U bent hier

Droogte voorlopig voorbij, stijgende waterstanden

De regen waar lang naar werd uitgekeken, is er eindelijk gekomen. Daarmee kwam er een einde aan de extreme droogte die meer dan 2 maanden duurde. Voorlopig lijkt de droogte ook niet terug te keren en zijn er met enige regelmaat perioden met neerslag afgewisseld door enkele dagen droog weer. In dit bericht leest u hoe de weersverwachting voor de komende 1,5 tot 2 weken uitpakt voor de waterstanden in de rivieren.

Mei verliep droog in de stroomgebieden van Rijn en Maas en dit zorgde voor lage afvoeren. In het tweede deel van dit bericht een terugblik op de afgelopen maand en hoe bijzonder lage afvoeren in mei zijn.

Hogedrukgebieden maken plaats voor regenzones maar hun invloed is niet voorbij

Het vastgeroeste weerpatroon van april en mei werd de afgelopen week flink omgegooid. Lag er vorige week nog een groot hogedrukgebied boven Skandinavië, inmiddels ligt er een groot lagedrukgebied en regengebieden die bij dit lagedrukgebied horen verplaatsten zich de afgelopen dagen over Noordwest Europa. In Nederland viel zo'n 1,5 tot 2 cm regen en op enkele plaatsen zelfs bijna 3. De gebieden in zuid en oost Nederland die de laatste jaren het vaakst met droogte te kampen hadden, werden dit maal ruim bedeeld, hier viel 2 tot 2,5 cm. 

Ook in de stroomgebieden van Maas en Rijn viel regen en vooral in het oosten van Frankrijk, Zuid Duitsland en Zwitserland viel een aardige hoeveelheid (lokaal meer dan 5 cm) en een deel van dat water zal de komende dagen via de Rijn naar Nederland worden afgevoerd.

Het Skandinavische lagedrukgebied verplaatst zich de komende dagen naar het noorden en verliest daarmee zijn invloed op ons weer. Een hogedrukgebied vanaf de Atlantische Oceaan versterkt zich dan en krijgt grip op ons weer. Morgen valt er nog wat regen in de Benelux en dinsdag in Zuid Duitsland en de Alpen, maar de rest van de week verloopt grotendeels droog. Op donderdag weet echter een klein lagedrukgebied, nog net voor het zich uitbreidende hogedrukgebied langs, naar de golf van Biskaje te trekken en dat gebied is interessant om in de gaten te houden.

Terwijl de temperaturen bij ons oplopen kan dit lagedrukgebied voor voldoende onstabiliteit gaan zorgen om in het volgend weekend flinke buien te laten ontstaan. De grootste kans hierop is er in Frankrijk en België, maar ook in Nederland en de Alpenregio kunnen later buien ontstaan. Van 12 t/m 15 juni zou het daarom buiig weer kunnen worden in een groot deel van de stroomgebieden, voordat het later in de week na het volgend weekend weer een aantal dagen droog wordt. 

Rijn stijgt de komende dagen naar iets boven de 8 m +NAP

De afgelopen week daalde de Rijn naar ongeveer 7.5 m +NAP. Dat is ruim 1,5 meter lager dan normaal voor deze tijd van het jaar. De afvoer daalde naar iets boven de 1100 m3/s, wat maar de helft is voor deze tijd van het jaar. De regenval die donderdag inzette heeft inmiddels voor wat extra water gezorgd en de afvoer bij Lobith is weer langzaam gaan stijgen. De stijging van dit moment is afkomstig van de regen die in Midden Duitsland is gevallen. Het gaat daarom nog maar om een kleine stijging van slechts een paar decimeter.

Vanuit Zuid Duitsland is meer water onderweg en dat bereikt Lobith vanaf woensdag. De stand gaat dan nog wat verder omhoog en in het weekend verwacht ik bij Lobith een stand van ca 8,25 m +NAP. De afvoer bevindt zich dan net onder de 1500 m3/s. Dat is nog steeds ruim te laag voor de tijd van het jaar maar wat minder extreem dan eind mei.

De buien die op dinsdag in de Alpen en Zuid Duitsland vallen zorgen voor nog wat extra water, zodat de afvoer bij Lobith na het komend weekend voorlopig nog niet zal dalen en nog even rond de 8,25 m blijven staan. Het is daarna afwachten in hoeverre de buien die samen hangen met het kleine lage drukgebied in de golf van Biskaje in het komend weekend ook in het stroomgebied van de Rijn gaan vallen. Als de buien tot zover komen, dan zal de Rijnafvoer ook na 16 juni nog niet gaan dalen, maar mochten de buien niet het stroomgebied van de Rijn bereiken, dan is de kans groot dat de afvoer na 15 juni weer wat omlaag gaat. 

Samengevat zal de waterstand bij Lobith de komende dagen langzaam stijgen, met ca 5 tot 10 cm per dag naar een stand van ca 8,25 m +NAP in het komend weekend. Ook na het weekend is de kans groot dat de stand eerst nog enkele dagen rond die waarde blijft schommelen. Wat er vanaf 16 juni gebeurt hangt af van of buien, behorend bij een lagedrukgebied in de Golf van Biskaje, ook het stroomgebied van de Rijn weten te bereiken. Op dit moment is de kans daarop niet zo groot en daarmee is de kans het grootst dat de waterstand later in die week weer wat zal dalen.

Maasafvoer voorlopig rond de 100 m3/s

De Maasafvoer was in het midden van de afgelopen week gedaald tot slechts 50 m3/s, dat is maar 30% van de normale afvoer begin juni. Vanaf donderdag steeg de afvoer weer wat als gevolg van de regen die in de Ardennen viel. Inmiddels is de afvoer weer rond de 75 tot 100 m3/s uitgekomen. 

Vandaag en morgen valt er nog wat regen in de Ardennen, maar te weinig voor een verdere stijging en omdat het daarna tot en met donderdag droog blijft, zal de afvoer vanaf dinsdag juist weer wat dalen. Veel zal het niet zijn en waarschijnlijk blijft de afvoer nog boven de 50 m3/s.

Op donderdag zouden er al weer enkele buien kunnen vallen, maar vooral in het weekend is de kans daarop groot. Op zondag zouden die zelfs zo actief kunnen zijn dat dat voor flink wat extra water in de Maas kan zorgen in het begin van de nieuwe week na het volgend weekend. Voorlopig is dat echter nog erg onzeker want eerst moeten we nog maar afwachten of het lagedrukgebied zich inderdaad zoals verwacht boven de golf van Biskaje gaat stationeren.

Al met al blijven de afvoeren in de Maas de hele komende week op een laag niveau tussen de 60 en 75 m3/s bij Maastricht. In de tweede helft van het komend weekend is er dan kans op een wat sterkere stijging als er buien gaan vallen in de Ardennen.

Een terugblik op de lage mei-afvoeren in Rijn en Maas.

De gemiddelde Rijnafvoer bij Lobith bedroeg de afgelopen maand 1440 m3/s, dat is 65% van de langjarig-gemiddelde afvoer in mei. In de Maas bedroeg de afvoer bij Maastricht gemiddeld ca 90 m3/s, wat ongeveer de helft is van de normale mei-afvoer. 

Voor zowel de Rijn als de Maas zijn dit lage afvoeren, maar niet extreem laag. In de grafieken hieronder is voor respectievelijk de Rijn en de Maas het verloop van de mei-afvoeren weergegeven vanaf het begin van de metingen. Ook is het 30-jarig gemiddelde afgebeeld en zijn met rode kolommen de jaren aangegeven met een nog lagere afvoer dan deze maand en met oranje de maanden met een ongeveer vergelijkbare afvoer. Voor de Maas is uitgegaan van de afvoer bij Monsin (nabij Luik); dit is de net voor de plaats waar een deel van de Maasafvoer via het Albertkanaal wordt afgevoerd. Door gebruik te maken van de data van Monsin is het mogelijk om ook de periode van voor de aanleg van het kanaal te vergelijken. Via het Albertkanaal wordt tegenwoordig ca 20 m3/s afgevoerd.

Verloop mei.jpg

Verloop van de gemiddelde afvoer van de maand mei voor de Rijn bij Lobith sinds 1901 en het 30-jarig gemiddelde (zwarte lijn). Maanden met een nog (veel) lagere afvoer dan deze maand mei zijn rood weergegeven en met een ongeveer even lage afvoer oranje
Verloop van de gemiddelde afvoer van de maand mei voor de Rijn bij Lobith sinds 1901 en het 30-jarig gemiddelde (zwarte lijn). Maanden met een nog (veel) lagere afvoer dan deze maand mei zijn rood weergegeven en met een ongeveer even lage afvoer oranje

Verloop mei Maas.jpg

Verloop van de gemiddelde afvoer van de maand mei voor de Maas bij Monsin sinds 1911 en het 30-jarig gemiddelde (zwarte lijn). Maanden met een nog (veel) lagere afvoer dan deze maand mei zijn rood weergegeven en met een ongeveer even lage afvoer oranje
Verloop van de gemiddelde afvoer van de maand mei voor de Maas bij Monsin sinds 1911 en het 30-jarig gemiddelde (zwarte lijn). Maanden met een nog (veel) lagere afvoer dan deze maand mei zijn rood weergegeven en met een ongeveer even lage afvoer oranje

Zowel bij de Rijna als de Maas was de afvoer in de afgelopen maand niet extreem laag. Er waren ca 20 jaren met een lagere of ongeveer even lage afvoer. Ondanks de weinige regenval zakte de afvoer dus niet eens zo heel ver weg. Mogelijk is dit een gevolg van de natte winter die we achter de rug hebben. Vooral het water dat via de diepere bodem wordt afgevoerd doet er vaak maanden over en dit zorgde de afgelopen maand nog voor wat extra water. De Rijn profiteerde ook van enkele dagen dat er in Zuid Duitsland flink wat regen viel.

Uit de grafieken blijkt ook dat maanden met een lage mei afvoer door de hele reeks heen voorkomen. Er zijn altijd al flinke uitschieters en er is geen trend zichtbaar dat maanden met een zeer lage afvoer de laatste tijd vaker voorkomen. Bij de Maas zijn er sinds 2010 wel 5 meimaanden met een lage afvoer, maar eerder waren er soms ook perioden met meerdere jaren met weinig water in mei, zoals in de jaren '90 en '70. Bij de Rijn zijn er de laatste tijd zelfs relatief maar weinig maanden met een lage afvoer en zien we naast de clusters in de jaren '90 en '70 ook opvallende clusters in de jaren '40 en '50. 

Uit het verloop van het 30 jarig gemiddelde is zowel bij de Rijn als te Maas te zien dat dit na een hoogste waarde in de 80-er jaren langzaam is gaan dalen. Met name de laatste 15 jaar verloopt die daling wat sneller en sinds de jaren 80 is het 30-jarig mei-gemiddelde bij de Rijn gedaald van ca 2500 m3/s naar 2150 m3/s; dat is bijna 15% minder. Bij de Maas is de daling relatief nog wat groter, namelijk iets meer dan 20%; van 235 naar 185 m3/s. 

Voor beide rivieren is dat echter nog niet uitzonderlijk. Over de periode van 1940 t/m 1980 was de langjarig gemiddelde afvoer bij beide rivieren nog lager. De Rijn kende vooral in de jaren '40 en '50 veel jaren met een lage mei-afvoer en het langjarig gemiddelde kwam daardoor in 1960 uit op slechts 1850 m3/s. De Maas bereikte rond die tijd ook zijn laagste afvoer van rond de 180 m3/s. De huidige waarden liggen daar bij de Maas nog net boven. 

Samengevat past de lage mei-afvoer van dit jaar bij zowel de Rijn als de Maas in een trend van de afgelopen decennia, waarin de afvoeren gaandeweg wat lager zijn geworden. Bij beide rivieren waren er in het verleden echter perioden dat de afvoer gemeten over 30 jaar nog lager was dan tegenwoordig. Het is daarom niet te zeggen of de huidige lagere afvoeren een gevolg zijn van langjarige schommelingen (van ca 30 tot 40 jaar) die in beide rivieren op lijken te treden, of dat ze een gevolg zijn van de trend naar drogere voorjaren die we de laatste jaren meemaken en die een gevolg lijkt te zijn van de klimaatverandering.

In het bericht van volgende week zal ik verder in gaan op de lage voorjaarsafvoeren en nagaan in hoeverre hieruit al iets af te lezen is voor het verloop van de waterstanden in de rest van de zomer en het najaar.