U bent hier

Einde hoogwater in zicht, maar Rijn stijgt eerst nog wat verder

De hele week al staat in het teken van hoogwater en de eerste dagen van de komende week houdt dat nog aan. De Rijn stijgt nog langzaam verder en het zal er om spannen of de hoogste stand van januari 2018 net overschreden gaat worden. Tegelijkertijd valt vanaf komende nacht de vorst in en dat zorgt voor een bijzondere combinatie van hoogwater en strenge vorst. In dit hoogwaterbericht een vooruitblik op de waterstanden en afvoeren van Rijn en Maas in de komende week. 

Een bijzondere confrontatie van warme en koude lucht precies boven Nederland

Al enkele weken licht de grens tussen warme Atlantische en koude polaire lucht boven onze omgeving en soms was het even lenteachtig warm en de dagen daarna maar weer enkele graden boven nul. Nabij het grensvlak tussen de luchtsoorten trekken ook lagedrukgebieden van west naar oost en die voeren regengebieden met zich mee.

Na de vrij intensieve regenzone die in een van de laatste dagen van januari passeerde, die ook gepaard ging met smeltende sneeuw, zijn de volgende regenzones niet zo heel actief meer geweest. Ze brachten steeds maar enkele centimeters regen en omdat er ook geen sneeuw meer lag in de Middelgebergten die nog kon smelten, leverde dit steeds maar relatief kleine hoeveelheden extra water op voor de rivieren. Daarom groeiden de hoogwatergolven ook niet uit tot meer extreme situaties, maar bleef het bij golven die zo eens in de 3 tot 4 jaar voorkomen in de Maas en de Rijn. 

De ingrediënten voor een extreem hoogwater bestaan namelijk uit 3 onderdelen: 1) een lange periode waarin regengebieden overtrekken, 2) een niet te dikke sneeuwlaag die smelt tijdens een van de regenzones die passeert en 3) één regenzone tot besluit die erg veel regen in korte tijd brengt. Aan de eerste twee ingrediënten was dit maal voldaan, maar de derde ontbrak en dat is de reden dat de golven niet nog hoger werden. 

Vandaag trekt nogmaals een lagedrukgebiedje over West Europa; eerst beweegt het van Frankrijk naar België en morgen schuift het dan langzaam naar het oosten richting Duitsland. Voorlopig lijkt dit de laatste te zijn van de reeks van langedrukgebieden en ook deze brengt weer zo'n 1 tot 2 cm regen in de stroomgebieden. Bijzonder aan dit lagedrukgebied is dat het aan de noordzijde koude lucht aantrekt die al een paar dagen klaar ligt boven Scandinavië en daardoor valt de neerslag in Nederland in de vorm van sneeuw. 

Later dringt de koude lucht verdernaar het zuiden door, maar daarbij valt nauwelijks nog sneeuw waardoor de unieke situatie ontstaat dat er in Nederland zo'n 15 tot 20 cm sneeuw ligt, maar in de Middelgebergten in België, Franktijk en Duitsland vrijwel niets. Bijna altijd is het andersom, of als er in ons land sneeuw ligt, dan ligt daar nog veel meer. Dit maakt uit voor een eventuele volgende hoogwatergolf, want mocht die er komen na het koude weer dat ons te wachten staat, dan zal er weinig sneeuw zijn die kan smelten.

De sneeuw die na vandaag in Nederland ligt zal, als hij snelt, weinig invloed hebben op de waterstanden in de rivieren; daarvoor is de bijdrage te klein. Wel kunnen dan lokaal beekjes, bv in het oosten van ons land, flink wat water te verwerken krijgen. Maar dat alles is nog ver weg, eerst moet de sneeuw nog vallen.

Als het lagedrukgebied, dat de sneeuw in Nederland gaat brengen en de regen ten zuiden van ons, over Duitsland is weggetrokken, dan komen de stroomgebieden onder invloed van een sterk hogedrukgebied boven het noorden van Europa. Dat zorgt er voor dat de vorst een week lang stevig in het zadel komt te zitten.  Alleen op woensdag wordt er nog een nieuwe lagedrukgebiedje verwacht dat vanaf de Atlantische Oceaan naar Europa koerst. De verwachting is echter dat dit over Midden Frankrijk en de Alpen naar het oosten trekt en geen neerslag zal brengen die invloed heeft op de rivieren.

Samengevat vandaag en morgen dus neerslag, sneeuw in Nederland en regen in de stroomgebieden va Maas en Rijn. Wat de regen betreft zijn de hoeveelheden niet zo groot, maar het zorgt morgen wel voor een kleine nieuwe opleving van de Maasafvoer en ze stuwen de waterstand in de Rijn net nog iets verder op. 

Rijn stijgt langzaam verder naar hoogste stand op dinsdag van ca 14,7 m +NAP

De hoogwatergolf in de Rijn ontstond in eerste instantie door de combinatie van regenval en smeltende sneeuw. Dit zorgde een snelle stijging op van de waterstanden in bijna alle zijrivieren van de Rijn en het water dat deze piek opleverde passeerde afgelopen donderdag bij Lobith; de stand bedroeg toen ca 14,1 m +NAP. Daarna daalde de waterstand niet want het bleef regenachting in het stroomgebied en dat hield de aanvoer vanuit de zijbeken op een hoog niveau.

Behalve de hoeveelheid regen die er valt is bij de Rijn ook belangrijk in hoeverre de aanvoer vanuit de verschillende deelstroomgebieden samenvalt. Zo is de golf uit de Moezel meestal een dag of 2 eerdere in de Rijn bij Koblenz dan de golf vanuit Zuid Duitsland en Zwitserland. Terwijl de aanvoer uit het zuiden dan nog toeneemt, daalt de Moezel al weer en dat zorgt er dan voor dat de stand verder stroomafwaarts niet meer stijgt en soms zelfs al weer gaat dalen.

Bij deze hoogwatergolf liep dat anders, want toen de hoogste afvoer vanuit de Bovenrijn ter hoogte van de monding van de Moezel bij Koblenz arriveerde, was de Moezel juist weer wat gaan stegen vanwege de regen van een volgende neerslagzone. Daardoor steeg de Rijn na donderdag toch nog wat verder en zal er zondagochtend een nieuwe hoogste stand zijn bij Lobith. Ik verwacht dan een peil tussen 14,5 en 14,6 m +NAP.

Ook daarna is de stijging nog niet ten einde, want de regen die vandaag in het noordelijk deel van het Duitse stroomgebied van de Rijn valt, zorgt opnieuw voor een lichte stijging van de Moezel, de Ruhr en nog enkele andere zijrivieren. Ondertussen is ook de aanvoer vanuit Zuid Duitsland ook nog steeds aan het stijgen van de regen die daar op donderdag gevallen is en zo vallen deze golven nog een keertje precies samen.

De verwachting is daarom dat de stand na zondag korte tijd stabiel blijft en daarna vanaf maandag nog iets verder gaat stijgen naar een hoogste stand van ca 14,7 m op dinsdag. Deels is dit nog afhankelijk van de hoeveelheid regen die vandaag valt, dus het kan ook nog iets meer of minder worden. De 15 meter zal niet gehaald worden, daarvoor is veel meer water nodig dan er nu valt. De afvoer zal tijdens de piek tussen de 7500 en 7600 m3/s uitkomen.

Al met al verwacht ik dat de Rijn vandaag langzaam verder stijgt naar een tussenpiekje van ca 14,5 tot 14,6 m +NAP in de loop van zondag. Vanaf maandag volgt dan nog een kleine stijging en dan komt er nog zo'n 10 tot 20 cm bij tot de uiteindelijke piek wordt bereikt op dinsdag. Deze hoogwatergolf zal daarmee vrijwel precies even hoog worden als de golf van januari 2018, die uiteindelijk steeg tot 14,64 m +NAP.

In de IJssel is deze golf vanaf dinsdag nog ca 3 dagen onderweg voordat de piek bij het IJsselmeer aankomt. Via de Nederrijn en de Waal is de piek in de waterstand ca 2 dagen onderweg tot het via het Benedenrivierengebied naar zee kan stromen. 

Vanaf woensdag gaat de waterstand weer langzaam dalen, later in de week versnellend. Ik verwacht dat de 14 m weer onderschreden wordt rond 12 februari, de 13,5 op 13 februari en de 13 m op de 14e. Daarna gaat de stand wat langzamer verder naar beneden en voordat de 12 meter weer bereikt wordt zal het ca 1 week verder zijn. Een nieuwe stijging is voorlopig niet in zicht. 

Maas stijgt nog eenmaal naar ca 1300 m3/s.

In de Maas is de hoogste piek (met een afvoer van 1770 m3/s) al weer bijna een week geleden gepasseerd. De combinatie van smeltende sneeuw en regenval zorgde voor een snelle, vrij hoge piek. De nieuwe regengebieden die de afgelopen overtrokken voerden alleen regenwater aan en omdat er geen smeltwater meer beschikbaar was steeg de afvoer niet meer zo hoog als tijdens de eerste golf. 

Na een korte daling leverde regen op dinsdag en woensdag een nieuwe golf op die afgelopen donderdag bij Maastricht passeerde met een piekafvoer tussen de 1400 en 1450 m3/s. Vanwege het onregelmatige beheer van de stuwen in Wallonië is de exacte hoogte niet helemaal duidelijk. 

Ook na deze piek daalde de afvoer weer wat en inmiddels bedraag deze bij Maastricht weer ca 1100 m3/s. Vandaag zorgt het lagedrukgebied dat over België trekt nogmaals voor een opleving van de regenval in de Ardennen en daardoor zal de afvoer nogmaals wat gaan stijgen. Ik verwacht dat de afvoer daardoor later vandaag weer gaat stijgen en dan op zondag of in de nacht naar maandag een nieuwe hoogste waarde kan bereiken van ca 1300 tot 1350 m3/s.

De regen voor deze extra stijging moet nog vallen, dus het kan nog iets meer of minder worden, maar een sterkere stijging zit er niet in. Er is immers geen smeltwater meer beschikbaar en veel meer dan ca 2 cm regen lijkt er niet te gaan vallen. Vanaf maandag gaat de Maasafvoer weer dalen en omdat er geen regen meer in het vooruitzicht is, zal deze daling zich lang doorzetten. vanaf woensdag kan de afvoer bij Maastricht dan weer onder de 1000 m3/s zakken en rond het komend weekend komt ook de 750 m3/s weer in zicht. Een nieuwe stijging is voorlopig niet in beeld. 

IJs en hoogwater levert langs de Rijntakken een bijzonder verschijnsel op

De volgende week lijkt een ijskoude week te gaan worden, met temperaturen die 's nachts tot -15 kunnen dalen en overdag ook ruim onder nul blijven. Dat levert een bijzondere situatie op want het gebeurt niet vaak dat het hoogwater is als de vorst invalt. Ik heb het even nagezocht en vond terug dat dat in de afgelopen 50 jaar zo'n 4 keer gebeurd is: in februari 1979, januari 1982, januari 1987 en januari 2003. 

Vooral langs de Rijntakken kan de invallende vorst voor een bijzondere situatie zorgen want daar zijn de uiterwaarden nu helemaal gevuld. Bijna alle uiterwaarden langs de Rijn, IJssel en Waal hebben een zomerkade en daarachter is het water nu ingevangen als in een grote badkuip. Via sluisjes stroomt dat water maar heel langzaam weg en daarom kan zich hier een dikke ijslaag vormen. Die laag zakt dan langzaam naar beneden.

Dit levert dan een bijzonder verschijnsel op, want bij het zakken van het ijs worden de takken van boompjes en struiken, die deels boven het water uitstaken, onder de waterlijn geheel gestript. De dunnere takken kunnen het gewicht van de ijsvloer namelijk niet dragen en breken dan af. Zo zal straks de de onderlaag in de ooibossen langs de Rijn een flink stuk terggezet worden. De grotere bomen die boven het water uitsteken merken er niet zoveel van. 

De Maas heeft geen zomerkaden en water wordt daar niet of nauwelijk ingevangen in de uiterwaarden en daar zal dit verschijnsel zich daarom minder voordoen. Wel vinden we langs de Maas ondiepe geulen in de uiterwaarden die toen ze in verbinding met de rivier stonden zijn volgestroomd. Er kan zich daar dan wel een ijslaag vormen, maar omdat de waterdiepte er niet zo groot is, zal het strippen van bomen door het ijs er niet zo snel optreden.

Een volgend bericht kunt u volgend weekend verwachten of er zouden zich de komende dagen nog bijzondere ontwikkelingen moeten voordoen. Via Twitter geef ik soms een korte update; deze verschijnt dan ook op de site.