U bent hier

Beetje regen; Rijn stijgt eerst nog wat, daarna dalend; Maas blijvend laag

In Nederland kan de komende week nog wat regen vallen. In de stroomgebieden van Rijn en Maas zijn de kansen daarop kleiner. Dat wil niet alles zeggen, want de afgelopen week viel er onverwacht toch aardig wat regen in het stroomgebied van de Rijn. Het piekje daarvan passeert de komende dagen. De kans lijkt echter klein dat dat nogmaals gebeurt en het ziet er naar uit dat het na komend weekend zelfs voor wat langere tijd droog gaat worden. Daarom verwacht ik dat de waterstanden van de Rijn later in de week voor langere tijd gaan dalen. De Maas profiteerde nauwelijks van het buiige weer van de afgelopen tijd en de afvoer blijft laag.

In het tweede deel van het bericht een terugblik op de maand juni. Aan de lange droge periode die al half maart begon, kwam in deze maand een eind en de rivieren veerden langzaam weer wat op. De Rijn profiteerde meer van het natte weer dan de Maas.  Is op grond hiervan al iets meer te zeggen over wat de rivieren de komende tijd te wachten staat?

Regenzones die passeren zijn niet heel actief

Na de langdurige droogte in het voorjaar is het weer vanaf half juni wisselvalliger geworden en viel in grote delen van Nederland ongeveer de normale hoeveelheid regen voor een junimaand en ook juli is vrij nat begonnen. De komende week zet dit weerbeeld zich nog voort en kan er in Nederland zo'n 1,5 tot 3 cm regen vallen. De regenzones trekken vooral over het noorden van Europa en in Nederland betekent dit dat de meeste regen in het noorden van ons land valt. 

Boven het Midden van Europa is de luchtdruk hoog en daarom nemen ten zuiden van ons land de neerslaghoeveelheden nog wat verder af. Al kan de neerslag in de Middelgebergten van Europa wel weer wat opleven als er een regengebied passeert. In Zuid Duitsland en de Alpen, het brongebied van het meeste Rijnwater, wordt de komende week echter niet veel regen verwacht. 

Rond en na het volgend weekend verschuift een hoge drukgebied vanaf de Atlantische Oceaan waarschijnlijk naar Noord Europa en dan krijgt Nederland te maken met een drogere (noord)oostelijke luchtstroming. Boven Midden Europa kan de buiigheid dan juist weer toenemen, wat mogelijk op langere termijn wat extra water voor de Rijn op gaat leveren.

Voorlopig hebben we nog ongeveer een week te maken met vrij koel en wisselvallig weer, met in Nederland vooral in het midden van de week neerslag. In de stroomgebieden, met name dat van de Rijn, zijn de neerslagkansen deze week kleiner. Op wat langere termijn draaien de kansen om en wordt het in Nederland voor wat langere tijd droog en zou in de Alpen de buiigheid weer op kunnen leven.

Rijn profiteert van regen in de Alpen

Vorige week schreef ik dat de waterstand in de Rijn stabiel zou blijven rond de 8,2 m +NAP, bij een afvoer van ca 1400 m3/s. Onverwacht bracht een regenzone op maandag echter veel regen in de Alpen en Zuid Duitsland en dat zorgde vanaf dinsdag voor een stijging in de Bovenrijn. Op dinsdag en woensdag viel er nogmaals aardig wat regen en het kleine golfje hield daardoor nog wat langer aan. 

Vandaag, zondag, passeert het water van het eerste golfje en de waterstand is nu bij Lobith gestegen tot bijna 8,55 m +NAP. Tot en met dinsdag stijgt het peil langzaam nog iets verder en de hoogste stand verwacht ik op woensdag in de loop van de dag. De afvoer bedraagt dan ca 1700 m3/s en de waterstand zal tot ca 8,7 m zijn opgelopen. Dit zijn waarden die nog steeds wat aan de lage kant zijn voor de tijd van het jaar, maar na het zeer droge voorjaar is de Rijn toch weer wat opgeveerd.

Omdat het alweer een paar dagen droog is in het stroomgebied en er deze week ook niet veel regen wordt verwacht, gaat de waterstand bij Lobith in de tweede helft van de week dalen. In het weekend wordt dan de 8,5 meter weer onderschreden (bij een afvoer van ca 1600 m3/s) en de kans is groot dat aan het eind van de week daarna, dat is rond 18 juli, ook de 8 meter weer onderschreden wordt. De afvoer zal dan gedaald zijn tot ca 1300 m3/s. 

Regen wordt er de komende week buiten Nederland in het stroomgebied weinig verwacht. Op donderdag en vrijdag kan in Midden Duitsland wat regen vallen, maar de hoeveelheden zijn waarschijnlijk te klein om de Rijn te laten stijgen. In de Alpen neemt de kans op buien pas in of na het volgend weekend toe en dat water zal dan niet voor het eind van de week na het volgend weekend bij Nederland aankomen.

Samengevat in het begin van deze week eerst nog een lichte stijging bij Lobith naar ca 8,7 m en vanaf de tweede helft van de week dalende waterstanden, die waarschijnlijk tot het eind van de week daarna (dat is rond 18 juli) zullen voort duren. De stand zal dan rond de 8 m zijn uitgekomen.

Maasafvoer blijvend laag

In het stroomgebied van de Maas is de afgelopen weken ook wel regen gevallen, maar  niet voldoende om de rivier te laten stijgen naar normale waarden. De afvoer bij Maastricht bleef de hele week schommelen rond de 50 m3/s, wat maar ongeveer de helft is van de normale hoeveelheid voor deze tijd van het jaar. 

De komende week komt hier weinig verandering in. Nadat het de eerste dagen van de komende week vrijwel droog blijft in het stroomgebied kan er van woensdag t/m vrijdag wel wat regen vallen. De hoeveelheden zijn echter niet groot en het zorgt hoogstens voor een kleine opleving in de Maasafvoer aan het eind van de week.

Omdat de kans groot is dat het vanaf het komend weekend langere tijd droog blijft zal de Maasafvoer in de week na komend weekend nog wat verder dalen.

Deze week eerst dus afvoeren net onder de 50 m3/s bij Maastricht. Aan het eind van de week mogelijk een lichte stijging om dan na het komend weekend weer voor langere tijd te dalen tot onder de 50 m3/s.

Terugblik op de waterstanden in juni

In het begin van juni zette het zeer droge weer, dat rond 20 maart was begonnen, zich nog even voort, maar al snel sloeg het weer om en werd het wisselvalliger. De eerste weken vielen er vooral buien, die lokaal voor flinke hoeveelheden regen zorgden, later stak een westelijke circulatie op waarin enkele regenzones over de stroomgebieden werden gevoerd.

De soms grote hoeveelheden regen die de buien brachten, konden niet verhelpen dat het in de stroomgebieden van Maas en Rijn gemiddeld toch nog net aan de droge kant bleef. Er viel zo'n 75 tot 90% van de normale hoeveelheid regen. Dat zorgde er wel voor dat de afvoeren weer wat opkrabbelden na de lange periode met te lage afvoeren in april en mei. 

De gemiddelde afvoer van de Rijn kwam in juni uit op ca 1475 m3/s, dat is circa 66% van de normale hoeveelheid en juni week daarin maar weinig af van mei, waarin de afvoer uit kwam op 65% van het langjarig gemiddelde. De lage waarde werd echter vooral veroorzaakt door de eerste helft van de maand toen de afvoer nog erg laag was. In de eerste helft van juni voerde de Rijn namelijk slechts 55% van de normale afvoer af, terwijl dat in de tweede helft steeg naar bijna 80%. 

In de figuur hieronder is de Rijnafvoer van dit jaar afgebeeld als de rode lijn, waarbij het gestippelde deel de verwachting is voor de komende 10 dagen. Daarnaast zijn ook enkele andere jaren afgebeeld, die zich kenmerkten door lage voorjaarsafvoeren. Verder is het langjarig gemiddelde (de dunne groene streepjeslijn) weergegeven, de laagste waarde ooit (de dunne zwarte streepjeslijn) en de waarde die in 10% van de tijd is onderschreden (de blauwe streepjeslijn).

jaarverloop Rijn.jpg

Jaarverloop van de Rijnafvoer tot nu toe in vergelijking tot enkele andere jaren met lage afvoeren in het voorjaar.
Jaarverloop van de Rijnafvoer tot nu toe in vergelijking tot enkele andere jaren met lage afvoeren in het voorjaar.

Als we eerst de rode lijn van 2020 volgen, dan is te zien hoe deze al in het voorjaar erg laag wegzakte en eind mei nogmaals. De afvoer kwam in mei lange tijd dicht in de buurt van het legendarische jaar 1976, zakte er zelfs even onder en de vraag kwam toen op of dit het volgende 1976-jaar zou worden. De grafiek laat verder zien dat er in de afgelopen 10 jaar nog meer jaren waren met een lage afvoer in het voorjaar, zoals 2011 (dat in mei zelfs de laagste waarde voor die tijd bereikte), 2017 en 2019.

Als we het verdere verloop van deze drie jaren volgen, dan blijkt dat een lage afvoer in het voorjaar zeker geen garantie is voor lage zomerafvoeren. In 2011 sloeg het weer in juni om en verliep de zomer ronduit nat, met tot in september een relatief hoge Rijnafvoer. 2017 kende al in mei een opleving, maar zakte in juni en juli weer terug. Voordat de afvoer in de nazomer verder wegzakte werd augustus een natte maand en veerde de afvoer ook toen weer op.

2019 profiteerde van de grote hoeveelheid sneeuw die in de winter in de Alpen was gevallen en steeg daardoor na het droge voorjaar in juni en juli weer naar normale waarden. Toen de sneeuw in juni op was daalde de afvoer wel weer snel, maar voordat het peil al te laag werd, viel in juli en augustus veel regen in de Alpen waardoor lage afvoeren toch weer werden voorkomen.

Wat lage zomerafvoeren betreft is 2018 ook bijzonder. In dat jaar waren de afvoeren in het voorjaar en zelfs in juni namelijk nog aan de hoge kant. Vanaf half juni sloeg het weer toen echter om en bleef het maandenlang erg droog en ontvouwde zich de langste laagwaterperiode sinds 1976.

De gegevens van deze jaren laten zien dat lage afvoeren in het voorjaar maar zelden een voorbode zijn voor lage afvoeren in de zomer. In 1976 gebeurde dat, maar in vrijwel alle andere jaren niet. Tot nu toe ontwikkelt juni zich zoals de andere jaren waarin de afvoer na het droge voorjaar weer terugveerde. Hogedrukgebieden zoals die in 2018 maandenlang het weer bepaalden, zijn er dit jaar in de zomer nog niet geweest en als ze verschijnen dan trekken ze ook weer snel weg.

Het is echter wel spannend wat er de komende weken gaat gebeuren, zeker nu het Atlantische hogedrukgebied aanstalten maakt om boven Noord Europa te gaan liggen. Is dit de voorbode voor een droge periode die langere tijd gaat duren, of trekt het hogedrukgebied net als zijn voorganger weer snel verder? Een andere optie is dat het hogedrukgebied wel blijft liggen, maar dat boven Midden Europa de buiigheid weer toeneemt. Verder dan een dag of 10 tot 14 kunnen we in het weer echter niet vooruitkijken, dus we zullen moeten blijven afwachten wat er de komende maanden precies gaat gebeuren. Volgende wqeek is er misschien al wat meer over te zeggen.

De Maas profiteerde in juni minder van de neerslag dan de Rijn. De gemiddelde afvoer in juni was nog wat lager dan in mei. Procentueel lag de juniafvoer met 56% van het langjarig gemiddelde echter wel iets hoger dan in mei (52%), omdat de juni-afvoer gemiddels altijd al lager is dan de mei-afvoer. Van een duidelijke stijging van de afvoer in de tweede helft van juni, die bij de Rijn optrad, was bij de Maas geen sprake. 

In de grafiek hieronder is voor dezelfde jaren als hierboven bij de Rijn het verloop van de Maasafvoer uitgezet. Het gaat hier om de afvoeren bij Monsin, dat is een plaats iets bovenstrooms van de Nederlands-Belgische grens, op het punt waar een deel van de Maasafvoer nog niet is afgeleid naar het Albertkanaal. Gemiddeld stroomt er zo'n 20 m3/s naar het Albertkanaal en de afvoer bij Maastricht is daarom zo'n 20 m3/s lager dan in de grafiek van Monsin hieronder is aangegeven.

jaarverloop Maas.jpg

Jaarverloop van de Maasafvoer tot nu toe in vergelijking tot enkele andere jaren met lage afvoeren in het voorjaar.
Jaarverloop van de Maasafvoer tot nu toe in vergelijking tot enkele andere jaren met lage afvoeren in het voorjaar.

Het verloop van de voorjaren lijkt op dat van de Rijn, ook nu zijn 1976, 2011 en 2017 erg laag in het voorjaar en heeft 2018 enkele hoge uitschieters in juni. 1976 is bij uitstek het meest droge jaar met op een paar weken na de laagste afvoer die op een dag bereikt is. 

2020 valt op omdat de afvoer, ondanks het droge voorjaar, boven die van de drie laagste jaren ligt. Dit wordt veroorzaakt doordat februari en de eerste helft van maart erg nat waren in het stroomgebied en de Maas profiteerde hier nog lang. In 2011 en 2017 was de afvoer in februari en maart al verder gedaald en reikte de nalevering van het water dat in de winter was gevallen niet tot in mei en juni.

Terwijl bij de Rijn de afvoer in jaren zoals 2011, 2017 en 2019 in de zomer flink omhoog ging, gebeurde dat bij de Maas minder. In augustus waren er wel een aantal flinke uitschieters, maar dat waren vaak korte pieken van 1 of 2 dagen na een dag met stevige buien. Deze traden zelfs in het zeer droge jaar 2018 nog enkele keren op. Na de buiigheid in augustus zakt de Maasafvoer in september steeds weer terug naar zeer lage waarden om pas in het najaar structureler te stijgen. 

Anders dan de Rijn stijgt de Maas na een voorjaar met lage afvoeren in de zomer zelden naar een gemiddelde of hogere afvoer. Er zijn soms wel pieken, maar die duren nooit langer dan enkele dagen. Op grond van deze historische gegevens is de kans dus groot dat de Maasafvoer de komende maanden nog laag blijft. Of er moet langere tijd veel regen gaan vallen, maar daar ziet het alvast de eerste 2 tot 3 weken niet naar uit.