het stroomgebied van de Maas is wel flink opgedroogd en de Maasafvoer is laag, maar dat gebeurt veel vaker in deze tijd van het jaar. De komende week houdt deze situatie aan en is het overwegend droog. In de laatste week van juli wordt het dan weer wat natter, maar voorzover nu al duidelijk is, ook dan geen grote hoeveelheden regen in het verschiet.

Deze week droog, volgende week natter

Op de Atlantische Oceaan ten zuidwesten van Ierland bevindt zich al wekenlang een hogedukgebied dat zich soms wat naar onze omgeving uitbreidt en zich daarna weer terugtrekt op de oceaan. Zodra een uitloper tot over Nederland reikt is het droog bij ons, maar omdat de wind uit een noordwestelijke richting waait, is het geen droge warmte zoals in voorgaande jaren. Als het hogedrukgebied zich terug trekt kunnen regengebieden ons bereiken en valt er enige tijd gestage regen. Zware buien hebben we deze maand nog niet gehad, terwijl dat wel kenmerkend is voor de zomermaanden. 

Bij een dergelijke weerpatroon valt de meeste regen doorgaans in het noorden van het land en daar is in de eerste 2 weken van juli al de hoeveelheid gevallen die normaal in de hele maand valt. In het zuiden is het droger en zijn veel meetstations pas op de helft. Waarschijnlijk valt er de laatste week van juli nog voldoende neerslag om juli in heel het land een normale tot te natte maand te laten worden. Na de langdurige droogte in april en mei lijkt het deze zomer dus toch nog goed te komen met de neerslag, of augustus zou ineens weer wel heel droog moeten worden. 

Dat er na een droog voorjaar een vrij natte zomer volgt is overigens wel het meest voorkomende beeld. Van de 9 droge tot zeer droge aprilmaanden die we in Nederland in de laatste 20 jaar hebben gehad, volgde er in 7 jaren (2004, 2007, 2008, 2010, 2011, 2015 en 2017) een te natte zomer, in een jaar (2009) was de zomer normaal wat de neerslag betreft en slechts een keer (2013) was de zomer ook droog. 

Ook al verloopt de zomer vervolgens nat, dat betekent dan nog niet dat alle droogteproblemen voorbij zijn. Een droog voorjaar zorgt er namelijk voor dat de grondwaterstand al vroeg in het jaar laag is en meestal komt dat dan de hele zomer niet meer goed. Pas de neerslag in de herfst en de winter zorgt weer voor de aanvulling. Dit is goed te merken aan beken en vennen in ons land die zelfs als het in de zomer genoeg regent, toch een laag peil houden.

De komende 2 weken zien we een herhaling van het beeld van de afgelopen weken. Nadat vandaag een zwak front is gepasseerd met hoogstens een paar mm regen, volgt een vrijwel droge week. In de stroomgebieden van de rivieren passeert de zwakke regenzone op maandag en wordt het daarna droog. Alleen in de Alpen blijft er kans op buien en dat zorgt deze week voor hoogstens een klein beetje extra water voor de Rijn.

Na komende zaterdag trekt het hogedrukgebied zich terug en passeren over Nederland en een groot deel van noordwest Europa meerdere regenzones. Er lijkt dan voldoende regen te gaan vallen om iig de Rijn weer wat te laten stijgen, maar dat water zal dan pas eind juli bij Lobith aankomen.

Rijn blijft de eerste dagen nog stabiel, later in de week dalend

In de Rijn passeerde de afgelopen week een heel klein golfje dat afkomstig was van buien in de Alpen. De afvoer steeg zo’n 100 m3/s en de waterstand 20 cm. Inmiddels daalt de stand weer, maar in totaal niet meer dan ca 20 cm want er is nog zo,n klein golfje onderweg; deze nog wat kleiner dan de voige. Vandaag en morgen daalt de stand nog, tot net onder de 8 meter, om vanaf dinsdag weer 2 dagen iets te stijgn, tot net boven de 8 meter op donderdag. De afvoer komt dan uit op ca 1375 m3/s.

Omdat het deze week grotendeels droog blijft in het stroomgebied, volgt daarna een wat langere daling, die waarschijnlijk voortduurt tot het einde van de week na het volgend weekend. Tegen die tijd, dat is rond 31 juli kan de waterstand dan gedaald zijn tot tussen de 7,5 en 7,6 m +NAP bij Lobith en de afvoer zal gezakt zijn tot ca 1100 m3/s.

 Volgns de weersverwachting gaat er vanaf komend weekend weer meer regen vallen in de Alpen en later ook in de rest van Duitsland. Zoals het er nu naar uit ziet gaat er dan voldoende vallen om de Rijn ook weer te laten stijgen. Het is nog ver weg in de tijd, dus nit zek, maar de kans is groot dat een verdere daling tot onder de 7,5 m bij Lobith nog wordt uitgesteld; in ieder geval voolopig.

Maas verandert weinig

Anders dan de Rijn is de Maas na het droge voorjaar niet meer echt gestegen en de afvoeren zijn al maandenlang aan de lage kant. Ook de komende week verandert daarin niet veel en blijft de afvoer bij Maastricht net onder de 50 m3/s. Op maandag valt er wel wat regen in de Ardennen, maar niet voldoende voor een stijging. 

Pas in en na het volgend weekend passeert een wat actiever regenzone. Misschien valt er dan voldoende om de afvoer iets te laten stijgen. Meestal gaat het bij de Maas in deze tijd van het jaar echter om korte oplevingen, als het al tot een opleving komt. Volgnde week is daar meer over te zeggen; voorlopig blijft de afvoer deze hele week onder de 50 m3/s.

 

De komende weken ivm de vakantie wat kortere berichten; geen analyse, wel zoals gebruikelijk de korte impressie van de weersituatie en de verwachtingen voor de waterstanden.

Zwitserse regen tilt Rijnafvoer iets omhoog, Maasafvoer profiteert niet

Langdurig warm en droog weer, zoals we dat de afgelopen twee zomers veel meemaakten, zit er voorlopig niet in voor Nederland en omgeving. De zomer verloopt voor veel plaatsen in ons lands daarom aan de natte kant van het gemiddelde. Ten zuiden van Nederland, in het stroomgebied van de Maas en het Duitse deel van het stroomgebied van de Rijn is het wel al enige tijd droog en de rivieren die daar ontspringen hebben nu een vrij lage afvoer. In de Alpen daarentegen valt wel regelmatig regen en dat zorgt ervoor dat de Rijn zo nu en dan wat opveert en niet ver uitzakt. Voorlopig ziet het er naar uit dat dit weerbeeld nog wel enige tijd aanhoudt.

Het Nederlandse watersysteem van kanalen, vaarten, boezems, sloten, meren en plassen is sterk afhankelijk van de aanvoer van Rijnwater. Soms zijn er perioden dat de Rijnafvoer laag is en de wateraanvoer stokt. Dat is vooral een probleem als het dan net ook droog is in Nederland en de waterbehoefte groot is. In het tweede deel van het bericht laat ik een analyse zien hoe vaak deze situatie voorkomt dat er een groot watergebrek is.

Hogedrukgebieden blijven op enige afstand.

Al enkele weken liggen hogedrukgebieden dicht bij op de Atlantische Oceaan, maar het lukt ze niet om het weer in onze omgeving voor langere tijd te gaan beheersen. Vorige week schreef ik dat er een kans was dat een uitloper van het hogedrukgebied via ons lands naar Scandinavië zou trekken, waardoor de wind naar het oosten zou draaien en het langere tijd droog zou worden, maar het loopt toch anders. Het duurde allereerst al wat langer voordat het hogedrukgebied aanstalten maakte om onze kant op te bewegen en daarom kon er de afgelopen week op veel plaatsen aardig wat regen vallen. In delen van het noorden van ons land is juli nu al een te natte maand. In het zuiden is pas ongeveer de helft van de normale hoeveelheid gevallen. 

Inmiddels is het hogedrukgebied wel wat dichterbij gekomen en wordt het enkele dagen droog, maar vanaf dinsdag trekt het gebied zich weer terug en kunnen weer enkele regengebieden tot ons land doordringen. Het weer lijkt daarom op dat van de afgelopen week toen het ook in het midden van de week regenachtig was. De hoeveelheden zullen deze week waarschijnlijk wel wat kleiner zijn en vanaf donderdag wordt het alweer droog. 

Net als de afgelopen week zwakken deze regengebieden flink af als ze naar het zuiden trekken en in België, Noordoost Frankrijk en Midden en Zuid Duitsland valt daarom maar weinig regen. In Zwitserland aangekomen moet de lucht tegen de Alpen aan stijgen en dan activeert de regenzone. Dat gebeurde de afgelopen week en op vrijdag en zaterdag viel lokaal veel regen in Zwitserland en het uiterste zuidoosten van Duitsland.

De komende week lijkt precies hetzelfde te gebeuren als de regenzone na woensdag naar het zuiden trekt en dan op donderdag bij de Alpen arriveert. Opnieuw wordt daar dan flink wat regenval verwacht en dat kan er dan voor zorgen dat de Rijn ook in de week na het volgend weekend opnieuw wat zal stijgen. 

Rijn daalt eerst naar ca 8 m en stijgt later weer naar ca 8,3 m

In het begin van de afgelopen week passeerde in de Rijn een klein piekje en steeg de stand bij Lobith naar 8,65 m +NAP.  Daarna is de stand gaan dalen en die daling zet ook de komende 3 dagen nog door tot de stand op woensdag net onder de 8 meter zal zijn uitgekomen. 

Donderdag arriveert dan het water van de regen die afgelopen vrijdage n zaterdag in Zwitserland is gevallen en de stand stijgt dan weer enkele decimeters naar ca 8,3 m op vrijdag. De afvoer bij Lobith zal dan ongeveer uitkomen op 1450 m3/s. Vanaf zaterdag volgt dan weer een nieuwe daling die waarschijnlijk wat verder door zal gaan dan de daling van afgelopen week. Zoals het er naar uitziet zal deze daling doorgaan tot een waterstand van ca 7,7 m +NAP, en een afvoer van ca 1200 m3/s  aan het eind van die week (dat is rond 23 juli). 

Afhankelijk van de hoeveelheid regen die komende donderdag en vrijdag in de Alpen valt, kan daarna dan weer een lichte stijging volgen. Dit is echter nog ver vooruit in de tijd en daarom onzeker. Al wel bijna zeker is het dat er de komende 10 tot 14 dagen niet veel regen in het stroomgebied gaat vallen, de huidige vrij lage waterstand zal zich daarom nog wel even voorzetten, soms afgewisseld met een kleine opleving.

Maasafvoer blijvend laag

De meeste regen viel de afgelopen week in het noorden van Nederland en naar het zuiden toe bleven de hoeveelheden beperkt. In de Ardennen, het belangrijkste brongebied voor de Maas, waren de hoeveelheden nog kleiner en de Maas ontving daarom maar weinig extra water.

De afvoer bij Maastricht schommelde de hele week rond de 50 m3/s, de eerste helft van de week eronder de tweede helft er iets boven. Omdat het de komende dagen droog blijft in het stroomgebied is er weinig verandering op komst. Ook de regen die op dinsdag en woensdag verwacht wordt zal in de Ardennen weinig voorstellen en dat betekent dat de Maasafvoer de hele week laag zal blijven en onder de 50 m3/s zal blijven.

Ook na de komende week wordt geen verandering verwacht en zullen de afvoeren laag blijven.

Hoe vaak valt een lage Rijnafvoer samen met droogte in Nederland

Het uitgebreide watersysteem van kanelen, sloten en boezems zoals we dat in Laag Nederland (dit is het gedeeelte dat rond en onder de zeespiegel ligt in het westen en noorden van het land) kennen, heeft twee belangrijke functies: 1) als er veel regen valt moet hierlangs het overtollige water (liefst zo snel mogelijk) worden afgevoerd en 2) al het droog is dient het om Rijnwater over een zo groot mogelijk deel van het land te verdelen. Dit betekent dat het water in deze watergangen tijdens een periode met veel regen het gebied uit stroomt en als het droog is de stroming omdraait en het water juist het gebied in stroomt. 

Behalve Nederland zijn er maar weinig plaatsen op de wereld waar het watersysteem twee kanten op werkt, zowel voor afvoer als voor aanvoer. De afgelopen jaren verliep het groeiseizoen vaak droog en de aanvoerfunctie vanuit de rivieren naar het binnenwater is dan vooral belangrijk. Op vele honderden plaatsen wordt dan water ingelaten in de polders om het waterpeil op niveau te houden zodat boeren en tuinders er hun water uit kunnen betrekken. Ook gebruiken we het voor drinkwater en voor de industrie. Het totale watergebruik is veel kleiner dan de Rijn aanvoert, zelfs als het heel droog is, maar omdat we het rivierwater ook gebruiken om zout water tegen te houden dat vanuit zee het land in probeert te dringen, is er soms toch een tekort. 

Dat tekort treedt alleen op in het zomerhalfjaar als er veel water nodig is en ruwweg komt het er op neer dat als de Rijnafvoer dan onder de 1500 m3/s zakt er de eerste knelpunten aan het licht komen. Als de afvoer dan verder daalt en tot onder de 1300 m3/s zakt, dan worden de problemen ernstiger en onder de 1100 m3/s ontstaan er lokaal grotere tekorten en moeten vaak ook alternatieve aanvoerroutes ingezet worden. Er is echter pas sprake van een echt probleem als een periode van lage Rijnafvoer samenvalt met een periode van droogte, want als ongeveer de normale hoeveelheid regen valt dan is er niet zo veel aan de hand. Zoals op dit moment, de Rijnafvoer is al bijna 2 maanden vrij laag, maar omdat er sinds juni voldoende regen is gevallen, zijn er nergens problemen.

In de tabel hieronder heb ik uitgezet in hoeveel maanden het voor is gekomen dat lage rivierafvoeren samenvielen met droog of normaal tot nat weer in Nederland. De neerslagegevens zijn die van De Bilt, waar men in 1906 is begonnen met de metingen. Extreem droog betekent dat er in een maand minder dan 20% van de normale hoeveelheid regen is gevallen, droog dat 20 tot 50% is gevallen etc. 

Als we de hele periode bekijken dat er water wordt ingelaten (dat is van april t/m oktober), dan zijn er in de 114 jaar die de metingen beslaan 74 maanden geweest dat de gemiddelde afvoer bij Lobith tussen de 1300 en 1500 m3/s bedroeg. Van die 74 was er in meer de helft van de situaties in Nederland sprake van een normale tot te natte maand en zal het waterbeheer dus geen knelpunten hebben gehad. In 9 maanden was het extreem droog en zullen die knelpunten er wel zijn geweest. 

Bij de lagere afvoeren zie we een zelfde beeld, ook hier is ruim de helft van de 63 maanden normaal wat de neerslaghoeveelheden betreft. Bij de 52 maanden met een zeer lage afvoer is de situatie anders: er waren relatief weinig maanden die nat tot zeer nat verliepen en relatief vaak was er een match met droge tot extreem droge maanden. Dit is te verklaren uit het feit dat voor extreem lage afvoeren het lang droog moet zijn in het stroomgebied en de kans is groot dat dan ook in Nederland droogte optreedt.

De maanden waarin zich de grootste knelpunten zullen hebben voorgedaan zijn de 5 maanden dat het extreem droog was en de Rijnafvoer zeer laag; deze cel is rood gemarkeerd. De maanden daaromheen zijn geel gemarkeerd, hier was de situatie minder nijpend, maar zullen er zeker ook tekorten in het waterbeheer zijn ontstaan.

Schermafbeelding 2020-07-12 om 13.26.59.png

Tabel waarin het aantal maanden is weergegeven (sinds 1906) waarin een lage tot eer lage Rijnafvoer samenviel met droogte of  met normale tot natte weersituaties in Nederland.
Tabel waarin het aantal maanden is weergegeven (sinds 1906) waarin een lage tot eer lage Rijnafvoer samenviel met droogte of met normale tot natte weersituaties in Nederland.

Nu is de waterbehoefte niet in iedere maand even groot. In het voorjaar is die vrij klein omdat de verdamping nog niet zo groot is en er na de winter vaak nog voorraden in de bodem aanwezig zijn en ook in de najaarsmaanden neemt de waterbehoefte snel af omdat de gewassen geoogst zijn en de verdamping dan weer afneemt. In de 3 tabellen hieronder is dit weergegeven door de tijd dat er water nodig is te verdelen over drie perioden.

In totaal zijn er sinds 1906 tien voorjaarmaanden geweest met een lage tot zeer lage Rijnafvoer, daarvan was er één extreem droog en waren er vijf droog te noemen. De maanden waarin het optrad zijn aangegeven. Van de recente jaren komen we 2011 hier tweemaal tegen, zowel april als mei hadden toen beide een erg lage afvoer en ook in Nederland was het droog. Er waren toen vooral in mei grote knelpunten in het waterbeheer,.

Schermafbeelding 2020-07-12 om 13.27.14.png

Tabel waarin het aantal maanden is weergegeven waarin een lage tot zeer lage Rijnafvoer samenviel met droogte of  met normale tot natte weersituaties in Nederland. Van boven naar beneden resp voor: aprl/mei, juni t/m augustus en september/oktober
Tabel waarin het aantal maanden is weergegeven waarin een lage tot zeer lage Rijnafvoer samenviel met droogte of met normale tot natte weersituaties in Nederland. Van boven naar beneden resp voor: aprl/mei, juni t/m augustus en september/oktober

In de zomermaanden is de behoefte aan water het grootste en lage Rijnafvoeren leiden dan al snel tot problemen. Van de 30 zomermaanden met een lage tot zeer lage Rijnafvoer zullen de problemen in bijna de helft van de gevallen beperkt zijn gebleven, omdat in Nederland ongeveer de normale hoeveelheid regen viel. Er zijn 2 maanden dat het waterbeheer danig op de proef is gesteld, waarvan 2003 nog niet zo lang geleden is. Daarnaast zijn er nog 7 maanden dat de situatie in het waterbeheer krap zal zijn geweest, waartussen nog een andere maand van 2003, nogmaals 2011 en het recente zeer droge jaar 2018. 

Verreweg de meeste maanden waarin lage Rijnafvoeren samenvallen met droge omstandigheden in Nederland vinden we echter in de najaarsmaanden. Van de 42 maanden waarin lage tot zeer lage rivierafvoeren samenvielen met droog tot extreem droog weer blijken er 29 in het najaar plaats te hebben gevonden. De kans op een lage Rijnafvoer is dan relatief het grootst omdat dit de maanden zijn dat de Rijn niet meer profiteert van smeltende sneeuw en de kans dat zo'n maand samenvalt met een periode dat het in Nederland droog is, is daarom relatief groot. Voor het waterbeheer zijn deze maanden echter veel minder een probleem, omdat de waterbehoefte dan veel minder groot is.

Beetje regen; Rijn stijgt eerst nog wat, daarna dalend; Maas blijvend laag

In Nederland kan de komende week nog wat regen vallen. In de stroomgebieden van Rijn en Maas zijn de kansen daarop kleiner. Dat wil niet alles zeggen, want de afgelopen week viel er onverwacht toch aardig wat regen in het stroomgebied van de Rijn. Het piekje daarvan passeert de komende dagen. De kans lijkt echter klein dat dat nogmaals gebeurt en het ziet er naar uit dat het na komend weekend zelfs voor wat langere tijd droog gaat worden. Daarom verwacht ik dat de waterstanden van de Rijn later in de week voor langere tijd gaan dalen. De Maas profiteerde nauwelijks van het buiige weer van de afgelopen tijd en de afvoer blijft laag.

In het tweede deel van het bericht een terugblik op de maand juni. Aan de lange droge periode die al half maart begon, kwam in deze maand een eind en de rivieren veerden langzaam weer wat op. De Rijn profiteerde meer van het natte weer dan de Maas.  Is op grond hiervan al iets meer te zeggen over wat de rivieren de komende tijd te wachten staat?

Regenzones die passeren zijn niet heel actief

Na de langdurige droogte in het voorjaar is het weer vanaf half juni wisselvalliger geworden en viel in grote delen van Nederland ongeveer de normale hoeveelheid regen voor een junimaand en ook juli is vrij nat begonnen. De komende week zet dit weerbeeld zich nog voort en kan er in Nederland zo'n 1,5 tot 3 cm regen vallen. De regenzones trekken vooral over het noorden van Europa en in Nederland betekent dit dat de meeste regen in het noorden van ons land valt. 

Boven het Midden van Europa is de luchtdruk hoog en daarom nemen ten zuiden van ons land de neerslaghoeveelheden nog wat verder af. Al kan de neerslag in de Middelgebergten van Europa wel weer wat opleven als er een regengebied passeert. In Zuid Duitsland en de Alpen, het brongebied van het meeste Rijnwater, wordt de komende week echter niet veel regen verwacht. 

Rond en na het volgend weekend verschuift een hoge drukgebied vanaf de Atlantische Oceaan waarschijnlijk naar Noord Europa en dan krijgt Nederland te maken met een drogere (noord)oostelijke luchtstroming. Boven Midden Europa kan de buiigheid dan juist weer toenemen, wat mogelijk op langere termijn wat extra water voor de Rijn op gaat leveren.

Voorlopig hebben we nog ongeveer een week te maken met vrij koel en wisselvallig weer, met in Nederland vooral in het midden van de week neerslag. In de stroomgebieden, met name dat van de Rijn, zijn de neerslagkansen deze week kleiner. Op wat langere termijn draaien de kansen om en wordt het in Nederland voor wat langere tijd droog en zou in de Alpen de buiigheid weer op kunnen leven.

Rijn profiteert van regen in de Alpen

Vorige week schreef ik dat de waterstand in de Rijn stabiel zou blijven rond de 8,2 m +NAP, bij een afvoer van ca 1400 m3/s. Onverwacht bracht een regenzone op maandag echter veel regen in de Alpen en Zuid Duitsland en dat zorgde vanaf dinsdag voor een stijging in de Bovenrijn. Op dinsdag en woensdag viel er nogmaals aardig wat regen en het kleine golfje hield daardoor nog wat langer aan. 

Vandaag, zondag, passeert het water van het eerste golfje en de waterstand is nu bij Lobith gestegen tot bijna 8,55 m +NAP. Tot en met dinsdag stijgt het peil langzaam nog iets verder en de hoogste stand verwacht ik op woensdag in de loop van de dag. De afvoer bedraagt dan ca 1700 m3/s en de waterstand zal tot ca 8,7 m zijn opgelopen. Dit zijn waarden die nog steeds wat aan de lage kant zijn voor de tijd van het jaar, maar na het zeer droge voorjaar is de Rijn toch weer wat opgeveerd.

Omdat het alweer een paar dagen droog is in het stroomgebied en er deze week ook niet veel regen wordt verwacht, gaat de waterstand bij Lobith in de tweede helft van de week dalen. In het weekend wordt dan de 8,5 meter weer onderschreden (bij een afvoer van ca 1600 m3/s) en de kans is groot dat aan het eind van de week daarna, dat is rond 18 juli, ook de 8 meter weer onderschreden wordt. De afvoer zal dan gedaald zijn tot ca 1300 m3/s. 

Regen wordt er de komende week buiten Nederland in het stroomgebied weinig verwacht. Op donderdag en vrijdag kan in Midden Duitsland wat regen vallen, maar de hoeveelheden zijn waarschijnlijk te klein om de Rijn te laten stijgen. In de Alpen neemt de kans op buien pas in of na het volgend weekend toe en dat water zal dan niet voor het eind van de week na het volgend weekend bij Nederland aankomen.

Samengevat in het begin van deze week eerst nog een lichte stijging bij Lobith naar ca 8,7 m en vanaf de tweede helft van de week dalende waterstanden, die waarschijnlijk tot het eind van de week daarna (dat is rond 18 juli) zullen voort duren. De stand zal dan rond de 8 m zijn uitgekomen.

Maasafvoer blijvend laag

In het stroomgebied van de Maas is de afgelopen weken ook wel regen gevallen, maar  niet voldoende om de rivier te laten stijgen naar normale waarden. De afvoer bij Maastricht bleef de hele week schommelen rond de 50 m3/s, wat maar ongeveer de helft is van de normale hoeveelheid voor deze tijd van het jaar. 

De komende week komt hier weinig verandering in. Nadat het de eerste dagen van de komende week vrijwel droog blijft in het stroomgebied kan er van woensdag t/m vrijdag wel wat regen vallen. De hoeveelheden zijn echter niet groot en het zorgt hoogstens voor een kleine opleving in de Maasafvoer aan het eind van de week.

Omdat de kans groot is dat het vanaf het komend weekend langere tijd droog blijft zal de Maasafvoer in de week na komend weekend nog wat verder dalen.

Deze week eerst dus afvoeren net onder de 50 m3/s bij Maastricht. Aan het eind van de week mogelijk een lichte stijging om dan na het komend weekend weer voor langere tijd te dalen tot onder de 50 m3/s.

Terugblik op de waterstanden in juni

In het begin van juni zette het zeer droge weer, dat rond 20 maart was begonnen, zich nog even voort, maar al snel sloeg het weer om en werd het wisselvalliger. De eerste weken vielen er vooral buien, die lokaal voor flinke hoeveelheden regen zorgden, later stak een westelijke circulatie op waarin enkele regenzones over de stroomgebieden werden gevoerd.

De soms grote hoeveelheden regen die de buien brachten, konden niet verhelpen dat het in de stroomgebieden van Maas en Rijn gemiddeld toch nog net aan de droge kant bleef. Er viel zo'n 75 tot 90% van de normale hoeveelheid regen. Dat zorgde er wel voor dat de afvoeren weer wat opkrabbelden na de lange periode met te lage afvoeren in april en mei. 

De gemiddelde afvoer van de Rijn kwam in juni uit op ca 1475 m3/s, dat is circa 66% van de normale hoeveelheid en juni week daarin maar weinig af van mei, waarin de afvoer uit kwam op 65% van het langjarig gemiddelde. De lage waarde werd echter vooral veroorzaakt door de eerste helft van de maand toen de afvoer nog erg laag was. In de eerste helft van juni voerde de Rijn namelijk slechts 55% van de normale afvoer af, terwijl dat in de tweede helft steeg naar bijna 80%. 

In de figuur hieronder is de Rijnafvoer van dit jaar afgebeeld als de rode lijn, waarbij het gestippelde deel de verwachting is voor de komende 10 dagen. Daarnaast zijn ook enkele andere jaren afgebeeld, die zich kenmerkten door lage voorjaarsafvoeren. Verder is het langjarig gemiddelde (de dunne groene streepjeslijn) weergegeven, de laagste waarde ooit (de dunne zwarte streepjeslijn) en de waarde die in 10% van de tijd is onderschreden (de blauwe streepjeslijn).

jaarverloop Rijn.jpg

Jaarverloop van de Rijnafvoer tot nu toe in vergelijking tot enkele andere jaren met lage afvoeren in het voorjaar.
Jaarverloop van de Rijnafvoer tot nu toe in vergelijking tot enkele andere jaren met lage afvoeren in het voorjaar.

Als we eerst de rode lijn van 2020 volgen, dan is te zien hoe deze al in het voorjaar erg laag wegzakte en eind mei nogmaals. De afvoer kwam in mei lange tijd dicht in de buurt van het legendarische jaar 1976, zakte er zelfs even onder en de vraag kwam toen op of dit het volgende 1976-jaar zou worden. De grafiek laat verder zien dat er in de afgelopen 10 jaar nog meer jaren waren met een lage afvoer in het voorjaar, zoals 2011 (dat in mei zelfs de laagste waarde voor die tijd bereikte), 2017 en 2019.

Als we het verdere verloop van deze drie jaren volgen, dan blijkt dat een lage afvoer in het voorjaar zeker geen garantie is voor lage zomerafvoeren. In 2011 sloeg het weer in juni om en verliep de zomer ronduit nat, met tot in september een relatief hoge Rijnafvoer. 2017 kende al in mei een opleving, maar zakte in juni en juli weer terug. Voordat de afvoer in de nazomer verder wegzakte werd augustus een natte maand en veerde de afvoer ook toen weer op.

2019 profiteerde van de grote hoeveelheid sneeuw die in de winter in de Alpen was gevallen en steeg daardoor na het droge voorjaar in juni en juli weer naar normale waarden. Toen de sneeuw in juni op was daalde de afvoer wel weer snel, maar voordat het peil al te laag werd, viel in juli en augustus veel regen in de Alpen waardoor lage afvoeren toch weer werden voorkomen.

Wat lage zomerafvoeren betreft is 2018 ook bijzonder. In dat jaar waren de afvoeren in het voorjaar en zelfs in juni namelijk nog aan de hoge kant. Vanaf half juni sloeg het weer toen echter om en bleef het maandenlang erg droog en ontvouwde zich de langste laagwaterperiode sinds 1976.

De gegevens van deze jaren laten zien dat lage afvoeren in het voorjaar maar zelden een voorbode zijn voor lage afvoeren in de zomer. In 1976 gebeurde dat, maar in vrijwel alle andere jaren niet. Tot nu toe ontwikkelt juni zich zoals de andere jaren waarin de afvoer na het droge voorjaar weer terugveerde. Hogedrukgebieden zoals die in 2018 maandenlang het weer bepaalden, zijn er dit jaar in de zomer nog niet geweest en als ze verschijnen dan trekken ze ook weer snel weg.

Het is echter wel spannend wat er de komende weken gaat gebeuren, zeker nu het Atlantische hogedrukgebied aanstalten maakt om boven Noord Europa te gaan liggen. Is dit de voorbode voor een droge periode die langere tijd gaat duren, of trekt het hogedrukgebied net als zijn voorganger weer snel verder? Een andere optie is dat het hogedrukgebied wel blijft liggen, maar dat boven Midden Europa de buiigheid weer toeneemt. Verder dan een dag of 10 tot 14 kunnen we in het weer echter niet vooruitkijken, dus we zullen moeten blijven afwachten wat er de komende maanden precies gaat gebeuren. Volgende wqeek is er misschien al wat meer over te zeggen.

De Maas profiteerde in juni minder van de neerslag dan de Rijn. De gemiddelde afvoer in juni was nog wat lager dan in mei. Procentueel lag de juniafvoer met 56% van het langjarig gemiddelde echter wel iets hoger dan in mei (52%), omdat de juni-afvoer gemiddels altijd al lager is dan de mei-afvoer. Van een duidelijke stijging van de afvoer in de tweede helft van juni, die bij de Rijn optrad, was bij de Maas geen sprake. 

In de grafiek hieronder is voor dezelfde jaren als hierboven bij de Rijn het verloop van de Maasafvoer uitgezet. Het gaat hier om de afvoeren bij Monsin, dat is een plaats iets bovenstrooms van de Nederlands-Belgische grens, op het punt waar een deel van de Maasafvoer nog niet is afgeleid naar het Albertkanaal. Gemiddeld stroomt er zo'n 20 m3/s naar het Albertkanaal en de afvoer bij Maastricht is daarom zo'n 20 m3/s lager dan in de grafiek van Monsin hieronder is aangegeven.

jaarverloop Maas.jpg

Jaarverloop van de Maasafvoer tot nu toe in vergelijking tot enkele andere jaren met lage afvoeren in het voorjaar.
Jaarverloop van de Maasafvoer tot nu toe in vergelijking tot enkele andere jaren met lage afvoeren in het voorjaar.

Het verloop van de voorjaren lijkt op dat van de Rijn, ook nu zijn 1976, 2011 en 2017 erg laag in het voorjaar en heeft 2018 enkele hoge uitschieters in juni. 1976 is bij uitstek het meest droge jaar met op een paar weken na de laagste afvoer die op een dag bereikt is. 

2020 valt op omdat de afvoer, ondanks het droge voorjaar, boven die van de drie laagste jaren ligt. Dit wordt veroorzaakt doordat februari en de eerste helft van maart erg nat waren in het stroomgebied en de Maas profiteerde hier nog lang. In 2011 en 2017 was de afvoer in februari en maart al verder gedaald en reikte de nalevering van het water dat in de winter was gevallen niet tot in mei en juni.

Terwijl bij de Rijn de afvoer in jaren zoals 2011, 2017 en 2019 in de zomer flink omhoog ging, gebeurde dat bij de Maas minder. In augustus waren er wel een aantal flinke uitschieters, maar dat waren vaak korte pieken van 1 of 2 dagen na een dag met stevige buien. Deze traden zelfs in het zeer droge jaar 2018 nog enkele keren op. Na de buiigheid in augustus zakt de Maasafvoer in september steeds weer terug naar zeer lage waarden om pas in het najaar structureler te stijgen. 

Anders dan de Rijn stijgt de Maas na een voorjaar met lage afvoeren in de zomer zelden naar een gemiddelde of hogere afvoer. Er zijn soms wel pieken, maar die duren nooit langer dan enkele dagen. Op grond van deze historische gegevens is de kans dus groot dat de Maasafvoer de komende maanden nog laag blijft. Of er moet langere tijd veel regen gaan vallen, maar daar ziet het alvast de eerste 2 tot 3 weken niet naar uit.

Abonneren op