U bent hier

Droogte weet van geen wijken, verder dalende waterstanden

Het weerpatroon verandert voorlopig nog maar weinig. Het Atlantische hogedrukgebied heeft een uitloper naar midden Europa, zodat de droogte in de stroomgebieden aanhoudt en de waterstanden blijven dalen. De Rijn voerde in juli slechts de helft van de normale hoeveelheid aan en de Maas 45%. Voorlopig ziet het er niet naar uit dat de situatie in augustus zal gaan veranderen.

De rubriek Water Inzicht ontbreekt deze week, maar in de bijdragen over de Rijn en de Maas vindt u wel een paar grafieken die de uitzonderlijke laagwatersituatie in beeld brengen.

water van de week

Standvastig hogedrukgebied zorgt voor aanhouden van de droogte

De hele maand juli al (en ook in de maanden daarvoor) wordt het weer in onze omgeving bepaald door een groot hogedrukgebied dat zich vanaf de Azoren uitstrekt in noordwestelijke richting. Soms ligt de as van het gebied wat meer naar het zuiden en kunnen regengebieden vanaf de noordelijke Atlantische Oceaan net ons land bereiken. Dat was vandaag, zondag, het geval en er viel zowaar bijna 15 mm in het noorden van het land. 

Verder naar het zuiden bleef het vandaag echter droog en daarmee bleven ook de stroomgebieden van Maas en Rijn verstoken van neerslag. Eerder in de week lag de as van het hogedrukgebied iets noordelijker en konden er in de Alpen en Zuid Duitsland nog enkele buien ontstaan. Deze zorgden voor een klein beetje extra water voor de Rijn.

Vorige week zag het er naar uit dat de buienactiviteit boven de Alpen langer aan zou houden en dat de Rijn daar van zou profiteren, maar uiteindelijk bleven de regenhoeveelheden veel kleiner dan ik had verwacht. Er viel zelf niet genoeg om de Rijnafvoer te stabiliseren op het al lage niveau en daarom zette de daling deze week door. 

De komende week houdt het huidige weerbeeld stand. De as van het hogedrukgebied ligt eerst nog boven de Alpen en over de het noorden van de Atlantische Oceaan nadert nogmaals een regengebied. De eerste dagen blijft dat vrij ver noordelijk, maar op donderdag zou het met enkele buien over Nederland kunnen trekken. Op vrijdag trekt het dan verder over het stroomgebied van de Rijn, maar veel regen wordt daaruit niet verwacht.

Na de passage dringt herstelt het hogedrukgebied zich en nu komt de as ervan waarschijnlijk weer noordelijker te liggen, over Nederland, of mogelijk over Scandinavië. De stroomgebieden krijgen dan te maken met een oostelijke stroming, die droge lucht aan gaat voeren. Alleen als de as van het hogedrukgebied vrij ver naar het noorden komt te liggen kunnen in de Alpen en Zuid Duitsland mogelijk wel weer buien ontstaan.

Al met al blijft het de komende dagen droog, met op donderdag en vrijdag een overtrekkende regenzone die, zoals het er nu naar uit ziet, maar weinig regen gaat brengen in de stroomgebieden. Daarna herstelt het hogedrukgebied zich boven het noorden van Europa en wordt het opnieuw een paar dagen droog op mogelijk wat buien na in de Alpen en Zuid Duitsland net na het volgend weekend (vanaf 8 of 9 augustus).

Rijn daalt verder naar 6,75 m (800 m3/s), later mogelijk 6,6 m (750 m3/s)

De gemiddelde Rijnafvoer in juli kwam uit op ca 1.050 m3/s, wat overeenkomt met een stand van ca 7,35 m+NAP. Het was de op 2 na laagste gemiddelde juli-afvoer sinds 1901. Alleen in 1976 met ca 950 m3/s en 1949 met ca 1020 m3/s waren nog lager. In de figuur hieronder is de maandgemiddelde afvoer van alle julimaanden sinds 1901 weergegeven; met daarbij de 10 laagste in rood.

Als we de 10 laagste bekijken, dan is er gene sprake van dat juli-maanden met een zeer lage afvoer de laatste tijd vaak voorkomen. Het is ook in 2018 gebeurd, maar daarvoor moeten we terug naar 2003 en daarvoor zelfs naar 1976 voor een ander jaar uit de top 10. De trendlijn (blauwe streepjes) neemt wel langzaam af en ook het 30-jarig gemiddelde is al enkele decennia aan het dalen.

Tot 1995 was dat gemiddelde aan de hoge kant (rond 2250 m3/s), maar inmiddels is het gestaag aan het dalen, naar minder dan 2000 m3/s. daarmee is het lager dan op enig ander moment in de meetreeks. De jaren met lage afvoeren rond 1950 zorgden toen ook voor een wat lager langjarig gemiddelde, maar dit lag toen nog rond de 2100 m3/s.

In juli is de Rijn gemiddeld dus minder water gaan afvoeren in de afgelopen decennia en ook al is het aantal jaren met een extreem lage afvoer (nog) niet gestegen, er zijn wel vrij veel jaren met een lage maar niet zeer lage afvoer.; zoals bijvoorbeeld ook 2017, '19 en '20. Het blijft afwachten of deze trend doorzet, maar de voortekenen wijzen al wel een bepaalde kant op. 

Rijn juli.jpg

Rijnafvoer voor de maand juli vanaf 1901 t/m 2022 met trendlijn en 30-jarig gemiddelde. In rood de 10 jaren met de laagste afvoer.
Rijnafvoer voor de maand juli vanaf 1901 t/m 2022 met trendlijn en 30-jarig gemiddelde. In rood de 10 jaren met de laagste afvoer.

Als we terug gaan naar juli 2022, dan was er de hele maand sprake van een vrij gestage daling; beginnend op ca 1300 m3/s en eindigend op ca 850. De maand erfde dus al een vrij lage afvoer uit het voorjaar, want vanaf maart waren alle maanden in vooral het Duitse deel van het stroomgebied aan de droge kant met een afvoer die daarom al erg laag was toen juli nog moest beginnen. 

In de grafiek hieronder is het verloop van de Rijnafvoer vanaf 1 mei dit jaar afgebeeld in vergelijking met andere jaren met een zeer lage afvoer. 

Lage Rijnafvoer.jpg

Verloop van de Rijnafvoer bij Lobith vanaf 1 mei dit jaar in vergelijking met een aantal andere jaren met een zeer lage zomer-afvoer.
Verloop van de Rijnafvoer bij Lobith vanaf 1 mei dit jaar in vergelijking met een aantal andere jaren met een zeer lage zomer-afvoer.

Al sinds 1 mei behoort de afvoer van dit jaar tot de laagste sinds het begin van de metingen in 1901. Aanvankelijk waren 1921 en 1976 nog wel veel lager, maar deze jaren hadden een opleving in mei en begin juni en toen had dit jaar al even de laagste waarde ooit. In juni viel er nog wel wat regen in de vorm van wat buien en leek 2022 zich iets te herstellen, maar vanaf 10 juli volgde toch weer een sterke daling.

Deze daling werd veroorzaakt doordat het vanaf 5 juni ongeveer 2 weken helemaal droog bleef in het stroomgebied en zo kwam de afvoer vanaf 20 juli weer op het laagste niveau sinds 1901. De laatste week van juli is er wel wat regen gevallen, maar dat zorgt er hoogstens voor dat de daling wat vertraagt. Met een streepjeslijn is de  verwachting voor de komende 10 dagen weergegeven.

Als we naar de weersverwachting kijken voor de komende weken, dan zal de afvoer de hele komende week blijven dalen. De eerste dagen niet zo snel en dan schommelt de afvoer nog rond de 825 m3/s, bij een stand van ca 6,8 m +NAP.  Vanaf 4 augustus verloopt de daling weer iets sneller en op 5/8 wordt waarschijnlijk de 800 m3/s onderschreden bij een stand van 7,75 m+NAP. Ook daarna zet de daling nog door en rond 10/8 zou dan de 750 m3/s kunnen worden bereikt bij een stand van 6,6 m+NAP.

Dit is dan nog maar 25 cm boven het niveau van oktober 2018, toen Lobith daalde tot 6,35 m+NAP. Of dat gehaald wordt is nu nog niet te zeggen. Mochten er vanaf 8/8 inderdaad buien boven de Alpen gaan vallen, dan kan de afvoer een dag of 5 later weer wat overeen, maar mocht het ook na 10/8 ook nog droog blijven, dan is de kans groot dat de stand op weg gaat naar een nieuw record later in de maand. Volgende week hierover meer.

Maas blijft op extreem laag niveau van ca 25 - 30 m3/s

De Maasafvoer bij Monsin bedroeg deze maand 58 m3/s, dat is slechts 45% van de normale hoeveelheid in juli. Monsin is het punt iets stroomafwaarts van Luik, net voor de aftakking van het Albertkanaal, waar de Maasafvoer nog compleet is en er geen water is afgevoerd naar de kanalen. Via het Albertkanaal werd ca 15 m3/s afgevoerd, zodat er 43 bij Maastricht passeerde. 

Daarvan stroomde dan weer 14 via de Zuid-Willemsvaart en 11 via het Julianakanaal, zodat er gemiddeld uiteindelijk 18 voor de Grensmaas overbleef. De laatste week van juli was de afvoer echter zo laag geworden dat er voor de Grensmaas nog maar 7 à 8 m3/s overbleef.

In de figuur hieronder is voor alle juli-maanden uit de meetreeks de gemiddelde afvoer bij Monsin weergegeven. Dit jaar behoort ook tot de 10 jaren met de laagste waarde. Er waren echter 4 jaren met een nog lagere waarde. Ander dan bij de Rijn zien we dat er de laatste tijd maar liefst 4 jaren zijn geweest met een zeer laag gemiddelde in juli. Ander dan de Rijn die ook profiteert van smeltwater uit de Alpen, heeft de Maas eerder te maken met de gevolgen van een droogte. De droge zomers van de laatste tijd leverden bij de Maas dus vaker een zeer lage waarde op.

 

Maas juli.jpg

Maasafvoer voor de maand bij Monsin vanaf 1911 t/m 2022 met trendlijn en 30-jarig gemiddelde. In rood de 10 jaren met de laagste afvoer.
Maasafvoer voor de maand bij Monsin vanaf 1911 t/m 2022 met trendlijn en 30-jarig gemiddelde. In rood de 10 jaren met de laagste afvoer.

Opvallend is wel dat de trendlijn bij de Maas langzaam oploopt, ondanks de vele droge jaren. Dit heeft de Maas te danken aan de ook relatief vaak voorgekomen juli-maanden met een zeer hoge afvoer. Zoals bijvoorbeeld juli 2021 dat in zijn eentje de trendlijn al ca 5 m3/s optilt. 

Vanwege de relatief veel juli-maanden met een hoge afvoer in de laatste decennia is ook het 30-jarig gemiddelde niet aan het dalen. Ook hier is het beeld dus anders dan bij de Rijn. Er zijn opvallend veel jaren met een lage tot zeer lage afvoer, maar de incidentele jaren met een veel hogere afvoer houden het gemiddelde ongeveer op peil.

Terug naar 2022. De afgelopen week daalde de afvoer bij Maastricht tot ongeveer 30 m3/s en omdat het de hele week droog blijft, zal daar geen verandering in komen; mogelijk gaat er nog iets van het gemiddelde af. Op donderdag zou er een bui kunnen vallen, maar dat lijkt weinig extra water op te gaan leveren. Voorlopig houden de zeer lage afvoeren dus nog wel even aan.