Actuele verwachtingen waterstanden

In het zuidelijk deel van het stroomgebied van de Rijn viel afgelopen week voldoende regen voor een stijging van ca 40-50 cm van de Rijn bij Lobith in de komende week. De Maas ontving geen extra water en hier blijft de afvoer onveranderd laag. Komende week verloopt weer grotendeels droog en de Rijn gaat na de lichte stijging opnieuw dalen. Waarschijnlijk niet zo ver als in de afgelopen week, want op termijn is nieuwe regen mogelijk. De Maas blijft voorlopig tot die tijd erg laag. In het waterbericht leest u de details. In de rubriek Water Inzicht de grafieken van het afvoerverloop van Rijn en Maas. Met name de Rijn daalde verder dan ooit eerder in juli.

Water van de week

Nog een week met een dominant hogedrukgebied

Het hogedrukgebied dat al wekenlang het weer boven Noordwest-Europa bepaalt, is wat van positie verandert en ligt nu ten westen van Schotland. Het zorgt de komende dagen boven Nederland en de stroomgebieden voor één noordwestelijke luchtstroming waarin droge en vrij koele lucht wordt aangevoerd. Enkele dagen geleden lag ditzelfde hogedrukgebied nog ten noorden van ons en zorgde het met een oostelijke luchtstroming voor de aanvoer van vrij warme lucht.

Tegelijkertijd lag er toen ten zuiden van Nederland een lagedrukgebied boven Frankrijk dat boven centraal Europa voor enkele dagen met buien heeft gezorgd. De kaartjes hieronder laten de neerslaghoeveelheden zien die de afgelopen week boven Duitsland en Zwitserland zijn gevallen. De meeste regen viel tegen de noordzijde van de Alpen, tot lokaal meer dan 70 mm, en het is dit water dat nu bijdraagt aan een stijging van de Rijn. Verder naar het noorden viel in Zuid-Duitsland ook aardig wat regen en ook dit water stroomt nu af naar de Rijn.

Nog wat verder naar het noorden was in eerdere verwachtingen voorzien dat daar ook aardig wat regen zou kunnen vallen, maar dat is uiteindelijk niet uitgekomen. Er trokken daar maar een paar buien over die voor de Rijn en de Maas weinig extra water opleverden. Nog wat verder naar het noorden, in België, Nederland en het aangrenzende deel van Duitsland bleef het zo goed als droog.

Voor Nederland was dit vorige week ook al de verwachting en dat is dus uitgekomen. Al was er wel de hoop dat de regenzone misschien iets noordelijker zou doordringen zodat ook Nederland wat mee zou pakken. Voor de Ardennen was wel meer regen verwacht, maar dat bleef dus uit. Het is voor het grootste deel van Nederland alweer 3 weken geleden dat er regen van betekenis is gevallen en mede dankzij het warme weer met veel verdamping begint de droogte in ons land nu toch op veel plaatsen zichtbaar te worden.

De komende week zal dat zich nog wat verscherpen, want pas over ruim een week wordt weer regen van betekenis verwacht. Wel is het wat koeler, waardoor de verdamping minder groot zal zijn. In een eerdere verwachting leek er woensdag aanstaande nog wat regen te kunnen gaan vallen, maar dat regengebied lijkt toch verder oostelijk langs te trekken. Misschien vallen er nog een paar druppels. Het goede nieuws van de afgelopen week voor de mensen die van het water afhankelijk zijn, is dat er in Zuid-Duitsland en Zwitserland regen is gevallen. Want daar was de droogte nog veel extremer dan in Nederland omdat er ook in mei en juni erg weinig regen was gevallen.

Gewoonlijk zijn de zomermaanden in de Alpen vrij nat dankzij vooral buien die boven het overdag opwarmende bergmassief makkelijk tot ontwikkeling kunnen komen. Dit jaar bleef de buiigheid in juni uit en het leek al op een herhaling van het jaar 2018 uit te gaan lopen, toen de hele zomer daar droog verliep en mede daardoor de Rijn maandenlang een zeer lage afvoer had. De afgelopen week viel er dus weer eens aardig wat regen, maar dat wil nog niet zeggen dat dit zo blijft.

De komende week namelijk al vormt het hogedrukgebied op de Atlantische Oceaan een uitloper tot over Centraal-Europa en wordt het daar opnieuw voor langere tijd droog. Toch zou het op wat nog langere termijn wel kunnen gaan veranderen. Het tot nu toe zo standvastige hogedrukgebied boven de noordelijke Atlantische Oceaan trekt zich namelijk vanaf het eind van de week terug in zuidwestelijke richting. Dit maakt de weg vrij voor lagedrukgebieden die dan over het noorden van de Atlantische Oceaan in oostelijke richting kunnen trekken. Over een week ziet de weerkaart er dan heel anders uit met een lagedrukgebied nabij Schotland.

De eerste dagen hebben de stroomgebieden dus te maken met een noordwestelijke stroming. Het blijft droog op misschien een enkele bui na in de Alpen, maar vanaf de tweede helft van de week wordt het daar ook droog. Vanaf 26 juli neemt de kans op regen wel weer toe als het lagedrukgebied de plaats in neemt van de hoge druk en neerslaggebieden onze omgeving kunnen bereiken. In de 4 tot 5 dagen daarna kan er op iedere dag regen vallen, met in totaal zo’n 15 tot 20 mm in Nederland en wat meer in de Middelgebergten in de landen om ons heen (Ardennen, Eiffel, Vogezen, Zwarte Woud etc.). De Alpen vangen dan weer de meeste regen op.

Het is nog net wat ver weg in de tijd om zekerheid te hebben over deze weersomslag, maar hij wordt door de weermodellen al een aantal dagen aangekondigd dus de kans neemt steeds verder toe dat dit uit gaat komen. Of dit de overgang is naar een langere periode met lagedrukgebieden die het weer in de stroomgebieden bepalen, of dat het hogedrukgebied zich weer weet te herstellen, is nu nog niet te zeggen.

Rijn stijgt ca 50 cm naar 7 m NAP, afvoer stijgt bijna 200 m³/s.

De Rijn daalde de hele week en kwam afgelopen zaterdag 18/7 uit op een stand van 6,56 m NAP, slechts 9 cm boven de laagste stand ooit eerder bereikt in augustus 2022. De afvoer tijdens de laagste stand bedroeg nu 715 m³/s, wat nog wel ca 100 m³/s hoger is dan het record uit november 1947. De komende dagen gaan waterstand en afvoer weer wat stijgen als het water arriveert van de regenval uit Zuid-Duitsland en Zwitserland. Dagelijks stijgt de stand vanaf maandag met ca 10 cm en op vrijdag 24/7 verwacht ik een stand net boven de 7 m NAP. De afvoer is dan gestegen tot rond 900 m³/s.

Nog steeds is dat uitzonderlijk weinig, want het langjarig gemiddelde voor deze tijd van het jaar bedraagt ca. 2.000 m³/s. Tijdens het komend weekend blijft de stand nog net onder de 7 m schommelen, om vanaf zondag weer te gaan dalen.  Het is dan alweer bijna een week droog in het stroomgebied en er staat de Rijn dan weer en daling te wachten van minimaal een dag of 4 à 5. Hoe lang de daling gaat duren hangt af van de regen die vanaf 26 juli gaat vallen.

Het eerste water daarvan zou bij Lobith kunnen arriveren vanaf 29 of 30 juli en tegen die tijd verwacht ik dat de stand weer is gedaald tot tussen 6,7 en 6,8 m NAP en de afvoer bevindt zich dan weer tussen 750 en 800 m³/s. Net wat boven de laagste stand van de afgelopen dagen, maar dan moet de regen van 26/7 wel gaan vallen. Voorlopig ga ik uit van geen al te grote hoeveelheden regen en dat zou betekenen dat de waterstand de eerste dagen van augustus wel wat stijgt, maar nog niet veel hoger dan 7 m uit zal komen. In de rubriek Water Inzicht is de grafiek van de Rijnafvoer van 2026 in vergelijking met andere jaren met een lage afvoer weergegeven.

Maasafvoer blijft nog minstens een week erg laag.

De afgelopen week bevond de Maasafvoer bij Maastricht zich de hele week tussen 22 en 25 m³/s. Behalve aan het begin van de week toen het even wat hoger was doordat ca 10 m³/s extra water beschikbaar kwam, dat in het weekend daarvoor in de Waalse stuwpanden was opgespaard. Ik had dat nog niet eerder gezien dat dat werd gedaan. Dit weekend lijkt dat niet opnieuw te zijn gebeurd, dus hoeven we komende dagen niet op wat extra water te rekenen.

De afgelopen week is er nauwelijks regen gevallen in het stroomgebied en de Maasafvoer blijft daarom voorlopig erg laag en zal bij Maastricht komende week niet boven de 25 m³/s uitkomen. Pas in het volgend weekend zou er voor het eerst regen kunnen vallen in het stroomgebied, maar dat lijken dan ook nog geen grote hoeveelheden te worden. De afvoer kan daardoor vanaf 27 of 28 juli wel weer wat gaan stijgen, maar op grond van de huidige neerslagverwachtingen zal dat voorlopig niet veel meer opleveren dan enkele tientallen m³/s.

Water Inzicht

Vooral Rijnafvoer was de afgelopen week lager dan ooit in deze periode.

In de grafiek hierna is het verloop van de Rijnafvoer weergegeven van de jaren met een lage afvoer in de zomer. Dit jaar is met een groene lijn weergegeven en het is goed te zien dat de afvoer in de afgelopen dagen daalde tot ca 75 m³/s onder de laagste afvoer van 1976, het jaar dat tot nu toe de laagste waarde in juli had bereikt. Eerder in de reeks zien we nog meer van dergelijke jaren die ver buiten het bereik van andere jaren met een lage afvoer blijven, zoals 1921, 2011 en 1934.

Verder naar rechts zien we in de grafiek veel meer jaren met een lage afvoer.  Daar vinden we ook 2003, 2018 en 2022, recente jaren met een droge zomer wat tot lage afvoeren in de nazomer en herfst leidde. Wat dat betreft is dit jaar bijzonder omdat de droogte in het stroomgebied dit jaar al in het voorjaar begon.

De komende 1 tot 2 weken gaat de afvoer wat omhoog om daarna weer wat te dalen en daarmee komt dit jaar binnen de range waar ook andere jaren te vinden zijn, met behalve 2022, ook 1949 en 1964. Het is nu nog niet te zeggen of de Rijnafvoer van 2026 zich daarna verder gaat herstellen, wat bijvoorbeeld ook in 2022 gebeurde. Of dat de afvoeren laag blijven zoals in 1949 en 1976. Ook komt rond die tijd het jaar 2018 in beeld als vergelijkingsmateriaal dat vanaf medio augustus drie maanden lang een erg lage afvoer kende. Als er de komende weken geen weersomslag komt naar natter weer, dan kan 2026 ook dat pad nog gaan volgen.

In de grafiek hierna is het afvoerverloop van de Maas voor dit jaar (rode lijn) weergegeven in vergelijking met andere jaren met een lage afvoer. De Maasafvoer is dit jaar lager dan in de andere jaren 2018 en 2022 die een zeer lage afvoer kenden. In die jaren begon de droogte echter ook pas wat later in de zomer. 

Wat verder opvalt is dat de Maasafvoer in de recente jaren met een zeer lage afvoer nooit meer zo laag uit is gekomen als in jaren in de vorige eeuw met een zeer lage afvoer. Vooral in 1976 zakte de afvoer zeer ver weg, maar ook in de beruchte droogtejaren 1921, 1934 en 1964 gebeurde dat en (niet aangegeven) andere zeer droge jaren zoals 1949 en 1959 vinden we hier ook terug.

De oorzaak voor het minder ver uitzakken van de afvoer is niet het gevolg van klimaatverandering. In dat geval zou je juist een lagere afvoer verwachten. In het stroomgebied van de Maas zijn na het droogtejaar 1976 maatregelen getroffen om lage afvoeren te voorkomen. Met name in het stroomgebied van de Sambre is een groot stuwmeer aangelegd dat tijdens perioden van zeer lage afvoeren de Saambre en dus ook de Maas van wat extra water voorziet. Het gaat om ca 5 m³/s,  maar dat is voldoende om de afvoeren net buiten het berik van de allergrootste extremen te houden. 

Heel licht stijging in de Rijn, later weer dalend; Maas blijvend zeer laag

De verwachte regenval in Duitsland is er gekomen en de Zwitserse Rijn en de Bovenrijn zijn wat gestegen. In die regio viel wat meer regen dan eerder verwacht en ook de Rijn heeft daardoor enkele tientallen m³/s meer te verwerken gekregen. Ook de komende 2 tot 3 dagen wordt nog regen verwacht en de afvoer zal daardoor in Zuid-Duitsland nog iets verder oplopen. Dit water is zo’n 4 tot 5 dagen onderweg voordat het bij Lobith arriveert.

In Midden-Duitsland, waar als belangrijkste zijrivier de Moezel in de Rijn uitmondt, viel tot nu toe minder regen dan waar ik enkele dagen geleden van uitging. Ook de komende 3 dagen blijft dit gebied wat achter. Wel trekt er dan een klein lagedrukgebied vanuit Frankrijk over Midden-Duitsland naar het noordoosten. Dus misschien heeft het weer daar nog een verrassing in peto en valt er toch nog wat meer. De neerslag die in Zuid-Duitsland en Zwitserland valt kan de Rijn nog wel wat extra water opleveren.

Vanaf maandag blijft het weer een paar dagen droog, maar waarschijnlijk minder lang dan waar eerder vanuit werd gegaan. Het hogedrukgebied boven de Britse Eilanden vormt dan wel een uitloper tot over Centraal-Europa, wat voor droog weer gaat zorgen, maar op woensdag zou er nog net een regengebiedje met aardig wat regen (10-15 mm) over de stroomgebieden kunnen trekken.

Daarna wordt het weer enkele dagen droog en pas vanaf 27 of 28 juli trekt het hogedrukgebied zich wat terug naar het zuidwesten en kunnen regengebieden wel dichterbij komen. Ook dan zijn de neerslagsignalen nog niet overtuigend, dus we mogen ervan uit gaan dat de laagwaterperiode in de rivieren nog de hele maand zal voortduren en mogelijk ook de eerste dagen van augustus.

Rijn

De waterstanden bij Lobith heeft nu bijna zijn laagste stand bereikt. Vandaag daalt de afvoer nog heel langzaam en morgenochtend verwacht ik de laagste stand van 6,58 m NAP bij een afvoer tussen 710 en 720 m³/s. Dat is ca 75 m³/s lager dan het vorige juli-extreem uit 1976, maar nog 40 m³/s hoger dan de laagste zomerafvoer uit 2022. In de loop van 18 juli gaat het peil weer langzaam wat gaat stijgen.

Er viel in het hele stroomgebied niet veel meer regen dan verwacht en de stijging zal daarom ongeveer verlopen als ik verwachtte. Ik kom uit op een hoogste stand net onder de 7 m op 22 juli. Wel duurt het iets langer voordat de daling weer inzet en deze stand net onder de 7 m zou tot 25 juli aan kunnen houden voordat de daling weer inzet. De afvoer in deze periode schommelt tussen 850 en 875 m³/s, dus ca 150 m³/s meer dan tijdens het laagste punt.

Het ziet er nu naar uit dat de daling vanaf 25 juli vrij lang kan aanhouden, maar niet heel snel verloopt, mede vanwege de extra regen op 22 juli. Ik kom er nu op uit dat de waterstand t/m 31 juli nog tussen 6,75 en 6,85 m NAP blijft schommelen en in de eerste dagen van augustus pas wat verder gaat zakken. Als het inderdaad al die tijd vrijwel droog blijft, dan zou rond 3 of 4 augustus de stand opnieuw uit kunnen komen bij 6,6 m NAP; waar de stand zich nu bevindt. Maar dat is nog ver vooruit en het kan altijd nog veranderen. Een grotere weersomslag naar een duidelijker natter weertype zie ik voorlopig echter nog niet aankomen.

Maas

In het stroomgebied van de Maas is de afgelopen dagen, op een enkele bui na, geen neerslag gevallen. Ook de komende dagen trekken de buien vooral aan de Ardennen voorbij; ze zijn er wel in het oosten van Frankrijk en het aangrenzende deel van Duitsland, maar de Ardennen blijven buiten schot. De nu al erg lage afvoer bij Maastricht van ongeveer 20 tot 25 m³/s zal voorlopig dan ook niet veranderen.

Het regengebiedje dat voor woensdag 22 juli wordt verwacht in onze omgeving kan ook In de Ardennen wat regen brengen. Maar de hoeveelheden blijven klein (< 10 mm) en op de afvoer zal dat nauwelijks invloed hebben. Daarna duurde het weer tot 27 of 28 juli voordat er weer iets van neerslag wordt verwacht dus we kunnen ervan uitgaan dat Maasafvoer voorlopig erg laag blijft.

Vanwege de uitzonderlijke situatie in de rivieren wat vaker een update de komende tijd

Rijn blijft dalen, kleine opleving, daarna opnieuw dalend.

De waterstand bij Lobith is vanmorgen gedaald tot onder 6,8 m NAP en daalt komende dagen nog 20 cm verder naar ca 6,6 m NAP. De afvoer die nu onder de 800 m³/s is gezakt, daalt nog ruim 100 m³/s tot iets onder 700 m³/s op 18 juli. Dat is veel te weinig om al de functies die afhankelijk zijn van voldoende water te voorzien. De waterbehoefte van veel gebruikers zal de komende dagen flink afgeschaald moeten worden.

De waterstand blijft daarmee net boven de record laagste stand van 18 augustus 2022 toen bij Lobith tot 6,48 m NAP. werd bereikt. De laagste afvoer stamt nog uit november 1949 en bedraagt 620 m³/s, die gaan we voorlopig niet bereiken, maar het laagwaterseizoen is nog lang, dus wie weet. De kans is groot dat de laagste stand ooit eind juli alsnog bereikt gaat worden. 

In Duitsland vielen gisteravond en vanmorgen de eerste buien en ook de komende dagen blijft daar kans op regen. Nederland lijkt de dans te ontspringen, waardoor de droogte hier steeds verder toe zal nemen. Vooral 17 juli is een dag om in de gaten te houden, want dan is het gebied waar binnen het stroomgebied buien kunnen vallen het grootst en misschien dat er dan ook wat meer valt dan nu verwacht. Weersituaties met buien zijn namelijk moeilijk in te schatten wat de regenhoeveelheden betreft.

Al met al blijven de regenhoeveelheden aan de lage kant en is het waarschijnlijk  net voldoende voor een kleine opleving van de waterstand vanaf 18 juli. Op grond van de huidige neerslagverwachtingen ga ik uit van een stijging van de Rijn met ongeveer 30 tot 40 cm van 6,6 m NAP op 18 juli naar 6,9 tot 7 m NAP op 23 en 24 juli. Wat het precies gaat worden weten we pas over een paar dagen als de regen gevallen is.

De regen van de komende dagen is niet het begin van een weersomslag naar een natter weerpatroon. De dominantie van hoge druk houdt namelijk stand en nadat de kern van het hogedrukgebied zich even wat teruggetrokken heeft, keert het vanaf ongeveer de 20^e juli weer terug. Er vormt zich dan een hardnekkige rug van hoge druk vanaf het Verenigd Koninkrijk tot over Centraal Europa en de stroomgebieden liggen daar precies onder.

Volgens de hoofdrun van het Europese weermodel zou dit weerbeeld aan kunnen houden tot eind juli en de eerste neerslag is op de weerkaarten pas weer zichtbaar vanaf 29 juli. Dat kan uiteraard nog veranderen, maar gezien de voorgeschiedenis is het niet te verwachten dat de hoge druk eerder dan verwacht vertrekt. Voor de waterstanden betekent dat een nieuwe daling vanaf 24 juli en die kan dan ongeveer een week aanhouden.

Vanaf 27 of 28 juli kan de stand alweer onder de laagste stand van komende week uitkomen; dus onder 6,6 m NAP.  De kans is groot dat de daling daarna nog wat verder doorzet; tot een stand onder 6,5 m NAP rond 30 juli. De afvoer zal dan gedaald zijn naar ca 675 m³/s.

Dit scenario kan om twee redenen anders uitpakken en dat is als er de komende dagen meer regen valt in het stroomgebied dan nu verwacht waardoor de stand op 18 en 19 juli wat hoger uitvalt en de buffer daarmee wat groter is voor de daling daarna. Een andere mogelijkheid is dat de droge periode vanaf 20 juli minder lang duurt dan nu verwacht. De komende dagen zal daar meer duidelijkheid over zijn.

Maasafvoer blijft erg laag

De Maasafvoer was afgelopen weekend tot slechts 20 m³/s gedaald, maar is gisteren en vandaag weer wat hoger, rond 35 m³/s. Dit heeft niet te maken met regen in het stroomgebied, maar met het beheer van stuwen in de Maas in Wallonië. Tijdens het weekend waren enkele stuwpanden verder gevuld, wat tot de zeer lage afvoer leidde, maar sinds gisteren daalt het peil langzaam weer wat en daarmee is er meer water beschikbaar gekomen.

De 20 m³/s was waarschijnlijk een onderschatting van wat de Maas werkelijk aanvoerde, maar veel scheelt het niet. Een verdere stijging hoeven we voorlopig niet te verwachten, want de komende dagen valt er maar een klein beetje regen in het stroomgebied en mogelijk blijft het de komende 10 dagen zelfs helemaal droog. De afvoer zal dan, gemiddeld over de dag, tussen 20 een 30 m³/s blijven schommelen. Voor eind juli hoeven we bij de Maas niet te rekenen op een wat grotere stijging

 

Het warme en droge weer houdt voorlopig nog aan en zowel de Rijn als de Maas gaan naar voor de tijd van het jaar uitzonderlijk lage waterstanden en afvoeren. Zo kan de Rijnafvoer dalen tot ca 700 m³/s (stand 6,6 m NAP) en de Maasafvoer tot 15 m³/s. In de tweede helft van de week wordt er voor het eerst weer wat neerslag verwacht in de stroomgebieden en dat kan enkele dagen later voor een lichte stijging zorgen. De Rijn kan dan weer enkele decimeters stijgen, de Maas mogelijk naar 50 m³/s. Voor de langere termijn ziet het er echter niet gunstig uit, want de kans is groot dat het na de dagen met buien opnieuw voor langere tijd droog wordt. In het waterbericht leest u de details.

De rubriek water Inzicht ontbreekt, maar in de berichten over Rijn en Maas wel wat extra informatie over de laagwatersituatie.

Water van de week

Eind van de week een kort wat natter intermezzo, verder langdurig droog

Het hogedrukgebied dat onze weer bepaalt is de afgelopen dagen wat naar het noorden geschoven en ligt nu tussen IJsland en Schotland. Deze positie van het hogedrukgebied zorgt over de stroomgebieden en Nederland voor een oostelijke luchtstroming waarin droge en warme lucht wordt aangevoerd. Boven de Golf van Biskaje is ondertussen een lagedrukgebied ontstaan dat de komende dagen langzaam over Frankrijk naar het noordoosten gaat trekken.

Dit lagedrukgebied gaat boven het westen van Europa voor een overgang zorgen naar een buiig weertype, maar het is allemaal nog wat onzeker hoeveel regen daarbij gaat vallen en waar het gaat vallen. Deze overgang is in de weermodellen al lange tijd zichtbaar, maar iedere keer als er een nieuwe verwachting wordt opgesteld, ziet het neerslagkaartje er wel weer flink anders uit. Het blijft dus onzeker waar de meeste neerslag gaat vallen en ook of het voldoende is om de extreem lage waterstanden in de Rijn naar de Maas weer een beetje op te tillen.

Vanaf dinsdag neemt de buiigheid het eerst toe in de Alpen en het uiterste zuiden van Duitsland en tot en met donderdag kan daar voldoende neerslag vallen om voor de Rijn een heel klein beetje extra water op te leveren. De dagen daarna verschuift de zone met de meeste buien meer naar het noorden en in het weekend komen ook de Ardennen en het Midden van Duitsland binnen het bereik te liggen. Vooral op zaterdag en zondag wordt daar aardig wat regen verwacht. Volgens de laatste verwachting blijft Nederland buiten het bereik van het lagedrukgebied en blijft het hier droog. Uiteraard kan deze verwachting nog veranderen en trekken de buien misschien nog wel wat verder naar het noorden.

De dagen daarna verdwijnt het lagedrukgebied en daarmee de kans op buien naar het oosten en lijkt opnieuw een langere droge periode aan te breken. Het hierboven genoemde hogedrukgebied zakt dan namelijk af, over de Atlantische Oceaan naar het zuiden en krijgt in de loop van de week na het volgend weekend een uitloper over midden Europa. Op de weerkaarten verschijnen dan ook wel weer lagedrukgebieden, maar die liggen ver noordelijk op de Atlantische Oceaan en de neerslagzones die daarbij horen, kunnen Nederland alleen in verzwakte vorm bereiken. Als er al regen valt is dat waarschijnlijk alleen in het noorden van Nederland; voor de stroomgebieden is de kans groot dat het de hele week na het volgend weekend droog blijft.

Samengevat deze week eerst warm tot zeer warm weer in Nederland en de stroomgebieden met vanaf het midden van de week toenemende kans op buien in de Alpen. Vanaf vrijdag schuift de buiigheid naar het noorden, met in het weekend aardig wat regen in een zone vooral zuidelijk van Nederland en in ons land blijft het dan droog. Na volgend weekend breekt in de stroomgebieden opnieuw en langere droge periode aan, die waarschijnlijk aanhoudt tot het laatste wekend van juli.

Rijn daalt naar ca 6,6 m NAP en een afvoer tussen 700 en 725 m³/s.

Het droge weer houdt nog bijna de hele week aan en de waterstanden van de Rijn blijven daarom dalen naar voor de tijd van het jaar extreem lage waarden. Aan het begin van de week veerde de waterstand bij Lobith een heel klein beetje op vanwege water dat, na regenval een week eerder in het zuiden van het stroomgebied, op weg was gegaan. De waterstand steeg bij Lobith ongeveer 30 cm van 7,05 naar 7,35 m NAP en de afvoer steeg vanaf 900 naar ca 1.050 m³/s.

Vanwege de aanhoudende droogte in een groot deel van het stroomgebied en de hoge temperaturen is de waterstand na dit kleine golfje weer snel gaan dalen met soms meer dan 10 cm per dag. Afgelopen nacht werd de 7 m NAP bij Lobith onderschreden en de komende dagen blijft de stand dalen met gemiddeld zo'n 7 cm per dag. Maandagochtend 13/7 verwacht ik een stand van 6,88 m NAP, dinsdag 6,78 m, woensdag 6,72 m, donderdag 6,67 m, vrijdag 6,63 m en op zaterdag 18/7 de voorlopig laagste stand van ca 6,6 m NAP.

De afvoer daalt van de huidige 875 m³/s eerst met ca 50 m³/s per dag, later afnemend naar ca 25 m³/s per dag en aan het eind van de week naar 15 m³/s. Op vrijdag en zaterdag zal de afvoer dan uitgekomen op ca 700 m³/s. Uitzonderlijk laag voor de maand juli want de laagste afvoer in deze maand sinds 1901 trad op in 1976 en bedroeg 780 m³/s. In de maand augustus is de afvoer recent al wel eens nog wat lager gezakt, dat was op 18 augustus 2022 toen 670 m³/s werd aangetikt voordat een stijging begon tot buiten het bereik van de zeer lage waterstanden. De laagste afvoer ooit werd in 1947 gemeten; in november van dat jaar zakte de afvoer tot 620 m³/s.

Bij een afvoer onder 1.000 m³/s wordt het steeds lastiger om het water in Nederland bij de gebruikers te krijgen. Dat het überhaupt mogelijk is om water over een groot gebied te verdelen hebben we te danken aan het feit dat een groot deel van Nederland onder de zeespiegel ligt en het peil in de rivieren altijd boven het zeeniveau ligt. Daardoor is het in het westen van ons land mogelijk om water uit de rivieren in te nemen en te verdelen over al de laaggelegen polders in dat deel van het land. In het deel van Nederland dat enkele meters boven de zeespiegel ligt (vnl Brabant, Gelderland, Overijssel en Drenthe) is dat niet mogelijk en deze gebieden zijn voor de watervoorziening grotendeels afhankelijk van het grondwater.

De mogelijkheid om water te onttrekken uit de rivieren is een groot voordeel want zo heb je het hele jaar door water ook als het langdurig droog is. Toch loopt ook dit systeem tegen zijn grenzen aan als de hoeveelheid rivierwater sterk terugloopt. We gebruiken het water namelijk niet alleen om het waterpeil in de kanalen en sloten op peil te houden en langs deze wegen agrarische gebieden van water te voorzien, maar we gebruiken het ook om het hele watersysteem permanent door te spoelen. In datzelfde westen van het land bevindt zich namelijk op veel plaatsen zout water in de ondergrond en er is zoet water nodig om de zogenaamde zoutlast die dat oplevert, continu weg te kunnen spoelen. Dat vraagt een veelvoud van de hoeveelheid water die er daadwerkelijk voor de gewassen nodig is.

Een ander onderdeel van het huidige watersysteem dat bij lage afvoeren en warmte tegen zijn grenzen aanloopt is het IJsselmeer. Dit lijkt een prachtige buffer en de watervoorraad is er enorm, maar we gebruiken daarvan doorgaans alleen de bovenste centimeters; omdat het niet gewenst is dat het waterpeil uitzakt. In feite gebruiken we alleen het dunne waterschijfje dat de IJssel iedere dag weer bovenop het wateroppervlak aanvoert. Op veel dagen is dat niet meer dan 2 cm en bij lage rivierafvoeren neemt dat af tot minder dan 1 cm.

Op de warme dagen die nu aanbreken verdampt er ook enorm veel water vanaf het meeroppervlak en gemiddeld over de dag is dat voor IJsselmeer en Markermeer samen ca 100 m³/s die in de lucht verdwijnt. In de loop van de komende week loopt de IJsselafvoer terug tot slechts 130 m³/s en dat betekent dat er veel te weinig water overblijft om de kanalen in de noordelijke provincies van water te voorzien. Deze meren samen nemen bij warm weer liefst zo’n 100 tot 150 m³/s in en die hoeveelheid is er komende week dus bij lange na niet.

Om hierop voorbereid te zijn is het peil enkele weken terug, toe er nog voldoende water werd aangevoerd, al 10 cm opgezet. Dat is voldoende om ca 10 dagen warme dagen tijdens een periode met lage afvoeren op te kunnen vangen. Het zal spannend worden of dat gaat lukken en anders zit er niets anders op dan het meerpeil wel iets te laten zakken. Zo heel veel gaat er dan niet mis, in het najaar wordt het peil namelijk sowieso altijd al 20 cm verlaagd.

Terug naar de verwachting voor de komende tijd. Uiteraard zijn de bovengenoemde verwachtingen voor Lobith met een marge van +/- enkele centimeters voor de dagelijkse waterstanden en +/- 10 m³/s voor de afvoer. Vanaf aanstaande dinsdag wordt de eerste regenval verwacht in het stroomgebied, maar dat is ver zuidelijk in de Alpen en dat water is zeker een week onderweg voordat het bij Lobith aankomt. Voor een stijging van de waterstanden moeten we vooral kijken naar hoe actief de buien worden die vanaf vrijdag t/m zondag in het oosten van Frankrijk en het midden van Duitsland gaan vallen.

Deze verwachting is op deze termijn nog onzeker, maar ik ga er wel vanuit dat het voldoende oplevert om de Rijn weer iets te laten stijgen. Het eerste water van de regen die op 17 en 18 juli in het centrale deel van het stroomgebied gaat vallen, arriveert vanaf de 20^e juli bij Lobith. De waterstand gaat dan weer wat stijgen, maar een grote stijging lijkt het niet te gaan worden. Ik ga voorlopig uit van een stijging tot ca 7 m NAP op woensdag 22 juli. De afvoer zal dan weer gestegen zijn tot ca 900 m³/s. Pas in het volgend weekend nadat de eerste regen is gevallen, is er wat meer zekerheid over hoever de stijging werkelijk zal zijn.

Het ziet er nu naar uit dat het na deze 3 dagen met buien opnieuw voor wat langere tijd droog gaat worden en die droogte zou kunnen duren tot na het weekend van 25 en 26 juli. En vond zich dan waarschijnlijk een uitloper van een hogedrukgebied tot boven Centraal-Europa waardoor regen het stroomgebied van de Rijn opnieuw niet kan bereiken. Als dat uitkomt dan krijgt de laagwaterperiode van komende week in de week daarna een vervolg.

Mogelijk dat de de waterstand dan nog wat verder zakt dan in de komende week. Dit hangt onder andere af van de hoeveelheid regen die er aan het eind van deze week gaat vallen. Mocht dat weinig zijn dan is de kans groot dat de afvoer na het weekend nog verder daalt dan deze week, maar als er toch wat meer valt dan nu verwacht, is die kans weer wat kleiner. De komende dagen zullen we de verwachtingen nauwlettend in de gaten moeten houden om hier meer zekerheid over te kunnen krijgen.

Maas afvoer blijft de hele week erg laag: 15 tot 20 m³/s.

De Maasafvoer is de afgelopen week gedaald van ca 35 m³/s naar slechts 20 tot 25 m³/s op dit moment. Bij zo lage afvoeren is het afvoerverdrag tussen België en Nederland in werking, wat inhoudt dat de kanalen die in de grensregio water afnemen van de Maas de inname beperken. Het Belgische Albertkanaal (dat al voor Maastricht water aftapt) valt dan terug van ca 17 m³/s naar 10 m³/s. De ca 20 m³/s die op een dag als vandaag bij Maastricht Nederland binnenstroomt moet verdeeld worden over 2 kanalen en de Grensmaas.

In het Julianakanaal wordt dmv het terugpompen van water bij de sluizen geprobeerd om bijna helemaal geen water meer door te voeren. In de praktijk komt dat er nu op neer dat er dan nog ca 2 tot 3 m³/s doorstroomt, waar dat gewoonlijk ca 13 is. De inname bij de Zuid-Willemsvaart is op dit moment nog niet afgeschaald. Daar stroomt nog steeds ca 12 m³/s doorheen naar de (Belgische) Kempen, het oosten van Brabant en het midden van Limburg. Dat is niet volgens de afspraak uit het verdrag, want daarin zou dit kanaal nu ook al flink moeten minderen om te voorkomen dat de Grensmaas minder dan 10 m³/s water ontvangt.

Dit is om het risico op te grote schade aan de vispopulaties van het N2000-gebied Grensmaas en waterkwaliteitsproblemen in het ondiepe water te voorkomen. Omdat de Zuid-Willemsvaart nu te veel water onttrekt, is de afvoer in de Grensmaas teruggevallen tot slechts ca 5 m³/s, de helft van de afspraak. Volgens het verdrag kan het ook nodig zijn om de toestroom naar de Grensmaas te korten, maar dat is pas als de afvoer in de Maas bij Luik tot onder de 30 m³/s zakt en daar was deze week nog geen sprake van.

De komende dagen kan dat trouwens wel gebeuren, want het blijft nog droog in het stroomgebied tot het eind van de week. Pas op vrijdag en zaterdag wordt er regen verwacht en tot die tijd kan de afvoer bij Maastricht nog wat verder dalen tot tussen de 15 en 20 m³/s. Heel veel regen wordt er komend weekend voorlopig ook niet verwacht, maar een kleine opleving tot wellicht 50 m³/s gedurende enkele dagen is dan wel mogelijk. Vanaf dinsdag na het volgend weekend wordt het zeer waarschijnlijk weer voor langere tijd droog. De afvoer gaat dan opnieuw dalen en de kans is groot dat dan opnieuw de 20 m³/s wordt bereikt bij Maastricht.

De droogte houdt nog zeker 10 dagen aan en de Rijnafvoer daalt naar tussen 725 en 750 m³/s en een waterstand bij Lobith tussen 6,6 en 6,7 m NAP. Standen die nog nooit zijn voorgekomen in deze tijd van het jaar.

De afgelopen dagen passeerde een heel klein beetje extra water bij Lobith afkomstig van regenval uit het zuiden van het stroomgebied ruim een week geleden. De afvoer, die eerder tot 920 m³/s was gezakt, steeg even tot boven de 1.000 m³/s en de waterstand steeg ca 30 cm en bleef net onder de 7,4 m NAP. Gemiddeld bedraagt de Rijnafvoer in deze tijd van het jaar ongeveer 2.100 m³/s, dus stroomt nu minder dan de helft van de normale hoeveelheid via de Rijn ons land binnen.

De komende dagen neemt die hoeveelheid verder af en uiteindelijk verwacht ik dat ed afvoer uitkomt rond de 750 m³/s over een dag of 10. De waterstand bij Lobith is dan gezakt tot ca 6,65 m NAP, dus nog ca 70 cm lager dan vanmorgen. Voor de functies die van het water afhankelijk zijn, is dat zorgwekkend weinig, want voor een goed functioneren van het Nederlandse watersysteem midden in de zomer is ongeveer het dubbele nodig. Die waarde zullen we voorlopig zeker niet gaan halen.

Toch is er mogelijk wel een (voorlopig bescheiden) verandering op komst want het hogedrukgebied dat al wekenlang het weer in onze omgeving bepaalt gaat plaats maken voor kleine lagedrukgebieden die over Frankrijk naar het oosten en noorden gaan trekken. Zij zorgen voor een toename in de buienactiviteit en dat kan lokaal flink wat water opleveren. De eerste regen kan gaan vallen op 14 en 15 juli; in het oosten van Frankrijk en de Alpen. Deze neerslag zit al enige tijd in de verwachting, dus is de kans vrij groot dat het van gaat komen. De hoeveelheden zijn echter nog erg klein en hoogstens levert het een stabilisatie op van de daling van de Bovenrijn in Zuid-Duitsland.

Een paar dagen later, voor 18 t/m 20 juli, wordt meer regen verwacht en dat zou dan ook meer in Midden-Duitsland kunnen vallen. Voor de situatie in Nederland is dat positief, want dat water is al binnen 3 dagen in Nederland. Deze regenval is echter nog niet zeker, want 10 dagen vooruit veranderen de verwachtingen vaak nog en het kan dus nog anders uitpakken. De enige strohalm is dat deze omslag al enige dagen in de verwachting zichtbaar is en dat geeft wat meer zekerheid dat er dan ook echt iets gaat veranderen.

Wat de verwachting voor de Rijn betreft, ga ik uit van een vrij snelle daling in de komende dagen met eerst zo’n 10 tot 15 cm per dag. Op zaterdag 11 juli wordt dan de 7 m NAP onderschreden bij Lobith, zondag 12/7 de 6,9 m en op dinsdag 14/7 de 6,8 m NAP. De afvoer zakt op 9/7 onder de 1.000 m³/s, op 11/7 onder de 900 m³/s en bereikt op 13 of 14/7 de 800 m³/s. Vanaf dinsdag 14/7 vertraagt de daling naar zo’n 5 cm per dag, later nog verder afnemend tot 3 cm/dag. De afvoer neemt dan ook minder snel af met 15, later 10 m³/s per dag.

Als er inderdaad vanaf 18 juli regen gaat vallen in het stroomgebied, dan zou op 19 of 20 juli de laagste stand bereikt bij Lobith moeten worden. Ik verwacht dan een stand tussen de 6,6 en 6,7 m NAP en een afvoer tussen de 725 en 750 m³/s.

Dit zijn uitzonderlijk lage standen en in deze tijd van het jaar is dat nog nooit gebeurd. Tot nu toe was 1976 het jaar met de laagste afvoer in juli en die bedroeg toen 785 m³/s. Recent daalde de afvoer in de zomer va 2022 nog wat verder, tot 680 m³/s, maar dat was in de tweede helft van die maand. In 2018 was de afvoer ook heel laag en zakte toen tot 730 m³/s, maar dat was eind oktober en in die tijd van het jaar is laagwater minder uitzonderlijk.

In het najaar vinden we ook de twee jaren dat de afvoer bij Lobith het laagste is geweest; dat was in 1947 met een afvoer van 620 m³/s en in 1949 met 645 m³/s, beide in november. Omgerekend in de waterstand bij Lobith komt dat neer op een stand van 6,25 m NAP, dus nog 40 cm lager dan waar we nu op afstevenen.

Komend weekend kunt u weer een volgend bericht verwachten, of er moet zich ineens een grote verandering in de weersverwachting aandienen, dan volgt een volgend extra bericht.