Actuele verwachtingen waterstanden

Het is alweer tien dagen droog in de stroomgebieden en de waterstanden zijn weer gedaald tot extreem lage waarden. Medio komende week volgen er twee natte dagen en dat levert de Rijn bij Lobith vanaf het weekend wat extra water op en ook de Maas kan wat stijgen. Hierna volgt opnieuw een periode van hoge druk, maar waarschijnlijk niet langer dan tot 17 november. Er is een kansje dat het daarna serieus natter gaat worden, maar we moeten nog even wachten voordat daar zekerheid over is en misschien blijkt de hoge druk opnieuw sterker dan gedacht. In het waterbericht leest u de details.

In de rubriek Water Inzicht een vergelijking van de Rijnafvoer van dit jaar met andere jaren. Inmiddels is duidelijk dat 2026 alle eerdere jaren heeft overtroffen als het gaat om de laagterecords.

NB. Afgelopen week ontvingen de lezers die via de mail een seintje krijgen dat er een bericht klaar staat,ineens 3 berichten kort na elkaar. Na een wijziging in de instellingen van de server was de verzending van deze berichten niet doorgegaan en ze stonden nog in de wachtrij. Nadat lezers hadden gemeld dat ze al enige tijd geen berichten hadden ontvangen, ontdekten we wat er mis was. Toen de instellingen waren hersteld, werden de berichten alsnog verzonden, wat tot nog meer vragen van lezers leidde. Excuses voor dit verloop van de berichtgeving; als het goed is vanaf nu weer één bericht per week, of er moet echt iets bijzonders aan de hand zijn.

Water van de Week

Deze week een tweetal natte dagen, volgende week mogelijk veel meer.

Na een kort nat intermezzo met ook twee stormen ongeveer twee weken geleden is het nu alweer ruim tien dagen droog onder invloed van krachtige hogedrukgebieden, die het weer in groot deel van Europa bepalen. Afgelopen week trok zo'n hogedrukgebied vanaf de Britse eilanden over onze omgeving naar het oosten van Europa. Een uitloper van dit hogedrukgebied strekt zich uit tot over de Noordzee en het zorgt bij ons voor vrij rustig, voornamelijk bewolkt weer, met soms een beetje motregen.

Ondertussen is de atmosfeer boven de Atlantische Oceaan wel wat meer in beweging gekomen en er heeft zich een lagedrukgebied ontwikkeld dat de komende dagen in de richting van de Golf van Biskaje beweegt. Vóór dit lagedrukgebied uit draait boven West-Europa de luchtstroming naar het zuiden en daarin beweegt een regenzone in noordelijke richting die op dinsdag het zuiden van het stroomgebied van de Rijn kan bereiken. Het Atlantische lagedrukgebied komt niet veel dichterbij, maar trekt in het begin van de week in oostelijke richting over het zuiden van Frankrijk richting de Middellandse Zee.

De regenzone die op woensdag de stroomgebieden bereikt, beweegt daardoor niet heel veel verder naar het noorden, kan Nederland waarschijnlijk nog net wel bereiken, en schuift dan weer langzaam verder naar het zuiden. De meeste regen valt van dinsdag t/m donderdag in de Alpen, tot 60 mm, en het zuiden van Duitsland (20 tot 40 mm). Verder naar het noorden blijft het bij maximaal 10 mm en alleen in de Ardennen, Eiffel en Sauerland tot 20 mm.

Het weer in onze omgeving wordt vanaf donderdag overgenomen door een ander lagedrukgebied boven Scandinavië dat samen met een nieuw hogedrukgebied boven Ierland voor een noordwestelijke luchtstroming gaat zorgen boven de stroomgebieden. Op een paar buien na, blijft het dan droog omdat het Ierse hogedrukgebied snel sterker wordt en de neerslagactiviteit onderdrukt. Het Ierse hoog trekt in het begin van het volgend weekend over onze omgeving in oostelijke richting.

Dit patroon lijkt veel op dat van de afgelopen week en het levert dan ook een bekend weertype op: rustig, met kans op mist en opnieuw een aantal dagen droog. Toch zou dit voorlopig wel eens het laatste hogedrukgebied kunnen zijn dat het weer bij ons zo domineert, want ditmaal beweegt het vrij snel naar het oosten. Al op zondag 15 november verschijnt er een sterk lagedrukgebied op de weerkaart nabij de Britse Eilanden, dat een nieuwe poging gaat doen om regen naar de stroomgebieden te brengen. Er zou zich dan een westelijke luchtstroming kunnen ontwikkelen met lage druk ten noorden van ons en hoge druk boven het Middellandse zeegebied.

Vanaf 17 november kan die nattere periode beginnen en de weerkaarten verwachten voor iedere dag daarna wel regen in de stroomgebieden. Het is echter nog net te ver vooruit om met zekerheid te kunnen zeggen dat dit voldoende regen op gaat leveren om de rivieren te laten stijgen. Al sinds het voorjaar zijn de hogedrukgebieden dominant en lukt het de lagedrukgebieden niet om voor langdurig nat weer te zorgen.

Samengevat: eerst nog een paar droge dagen, vanaf dinsdag regen in het zuiden van het stroomgebied van de Rijn. Deze regen trekt langzaam naar het noorden en brengt vooral in Zuid-Duitsland en Zwitserland voldoende water om de Rijn wat te laten stijgen. Vanaf donderdag draait de stroming boven onze omgeving naar het noordwesten, schuift de regenzone weer naar het zuiden en komen we opnieuw in droger weer onder invloed van een volgend hogedrukgebied. Dit droge weer houdt aan tot dinsdag 17/11, waarna een weersomslag in zou kunnen zetten waarbij het aanzienlijk natte wordt in de stroomgebieden; maar het is nu nog net te vroeg om hier zekerheid over te hebben.

Rijn daalt nog ca 10 cm naar 6,25 m op 11/11, daarna 50 tot 75 cm omhoog.

De maand oktober is in het stroomgebied van de Rijn minder droog verlopen dan de meeste eerdere maanden van dit jaar, maar nog altijd viel er minder regen dan normaal. Als we naar heel 2026 kijken dan is in en groot deel van het stroomgebied sinds januari minder dan de helft van de normale hoeveelheid regen gevallen. Vooral april, juli en september waren uitzonderlijk droog met op sommige plaatsen vrijwel geen regen, de meeste andere maanden waren droog tot zeer droog en de enige te natte maand was februari, toen er ook een kleine hoogwatergolf was.

Als droogte zolang aanhoudt dan is zelfs een rivier zoals de Rijn, met een groot stroomgebied en veel verschillende bronnen, door zijn voorraden heen. We zien daardoor dat de afvoer na de kleine opleving van eind oktober in de afgelopen 10 dagen weer snel is gedaald en de komende dagen komen we zelfs weer even in de buurt van het laagterecord van 6,05 m. Dat gaan we echter niet bereiken, want voor die tijd mag het stroomgebied van de Rijn rekenen op wat extra water. En nog wel in Zuid-Duitsland en de Alpen, het droogste deel van het stroomgebied.

Met een zuidelijke stroming wordt vanaf dinsdag neerslag aangevoerd vanaf de Middellandse Zee tot over centraal Europa. Vooral in de Alpen en Zuid-Duitsland kan aardig wat regen vallen en dat levert de Boven-Rijn vanaf aanstaande woensdag een bescheiden stijging op. Dit extra water bereikt Lobith pas vanaf het komend weekend en tot die tijd hebben we in Nederland nog te maken met eerst dalende en daarna stabiele waterstanden.

Op dit moment bedraagt de waterstand ongeveer 6,35 m NAP bij Lobith, bij een afvoer van iets minder dan 650 m³/s. Het piekje van een dag of 10 geleden dat de afvoer even tot boven de 1000 m³/s liet stijgen is daarmee weer helemaal voorbij. De komende dagen daalt de waterstand zelfs nog wat verder naar circa 6,25 m NAP op woensdag; dat is nog maar 20 cm boven het laagterecord. De afvoer is dan gedaald tot net iets boven de 600 m³/s, ca 60 m³/s boven het laagterecord van 545 m3/s dat eind september werd bereikt.

Vanaf donderdag tot en met zaterdag blijft de waterstand schommelen tussen de 6,25 en 6,3 m NAP. De stand gaat op donderdag mogelijk al iets omhoog vanwege regen die in Midden-Duitsland valt op woensdag en donderdag. Vanaf zaterdag arriveert het extra water uit het zuiden van het stroomgebied en gaat de stand wat verder omhoog naar tussen nu 6,7 en 7 m NAP (afvoer tussen 775 en 875 m³/s) in het begin van de week na komend weekend (16 t/m 18 november).

Als de verwachtingen uitkomen, dat het vanaf 17 november inderdaad natter gaat worden in het stroomgebied, dan gaat de waterstand vanaf 18 november niet opnieuw dalen maar volgt waarschijnlijk een verdere stijging. Voorlopig worden voor die periode geen heel grote neerslaghoeveelheden verwacht maar op grond van de huidige verwachting zou de stand vanaf 21 november boven de 7 m uit kunnen stijgen. Dat is nog lang niet de gemiddelde waterstand voor deze tijd van het jaar, want die bedraagt ongeveer 9 m NAP en voordat we die stand bereiken moet er nog heel wat regen vallen in het stroomgebied.

De Maas moet nog wat langer wachten op extra water en blijft voorlopig zeer laag

De regen die de komende week wordt verwacht valt vooral in Midden Europa en dus net ten zuiden van het stroomgebied van de Maas. De Maas hoeft daarom voorlopig niet op veel water te rekenen. Op woensdag bereikt wel uitloper van het regengebied de Ardennen en dan kan zo'n 10 tot 15 millimeter regen vallen. Op dit moment bedraagt de afvoer bij Maastricht ongeveer 35 tot 40 m³/s, terwijl circa 250 m³/s het langjarig gemiddelde is voor deze tijd van het jaar. Tot en met woensdag blijft de afvoer zo laag om daarna iets te stijgen, naar ca 75 tot 100 m³/s, vanwege de regen die op woensdag en donderdag valt.

Vanaf vrijdag volgen weer enkele droge dagen en gaat de afvoer weer omlaag naar onder de 50 m³/s. De verwachting is dat het vanaf dinsdag 17 november wel natter kan gaan worden in het stroomgebied en als dat uitkomt kan vanaf het midden van die week de afvoer gaan stijgen. Op dit moment is het nog te vooruit om een goede inschatting te kunnen maken van wat dat voor de Maas betekent. Maar mocht er inderdaad een nattere periode aanbreken met regelmatig 10 tot 20 mm regen, dan kan de afvoer al snel stijgen naar het langjarig gemiddelde. Dit is echter nog geen gelopen race en misschien dat er tegen die tijd toch weer een nieuw hogedrukgebied verschijnt dat de regen onderdruk. Volgende week is hier meer over te zeggen.

Water Inzicht.

Rijn voor de derde keer dit jaar naar extreem lage waarden.

De Rijnafvoer beleeft deze zomer en najaar een periode van historisch lager waarden. Al in het voorjaar was de afvoer voor de tijd van het jaar erg laag maar werden er nog geen records bereikt. Andere jaren zoals 1921, 1934, 1976 en 2011 hadden in de voorzomer al eens veel lagere waarden bereikt. Met name 1921 was een uitzonderlijk jaar met maandenlang een afvoer onder de 1000 m³/s. Het bijzondere aan dat jaar was dat ook in de opvolgende zomer en najaar de afvoer, op enkele korte oplevingen na, zeer laag zou blijven.

Andere jaren met een zeer lage afvoer in het voorjaar zoals 1934 en 2011, krabbelden in de zomer steeds wel weer op en ook al bleef de afvoer aan de lage kant extreme waarden werden in die jaren niet meer bereikt. In een bericht dat ik in de zomer schreef liet ik zien dat er een opvallende tweedeling te zien is in de jaren met lage Rijnafvoeren. Waarbij jaren die in het voorjaar een zeer lage afvoer hadden dat meestal niet in het najaar hadden (zoals 1934 en 2011). En andersom waren er jaren die juist in het najaar een zeer lage afvoer hadden, terwijl ze in het voorjaar nog een ongeveer gemiddelde afvoer kenden. Voorbeelden daarvan zijn 1947, 1949, 1959 en 2003.

En ook het beruchte jaar 2018 hoort bij dit laatste rijtje, omdat de afvoer toen pas vanaf augustus binnen het bereik van de zeer lage waarden kwam. De vraag in de zomer was nog wat 2026 zou gaan doen: met een relatief lage afvoeren in het voorjaar zou het jaren zoals 2011 achterna kunnen gaan en niet al te ver uitzakken in het najaar, of stond ons een herhaling van het legendarische jaren 1921 en 1976 te wachten met langdurig lage afvoeren tot diep in het najaar. Inmiddels is duidelijk dat 2026 in de voetsporen is getreden van deze jaren en de laagterecords uit die tijd zelfs ruim heeft onderschreden.

In de grafiek hierna is het afvoerverloop weergegeven van een 25-tal jaren uit de 125-jarige meetreeks van de Rijn. Het zijn alle jaren waarbij de afvoer langere tijd daalde tot onder de 1.000 m³/s. De tweede grafiek is een uitvergroting van de peridoe waarin 2026 de laagterecords bereikte.

De jaren die ik hierboven heb genoemd komen er allemaal in voor en zijn veelal met een andere kleur of lijntype weergegeven. 2025 heb ik hierboven nog niet genoemd, maar was ook een bijzonder jaar. Het was ook vaak langdurig droog maar steeds als de afvoer onder de 1.000 m³/s dreigde te zakken, viel er voldoende regen en volgde er een opleving. Tot en met begin juni leek het er nog even op dat 2026 dat kunstje zou gaan herhalen, maar de realiteit werd een heel andere. Vooral de periode van juni t/m half augustus verliep erg droog en warm en met name vanuit de Alpen nam de waterafvoer sterk af. Dit leidde medio augustus tot het eerste dieptepunt in de Rijnafvoer; lager dan ooit, maar ook veel vroeger in het jaar dan andere laagwaterperioden.

De korte opleving halverwege augustus bleek al snel niet de langverwachte weeromslag te zijn en september verliep zelfs record-droog in het stroomgebied. De Rijnafvoer tuimelde weer omlaag naar een nieuw laagterecord eind september. Begin oktober viel er wat regen en de tweede helft van de maand was er zowaar een echte natte periode, waardoor de afvoer even tot 1.000 m³/s kon stijgen. Het zuiden van Duitsland en de Alpen bleven echter grotendeels buiten schot tijdens deze regenperiode en toen het ook in de rest van het stroomgebied vanaf eind oktober weer droog werd zakte de afvoer weer snel naar de huidige derde laagwaterperiode.

De huidige daling doet zich voor in een periode van het jaar dat ook andere jaren een zeer lage afvoer kenden; zoals 1921, 1947 en 1949. In 1947 vinden we ook op 4 november de tot dit jaar laagste afvoer van de Rijn uit de meetreeks; 620 m³/s. Ik verwacht dat we die waarde de komende week net gaan onderschreiden, als de Rijn op woensdag of donderdag tot tussen 600 en 615 m³/s zakt. In de grafiek heb ik de groene lijn vanaf dit laagste punt gestreept weergegeven om dat dit de verwachting is voor de komende twee weken.

Als de stijging vanaf medio november er komt, dan volgt dit jaar hier precies de andere jaren met een zeer lage afvoer, die allen ook rond medio november een flink stuk omhooggingen. 1947 en 1949 zouden daarna niet opnieuw sterk gaan dalen maar 1921 wist na een flinke piek, tot zelfs 1500 m³/s, nog eenmaal onderuit te gaan naar een afvoer onder 750 m³/s. Het is de vraag wat dit jaar gaat doen: 1947 en 1949 achterna, maar dan moet er wel voldoende regen gaan vallen vanaf 17 november, of gaan we nogmaals 1921 achterna voor een vierde periode met zeer lage afvoeren. Volgende week weten we hier meer over.

De stijging van Rijn en Maas waren slechts van heel korte duur en aan het eind van deze komende week zal de Rijn alweer terug zijn op de zeer lage stand van voor de stijging. Er is opnieuw een lange droge periode aangebroken onder invloed van een krachtig hogedrukgebied; voor de zoveelste keer dit jaar. Een nieuwe stijging van de rivieren is voorlopig niet in beeld. In het waterbericht leest u de details.

NB. In verband met de beveiliging van de site heeft de webbeheerder recent enkele aanpassingen moeten doen, waardoor naar nu blijkt de verzending van de berichten van de afgelopen 2 weken niet is gebeurt. Dat is nu hersteld en de mail is nu alsnog verstuurd. 

Water van de Week

Langdurig droog weer onder invloed van krachtige hogedrukgebieden.

Zo snel als de waterstanden vorige week even stegen, zo snel zakken ze nu weer onderuit. De weersystemen op de Atlantische Oceaan lieten net voor het vorig weekend zien dat ze nog wel tot iets in staat zijn en twee actieve lagedrukgebieden trokken over onze omgeving. Het bracht voldoende regen voor een lichte stijging in de rivieren, maar na een paar natte dagen herstelde de hoge druk zich weer razendsnel en nu is het alweer een week zo goed als droog.

De komende anderhalf tot twee weken gaat hier weinig in veranderen, want hogedrukgebieden zijn voorlopig heer en meester boven Centraal-Europa. De afgelopen week bewoog een eerst hogedrukgebied langzaam via onze omgeving naar het oosten en inmiddels heeft zich, al voordat de invloed van het vorige druksysteem is afgenomen, boven de Britse Eilanden een nieuw en nog sterker hogedrukgebied aangediend. De verwachte druk in de kern loopt de komende dagen op tot bijna 1045 hPa, wat zo sterk is dat neerslag op een grote afstand blijft.

Dit hogedrukgebied blijft eerst een aantal dagen liggen boven de Britse Eilanden en schuift dan ook langzaam op naar het oosten. Tot over een dag of 10 houdt het genoeg invloed op het weer in onze omgeving om regengebieden op afstand te houden. Vanaf ongeveer 8 november verschijnen er voor het eerst weer lagedrukgebieden boven de Atlantische Oceaan die via de Golf van Biskaje langzaam richting het Europese continent bewegen.

Mogelijk brengt dit weer wat regen in de stroomgebieden, maar deze verwachting zover vooruit kan uiteraard nog veranderen. Op 8 en 9 november zou in Zuid-Duitsland en Zwitserland regen kunnen vallen en op 10 en 11 november in Midden-Duitsland en de Ardennen. Vooral de verwachting van afgelopen middag was ineens wat natter voor die dagen, maar nog een flinke slag om de arm, want de verwachting van 12 uur eerder liet dit nog maar nauwelijks zien.

Als we het Europese weermodel daarna nog wat verder volgen, tot halverwege de maand, dan lijken de lagedrukgebieden vanaf 11 november niet voor een weeromslag te gaan zorgen en zou hoge druk daarna opnieuw sterk genoeg kunnen worden om lage druk en neerslag weer tegen te houden. Dat zou betekenen dat het misschien wel tot 15 november duurt voordat het natter kan worden in de stroomgebieden en zelfs dat is nu nog niet zeker. Het blijft dus voorlopig nog wel even afwachten tot de modellen een volgende weersomslag op het spoor zijn.

Rijn daalt opnieuw naar zeer lage stand van 6,3 m NAP rond 10/11

De regen van een dag of 10 geleden zorgde voor een lichte stijging van de Rijn en de Maas en bij Lobith ging de waterstand ging precies 1 meter omhoog, van 6,25 m naar 7,25 m NAP. De afvoer steeg ca 400 m³/s en kwam weer even boven de 1000 m³/s uit, 1.025 m³/s om precies te zijn. Dat lijkt heel wat na de langdurig lage standen van de afgelopen maanden, maar in meer dan de helft van de jaren wordt deze waarde niet eens bereikt als laagste afvoer.

De gemiddeld laagste afvoer van de Rijn bij Lobith bedraagt 1.035 m³/s en daar bevindt de rivier zich nu al bijna 4 maanden onder. Nog nooit eerder was de afvoer en daarmee de waterstand zo lang zo laag. Voorlopig zijn we ook nog niet van de lage afvoeren af, want tot medio november blijft de waterstand dalen. Vanmorgen bedroeg de stand 6,85 m NAP en de komende 3 dagen gaat daar dagelijks zo’n 10 tot 12 cm vanaf en de afvoer die nu nog 825 m³/s bedraagt zakt eerst nog met zo’n 40 m³ per dag.

Op donderdag 5 november komt de stand uit op ca 6,4 m NAP (+/- 5 cm), bij een afvoer van 675 m³/s. Het extra water van de neerslag van vorige week is dan weer zo goed als op en de daalsnelheid neemt daarna weer snel af naar zo’n 2 tot 3 cm per dag, later nog wat minder. Op zondag 8/11 verwacht ik een stand van ca 6,35 m NAP (+/- 5 cm), bij een afvoer van 650 m³/s. Ook in het begin van de week na volgend weekend daalt de stand nog heel langzaam en rond het midden van die week (rond 11/11) bereikt de stand een waarde van 6,3 m NAP (+/- 5 cm) en is de afvoer gezakt tot 625 m³/s. Het laagterecord van eind september bedroeg 6,05 m NAP bij 545 m³/s, maar dat gaan we waarschijnlijk niet bereiken, al scheelt het niet heel veel.

Vanaf 8 t/m 11 november verwacht het Europese weermodel regen in het stroomgebied. Het is voorlopig nog onzeker, maar als deze regen valt, dan kan de stand vanaf 13 t/m 15 of 16 november weer wat gaan stijgen. Op grond van de huidige verwachtingen zal dat niet veel meer worden dan ca 50 cm, maar dat kan uiteraard nog veranderen. Op dit moment ziet het er naar uit dat de regen van 8 t/m 11/11 nog geen overgang inluidt naar natter weer, dus is de kans groot dat de waterstanden ook in periode tussen 15 en 20/11 nog zeer lag blijven, dwz ergens tussen 6,3 en 6,5 m NAP. Een overgang naar hogere waterstanden is voorlopig nog niet in beeld.

Maas voorlopig weer terug op zeer laag niveau.

Vorig weekend piekte de Maasafvoer even op ca 300 m³/s, maar dat was slechts van korte duur, want op dinsdag daalde de afvoer alweer onder de 100 m³/s en op donderdag werd de 50 m³/s alweer bereikt. Komende dagen daalt de afvoer langzaam nog wat verder tot onder de 40 m³/s. Daarna verwacht ik een afvoer die voorlopig rond 35 m³/s zal blijven schommelen, net zoals we tijdens de vorige droge perioden zagen.

Deze lage afvoer houdt in ieder geval aan t/m 10 november, waarna er mogelijke een omslag komt als er inderdaad op 10 en 11 november regen gaat vallen in het stroomgebied. De verwachting van afgelopen middag liet dat zien, maar ik hou nog een slag om de arm, omdat eerdere verwachtingen dit nog helemaal niet lieten zien. Mocht het wel gaan regenen, dan kan de afvoer vanaf 11 of 12 november gaan stijgen. Volgende week is hier meer over te zeggen.

De vele regen van de laatste dagen doet vermoeden dat aan de langdurige droogte in het stroomgebied een einde is gekomen en eventjes is dat ook zo, maar zodra de regen later vandaag het stroomgebied heeft verlaten, keren hogedrukgebieden weer terug. Alsof er niets gebeurd is, bepalen zij de komende twee weken het weer in de stroomgebieden en dat betekent droog weer en weer dalende waterstanden vanaf het eind van de komende week, als het water dat nu gevallen is, weer is afgevoerd. De Rijn stijgt ongeveer een meter en de Maas van 30 naar 250 m³/s, maar beide zijn dit extra water over circa 2 weken ook alweer bijna kwijt. In het waterbericht leest u de details.

Water van de week

Net zo snel als de regen kwam, is de nattigheid de komende dagen ook weer voorbij.

De afgelopen paar dagen liet de Atlantische Oceaan zien dat er zich nog steeds lagedrukgebieden kunnen ontwikkelen, die met veel regen en ditmaal ook veel wind, West-Europa kunnen bereiken. Op vrijdag passeerde depressie Austen pal over Nederland en wie die dag een neerslagradar heeft bekeken zag mooie beelden van de regenbanden die om de kern van het lagedrukgebied heen draaien. En in de nacht van zaterdag op zondag passeer de depressie Boelo maar die had een veel noordelijkere koers; over Schotland via het noorden van de Noordzee naar het midden van Scandinavië.

Nederland was deze dagen één van de natste gebieden van West-Europa en in een brede band vanaf het zuidwesten over het rivierengebied naar de Achterhoek viel in 3 dagen tijd 70 tot 80 mm regen, nabij Arnhem viel zelfs meer dan 100 mm. Dat zijn erg grote hoeveelheden voor 3 dagen tijd en het lokale watersysteem kan dat soms ook niet aan en wie nu door deze regio's rijdt zal soms grote plassen op het land zien staan.

Ook in de rest van Nederland viel regen, maar daar bleef het veelal bij 30 tot 50 mm, wat ook al vrij veel is. Oktober wordt in heel Nederland een natte maand, met op veel plaatsen meer dan 100 mm regen (normaal is ca 90) en op sommige plaatsen meer dan 150 mm. Waarschijnlijk hebben deze grote neerslaghoeveelheden te maken met de hoge temperatuur van de Atlantische Oceaan, waardoor de lucht daar veel meer vocht kan bevatten en dat levert bij ons een hoge neerslagintensiteit op als regenzones passeren.

Dat belooft wat voor de komende winter, want in combinatie met de uitzonderlijk sterke El Niño, die zich boven de Grote Oceaan heeft ontwikkeld, is de kans groter dan normaal dat het een winter wordt met een hoge depressieactiviteit. Als al die lagedrukgebieden meer regen met zich meebrengen, dan kan het een erg nat winterseizoen worden en ook nog een nat voorjaar.

Een El Niño is overigens geen garantie op een natte winter, er zijn keren geweest dat het niet natter was dan normaal, maar het weerfenomeen lijkt vaak wel invloed te hebben tot in onze regio. Een voorbeeld daarvan is de zeer natte winter van het jaar 2023/24, toen vanaf oktober t/m mei in De Bilt meer dan 1.000 mm viel, terwijl 550 het langjarig gemiddelde is.

Voorlopig schakelt het weer in onze omgeving trouwens weer terug op een lagere versnelling en krijgen we te maken met het bekende hogedrukweer dat afgelopen maanden dominant was. Vandaag trekt de regen van Boelo naar het zuiden weg, maar daar is het regengebied al minder actief omdat boven de Alpen een rug van hoge druk is blijven liggen, die tegengas geeft. Op dinsdag volgt nog een zwakke regenzone behorend bij een volgend lagedrukgebied dat vanaf Schotland afbuigt naar het noordoosten. Hoge druk is dan al sterker aanwezig boven Centraal-Europa en dit houdt de intensievere regen op afstand.

Daarna strekt de hoge druk zich over vrijwel heel Europa uit en lijkt het tot en met het weekend van 7-8 november vrijwel droog te blijven. Het is opvallend hoe makkelijk de atmosfeer weer terugkeert naar dit weerpatroon. Vooral in Centraal-Europa heeft dat tot nu toe voor een veel droger jaar gezorgd dan normaal en het is daardoor dat Rijn en Maas zo lang al met (zeer) lage afvoeren kampen. Maar van deze lage standen nemen we nu even afscheid, want eerst mogen de rivieren het vele water dat de afgelopen dagen is gevallen naar zee af gaan voeren.

Rijn stijgt nog 1 meter tot ca 7,5 m NAP, daarna weer dalend naar onder 6,5 m NAP.

Vorige week was al duidelijk dat het rondom het huidige weekend flink nat zou gaan worden en de timing van de neerslaggebieden is goed uitgekomen. Toch wel knap van de weermodellen dat ze een week vooruit van lagedrukgebieden die dan nog niet bestaan de koers en kerndruk kunnen voorspellen tot op een paar 100 km nauwkeurig. Het gaat niet altijd zo goed, maar bij dit soort dynamisch weer gaat het opvallend vaak wel goed.

In Nederland viel, zoals ik hierboven al schreef, zeer veel regen en ook in het aan ons land grenzende Duitse deel van het stroomgebied viel vaak meer dan 50 mm. Wat verder naar het zuiden en oosten bleven de hoeveelheden kleiner, met in de omgeving van Frankfurt ongeveer 30 tot 40 mm, en in Zuid-Duitsland nog wat minder en in Zwitserland bleef het bij 10 tot 20 mm. Het zijn daarom vooral de meer noordelijke zijrivieren van de Rijn die nu gaan stijgen; vanuit de Zuid-Duitse Bovenrijn hoeven we niet veel extra water te verwachten.

Bij Lobith is de stand sinds gisteren al gaan stijgen van water dat direct over de grens viel in het stroomgebied van de Lippe en vandaag volgt het eerste water vanuit de Ruhr. De stand die op donderdag nog gedaald was tot 6,24 m NAP (19 cm boven het laagterecord van 30/9) steeg weer wat en passeerde vanmorgen de 6,5 m. De afvoer is in de laatste 2 dagen alweer ruim 100 m³/s gestegen tot 725 m³/s.

In de loop van vandaag en de 3 dagen daarna komt steeds meer water vanuit andere zijrivieren aan en gaat de stand met zo’n 25 tot 30 cm per dag omhoog. Vooral de Moezel zorgt voor extra water (ca 250 m³/s), goed voor bijna de helft van de stijging. In de nacht van maandag op dinsdag verwacht ik dat de 7 m wordt overschreden (900 m³/s) en op dinsdag in de loop van de dag 7,25 m NAP  (1.000 m³/s). De piek van het golfje bij Lobith verwacht ik op woensdag en donderdag 28-29/10 bij een stand rond 7,5 m NAP (+/- 10 cm) en een afvoer van 1.100 m³/s (+/- 50 m³/s).

Dit lijkt heel wat na de lange periode dat de afvoer schommelde rond de 600 m³/s, maar 1.100 m³/s is nog steeds ruim 600 m³/s minder dan het langjarig gemiddelde voor deze tijd van het jaar. In andere jaren zouden we bij deze afvoer van een lage afvoer spreken. Het is nu nog helemaal duidelijk hoe het water uit de verschillende zijbeken samenvalt in de Rijn, dus misschien stijgt de stand nog 10 cm meer, maar 8 m NAP of meer zit er niet in.

Meer regen wordt vanaf nu niet meer verwacht, dus is al wel duidelijk dat na de piek ook weer een daling volgt. Eerst gaat het nog niet zo snel want Er is ook nog wat water onderweg vanuit Zuid-Duitsland, maar vanaf zaterdag daalt de stand met zo’n 15 cm per dag. In de loop van zondag 1 november verwacht ik dat de 7 m NAP weer wordt onderschreden en op woensdag 4 of donderdag 5 november kan de 6,5 m NAP weer bereikt worden.

Tot die tijd wordt geen regen verwacht en daarom verwacht ik dat de stand ook na 5 november nog blijft dalen, maar dan wat langzamer. In het weekend van 7/8 november zou de 6,3 m NAP zelfs weer bereikt kunnen worden en zijn we weer bijna terug op het niveau van voor de piek. Een meer stabiele stijging lijkt er voorlopig dit najaar nog niet in te zitten.

Maas stijgt vandaag naar ca 250 m³/s, maar afvoer zeer onregelmatig.

De hele afgelopen week bedroeg de Maasafvoer bij Maastricht niet meer dan en zeer lage 25 tot 30 m³/s. De regen vanaf vrijdag heeft daar meteen verandering in gebracht en gisteren al steegs de afvoer flink. Nadat op woensdag en donderdag de neerslaghoeveelheden nog lager uitpakten dan eerder werd verwacht, sloeg het weer vaaf vrijdag om.

Op vrijdag viel al zo’n 10 tot 20 mm, maar het meeste daarvan nog aan de zuidkant ven de Ardennen. Op zaterdag viel 20 tot 30 mm en in de nacht van zaterdag op zondag was de klapper met 25 tot 35 mm en op de hoogste delen van de Ardennen rond 50 mm.  Samen viel er dus zo’n 50 tot 75 mm en dat is doorgaans voldoende voor een flinke stijging. In de winter kan de afvoer daardoor wel 1.000 m³/s stijgen en in de andere jaargetijden is dat voldoende voor 350 tot 500 m³/s. Nu was het nog iets minder omdat de uitgangspositie een langdurige droge periode was.

Het lastige is dat die werkelijke afvoer moeilijk is na te gaan omdat er vanwege het stuwbeheer in Wallonië vooral hogere pieken werden doorgegeven, die de Maas bij Maastricht tot 600 m³/s lieten stijgen, gevolgd door weer een periode met maar weinig water. Als we een beetje optellen wat er uit de zijbeken in de Ardennen is gekomen, dan kom ik op zo’n 275 à 300 m³/s.

De beken in de Ardennen bereiken op dit moment ongeveer hun hoogste afvoer en de verwachting is dat ze de komende uren weer gaan dalen. Voor Maastricht betekent dat dat de afvoer daar eerst nog even hoog blijft en vanaf komende nacht weer gaat dalen. De komende dagen en zelfs weken worden weinig regen verwacht dus gaat de afvoer ook weer heel snel omlaag.

Aan het eind van de komende week verwacht ik dat de afvoer weer tot circa 100 m³/s zal zijn gedaald, en omdat het droge weer zeer waarschijnlijk ook na het komend weekend nog aanhoudt, gaat de afvoer dan verder omlaag naar waarden tussen 70 en 50 m³/s. Ook bij de Maas is er voorlopig geen zicht op een overgang naar meer gemiddelde afvoeren voor de tijd van het jaar en waarschijnlijk hoeven we daar in de eerste helft van november ook niet op te rekenen.

Opleving van de waterstanden, maar niet voor heel lang. 

De verwachte regen gaat er komen en de komende 3 tot 4 dagen valt er voldoende regen in de stroomgebieden voor een flinke stijging. De Rijn gaat ongeveer 1 meter omhoog en bereikt daardoor een stand die de rivier al sinds begin juli niet meer heeft gehad. Dat lijkt heel wat, maar zelfs met die stand staat het water nog ruim 1 meter lager dan de gemiddelde stand voor deze tijd van het jaar; die bedraagt ongeveer 8,4 m NAP.

Afgelopen dagen viel er al wat regen in het stroomgebied, maar dat was minder dan aanvankelijk gedacht en we zullen daarom nog iets langer moeten wachten voordat de stijging begint. De stand is sinds het weekend heel licht gedaald, met ongeveer 1 cm per dag en bedraagt nu 6,25 m NAP, 20 cm boven het laagterecord van 3 weken terug. De afvoer is net iets meer dan 600 m³/s,  ca 50 m³/s boven het record.

Vanaf aanstaande zaterdag gaat de stand langzaam stijgen en zondag aan het eind van ed dag wordt de 6,5 m overschreden.  De dagen daarna komt er ca 25 tot 30 cm bij per dag, tot een eerst piekje van iets meer dan 7 m (7,1 tot 7,2 m) op woensdag 28/10. Daarna blijft de waterstand een paar dagen stabiel om vanaf vrijdag 30/10 nog een keer iets te stijgen naar ca 7,3 m NAP (7,1 tot 7,4 m NAP) op 31/10. De afvoer kan bij dit tweede piekje net even boven de 1.000 m³/s uitkomen.

De regen wordt veroorzaakt door actieve lagedrukgebieden, waarvan er een zelfs een zware storm veroorzaakt in het Kanaal en boven de Belgische kust (Nederland lijkt er net buiten te vallen). Vanaf begin volgende week is deze depressieactiviteit echter al weer achter de rug en nemen hogedrukgebieden het weer over. Zij komen boven Centraal-Europa te liggen, maar strekken zich ook ver westelijk uit tot boven de Oceaan en houden regen voorlopig op grote afstand.

De hele periode tot 5 november lijkt er geen regen meer te gaan vallen en zonder extra water gaan de waterstanden van de rivieren weer snel dalen. Vanaf 31 oktober verwacht ik dat de stand weer met zo'n 10 tot 15 cm per dag kan zakken en vanaf 5 november kan de stand dan alweer in de buurt uit gaan komen van 6,5 m en de afvoer in de buurt van de 700 m³/s. We zijn dan weer terug bij een extreme laagwatersituatie.

Maasafvoer stijgt ook even flink

Ook de Maas profiteert van de regenval van de komende dagen. Vanaf vrijdag gaat er 3 dagen lang dagelijks zo'n 10 tot 20 mm regen vallen in de Ardennen en op sommige dagen lokaal nog wat meer. Dit levert vanaf vrijdag in ed loop van ed dag een stijging op van de afvoer: op zaterdag naar ca 50-75 m³/s, op zondag naar 75 tot 125 m³/s, op maandag naar 150 tot 200 m³/s en als er veel regen valt misschien wel 250 m³/s. 

Op dinsdag blijven de afvoeren nog op dit niveau om in de dagen daarna weer snel te gaan dalen. Aan het eind van de week kan de afvoer alweer tot onder de 100 m³/s zijn gezakt en in de wweek daarna zet de daling door naar ca 50 m³/s. 

Gaat de langverwachte weeromslag er nu echt komen? Vorig weekend leek het er nog op dat een volgend hogedrukgebied de komende week heer en meester zou zijn en neerslag voorlopig op afstand zou blijven. Nu ziet de verwachting voor komende week er heel anders uit en vooral vanaf woensdag kan flink wat regen gaan vallen. Na het volgend weekend zou er mogelijk nog veel meer regen kunnen vallen, waardoor de waterstanden echt uit het dal kunnen klimmen. Voordat bij de waterbeheerders en mensen die van het water afhankelijk zijn de vlag uit gaat, nog even afwachten tot de regen echt gevallen is. In het waterbericht leest u de details.

In Water Inzicht een terugblik op de twee perioden dat de Rijnafvoeren deze nazomer het verste wegzakten. Welk deel van het stroomgebied leverde toen het meeste water en wat waren de verschillen tussen beide perioden.

Water van de week

Eén, misschien twee flink natte perioden op komt

De neerslagverwachting voor de komende week tot 10 dagen vooruit is de afgelopen dagen flink op de schop gegaan. Vorige week zag het er nog naar uit dat we nu met een sterk hogedrukgebied te maken zouden krijgen, dat langdurig het weer in de stroomgebieden kon gaan bepalen. Mijn verwachting was toen dat de lage afvoeren misschien wel tot het eind van de maand zouden voortduren.

Medio afgelopen week was al duidelijk dat er ook lagedrukgebieden op het toneel zouden kunnen verschijnen, die misschien wel voor een verrassing konden gaan zorgen. Gisteren en vandaag trok zo’n lagedrukgebied over de stroomgebieden en dit bracht al wat regen. Het grote hogedrukgebied komt er nog steeds, het ligt nu al bij Schotland en trekt in onze richting, maar het trekt veel sneller door dan eerder werd verwacht.

Woensdag kan dan al een actief regengebied de stroomgebieden bereiken. Tot en met vrijdag kan er zo’n 25 tot 40 mm regen vallen en dat is voldoende om de Rijn en Maas te laten stijgen. Vanaf komend weekend probeert het hogedrukgebied weer een uitloper te vormen tot over Centraal-Europa, maar de verwachting van vanmorgen laat ook een opvallend sterk lagedrukgebied zien dat vanaf de Atlantische Oceaan richting het noorden van de Noordzee trekt. Dit zou vanaf zondag 25/10 tot het midden van de week daarna (rond 28/10) nogmaals veel regen kunnen brengen.

In totaal komt de hoofdrun van het Europese weermodel voor de komende 10 dagen met 50 tot soms 100 mm regen in de stroomgebieden. Ik hou nog een flinke slag om de arm, zeker voor de tweede regenperiode, maar mocht het uitkomen dan gaan de waterstanden flink in de lift. Een andere mogelijkheid is dat de lage druk toch weer noordelijker blijft en de stroomgebieden buiten schot blijven. Een interessante weersituatie om de komende dagen in de gaten te houden.

Rijn eerst nog rond 6,3 m NAP, vanaf midden van de week stijgend naar 6,7 m, later mogelijk naar 7,5 m.

De afgelopen week verliep grotendeels droog in het stroomgebied, alleen gisteren en vandaag viel er wat regen. De waterstand bij Lobith ging aanvankelijk wat omlaag tot iets onder de 6,3 m NAP, maar bleef daarna stabiel. De afvoer schommelde rond 630 m³/s.

Regen die gisteren vlak over de grens viel, zorgt nu voor een heel beperkte stijging van een paar centimeter. Daarna volgt er ook nog wat water uit de rest van het stroomgebied, maar dit is slechts voldoende voor een stabilisatie van de waterstanden rond 6,3 m NAP. Vanaf woensdag bereikt nieuwe regen het stroomgebied en dit levert vanaf donderdag een langzame stijging op van ca 10 cm per dag. Maandag na het weekend kan de stand dan gestegen zijn tot 6,7 m NAP (+/- 10 cm) en de afvoer stijgt dan naar ca 750 m³/s.

Volgens de laatste verwachting kan er vanaf zondag opnieuw veel regen gaan vallen, al is dat op deze termijn uiteraard nog onzeker. Mocht het uitkomen, dan kan de waterstand na maandag 26/10 verder stijgen naar mogelijk 7,5 m NAP, en misschien nog wat meer, aan het eind van die week. De afvoer stijgt dan voor het eerst sinds maanden weer tot boven de 1.000 m³/s, waarmee er een einde zou komen aan de laagwaterperiode. Maar een en ander is nog erg onzeker en hangt vooral af van de regen die na volgend weekend kan gaan vallen. Mocht die uitblijven, dan blijft de waterstand voorlopig nog onder de 7 m NAP.

Maasafvoer stijgt ook, maar pas na volgend weekend

De Maas daalde afgelopen week weer naar een afvoer van ca 30 tot 35 m³/s bij Maastricht. Het bleef de hele week ook vrijwel droog in het stroomgebied en ook de afgelopen 2 dagen viel er maar weinig. Het blijft de komende dagen nog droog en pas vanaf woensdag kan er wat regen vallen. Ook de dagen daarna ligt het stroomgebied van de Maas net naast het gebied waar veel regen gaat vallen en tot en met vrijdag blijft het bij zo’n 15 tot 25 mm. Voldoende voor een lichte stijging tot ca 50 m³/s op zaterdag. Het is goed mogelijk dat het regengebied ook de Ardennen weet te raken en dan kan de afvoer wel wat verder stijgen tot mogelijk 100 m³/s.

De tweede periode met veel regen, van zondag 25 t/m woensdag 28/10, zou wel veel regen in de Ardennen kunnen brengen en als dat uitkomt, kan de afvoer verder stijgen naar mogelijk 250 m³/s. Maar het is nog uiterst onzeker of die vele regen er wel komt, dus misschien blijft het bij een afvoer tussen 50 en maximaal 100 m³/s.

Water Inzicht

Waar kwam het water vandaan tijdens de momenten dat de Rijnafvoer het laagste was.

Op een kleine onderbreking na is de afvoer al bijna 4 maanden onder de 1000 m³/s. Dat is bijna net zoveel als in het jaar 2018, wat ook een zeer lange periode dan lage afvoeren kende. In een gemiddeld jaar bedraagt het aantal dagen met een zo lage afvoer namelijk maar ca 15 tot 20. De huidige laagwaterperiode kende tot nu toe twee momenten dat de waterstand tot een zeer lage waarde daalde: op 17 augustus, toen de stand bij Lobith naar 6,11 m NAP zakte, bij een afvoer van 560 m³/s, en op 30 september, toen de Rijn nog net iets verder daalde naar respectievelijk 6,05 m NAP en 543 m³/s.

Ik ben voor beide perioden op zoek gegaan naar de herkomst van dit water en ondanks dat de verschillen niet heel groot zijn, was de bijdrage van verschillende delen van het stroomgebied wel heel verschillend. Zo kwam bij de eerste laagwaterperiode nog ca 380 m³/s uit Zwitserland en was dat de tweede keer maar ca 315 m³/s. Dat het verschil bij Lobith toch maar 17 m³/s bedroeg was te danken aan de bijdrage uit Duitsland die toen wat groter was geworden. Het had ondertussen wat geregend en dat leverde nog lang een wat grotere bijdrage vanuit met name Duitsland. In de volgende twee kaarten zijn de afvoeren van de deelstroomgebieden weergegeven voor achtereenvolgens de eerste en de tweede laagwaterperiode.

In de tabel hieronder zijn de afvoeren uit de deelstroomgebieden en de Rijn zelf ook nog op een rij gezet om ze goed te kunnen vergelijken. Als we eerst naar Zwitserland kijken, dan blijkt dat de Alpen tijdens de tweede golf duidelijk minder water aanvoerden: in augustus 235 m³/s en in september nog maar 154 m³/s. Ook procentueel was het aandeel kleiner, in augustus kwam nog 42% van het water dat bij Lobith passeerde vanuit het hooggebergte, in september was dat nog 28%.

Vooral de Aare, die gewoonlijk veel water uit het hooggebergte ontvangt was flink in afvoer achteruitgegaan. Het was vooral vanwege het lange droge weer dat de aanvoer vanuit het hooggebergte kleiner was geworden; gewoonlijk vallen er in de zomer namelijk veel buien in de Alpen en die bleven nu grotendeels achterwege. Voor een deel is gaat het ook om smeltwater van gletsjers, maar dat is zeker niet de hoofdmoot, omdat de gletsjers slechts een beperkt areaal beslaan.

De grote Zwitserse zijrivieren van de Rijn monden aan de voet van de Alpen eerst uit in grote meren en die fungeren als enorme buffers voor het water. In de tabel is weergegeven hoeveel water er in de meren uitstroomt en hoeveel er uitstroomt. Bij de Bodensee bijvoorbeeld stroomde er in augustus 85 m³/s in en 145 m³/s uit. Veel meer dus en dat is allemaal water dat eerder in het voorjaar en de zomer, toen de Rijnafvoer vanuit de Alpen nog veel hoger was, in het meer is opgeslagen.

De Bodensee is in feite een groot natuurlijk buffervat dat langzaam leegloopt, zonder dat daar sluizen en stuwen aan te pas komen. In september was bij de Bodensee de afvoer vanuit de Alpen licht gedaald (naar 72 m³/s), maar was de hoeveelheid uitstromend water veel meer afgenomen (naar 112 m³/s). Leverde de Bodensee in augustus nog ruim 25% van het wat dat bij Lobith binnenstoomde, eind september was dat nog ruim 20%. Het hoort bij deze tijd van het jaar dat zowel de bijdrage vanuit de Alpen als vanuit de meren afneemt, maar dit jaar liggen beide wel op een heel laag niveau.

Als we naar het totale aanbod vanuit de meren kijken in september dan blijkt dit aandeel echter niet afgenomen, maar zelfs nog wat groter te zijn dan in augustus. Dit heeft de Rijn vooral te danken aan de Aare die vanaf de Bielersee ca 35 m³/s extra is gaan afvoeren. Bij de andere meren is de bijdrage vanuit de buffers namelijk overal kleiner geworden, maar bij de Bielersee juist veel groter.

Dit extra water is vooral afkomstig uit het meer van Neufchatel, dat stroomopwaarts van de Bielersee ligt en er via een kanaal mee verbonden is. Waar de Aare de Bielersee uitstroomt ligt een stuw waarmee het peil in beide meren geregeld kan worden. Tijdens de zomer was de uitstroom vanuit de Bielersee steeds ongeveer even groot als de instroom, maar vanaf begin september laat men meer water wegstromen dan er instroomt; door de stuw wat meer te openen.

Beide meren dalen sindsdien met ca 1 cm per dag en dat levert de Aare ongeveer 30 tot 35 m³/s extra op. Zonder deze gestuurde buffer zou de Rijnafvoer in Nederland dus nog flink lager zijn geweest. Bij de andere meren is deze mogelijkheid om extra water te bufferen er niet. Ondanks de flinke bijdrage uit de Zwitserse Bielersee was de afvoer vanuit Zwitserland in september toch ruim 60 m³/s lager. In Duitsland werd dit voor een groot deel weer ingelopen.

De afvoer van de Neckar en de Main was groter en ook andere beken die vanuit het Zwarte Woud en de Vogezen naar de Rijn stroomden zullen een wat hogere afvoer hebben gehad, want bij Kaub, halverwege Duitsland was het verschil nog ca 30 m³/s. Verder stroomafwaarts verschilde de bijdrage uit de meeste zijbeken niet veel tussen de beide perioden. Het verschil tussen beide laagwaterperioden nam hier heel langzaam nog wat verder af; mogelijk dat er ook minder water gebruikt werd, waardoor het verschil afnam.

Alles bij elkaar bedroeg de bijdrage vanuit het Duitse en via de Moezel ook Franse deel in september ca 225 m³/s, dat is 45 m³/s meer dan in augustus. In augustus kwam nog ca 68% uit Zwitserland, in september was dat afgenomen tot 58%. Nog een disclaimer bij al de genoemde afvoeren in deze bijdrage; die zijn namelijk niet 100% betrouwbaar. Afvoeren worden namelijk niet direct gemeten, maar zijn altijd afgeleid van de waterstanden. Veel meetstations in vooral Duitsland, maar ook bij Lobith, daalden verder dan ooit tevoren en voor zo lage waterstanden zijn de afvoergegevens daarom niet helemaal betrouwbaar; maar ze zijn altijd nog wel bruikbaar voor een goede indruk van de bijzondere situatie in deze nazomer.