U bent hier

Herfst verloopt droog in de stroomgebieden; dalende waterstanden

De aanstaande week verandert er niet zo veel in het weerbeeld. Regengebieden dringen wel wat meer op, maar ze komen niet veel verder dan Nederland en in de stroomgebieden blijft het overwegend droog. De Maas en vooral de Rijn hoeven daarom niet op veel extra water te rekenen en daarom zullen de waterstanden de hele komende week blijven dalen. In dit bericht leest u tot hoe ver de waterstanden gaan dalen deze week en wat er daarna gebeurt.

In het tweede deel van het bericht een uitstapje naar het meest stroomopwaartse deel van de Maas in Nederland, de Grensmaas. Dit  riviertraject stond afgelopen week in de belangstelling van de media vanwege de natuur die zich hier de afgelopen jaren sterk heeft ontwikkeld. Dit is de danken aan het Grensmaasproject waarbij grindwinning het gebied na de winning zo oplevert dat er volop ruimte is voor de natuur. De extra ruimte heeft ook effect op de waterstanden. In dit bericht leest u hoe groot die invloed is en wat dat betekent als de Maasafvoer weer eens zo hoog zou worden als in 1993 en 1995. 

Hogedruk maakt plaats voor lagedruk, maar nog weinig regen in de stroomgebieden

Het hogedrukgebied dat de afgelopen week voor rustig weer zorgde is naar het midden van Europa getrokken. Voorlopig houdt het daar nog wel even stand en pas in de tweede helft van de week ziet het er naar uit dat het gebied wat naar het oosten trekt. 

Tegelijkertijd ontwikkelt zich ten zuiden van het Verenigd Koninkrijk een lagedrukgebied dat eerst wat naar het westen beweegt en later in de week naar het noordoosten om uiteindelijk via onze omgeving naar Scandinavië te trekken. Ondanks dat het lagedrukgebied niet ver weg ligt dringen de bijbehorende regenzones niet zo ver het continent op, of ze brengen er niet heel veel regen.

Op dinsdag in de loop van de dag komt een eerste zone wel tot Nederland, maar deze trekt door naar het noordoosten en bereikt niet de stroomgebieden van de Rijn en de Maas. Op donderdag en vrijdag beweegt een volgende regenzone wat zuidelijker over Oost Frankrijk en Zuid Duitsland en de Alpen. Rijn en Maas profiteren hier van, maar de hoeveelheden neerslag zijn niet zo heel groot en de stijging blijft beperkt. 

Daarna is het onduidelijk wat er gebeurt. Het Europese weermodel laat het hogedrukgebied boven Oost Europa aansterken zodat de invloed tot over onze omgeving reikt en regenzones er niet meer aan te pas komen. Het Amerikaanse weermodel verwacht echter dat nieuwe lagedrukgebieden vanaf de Atlantische Oceaan in kracht zullen toenemen en grip krijgen op ons weer zodat het vanaf het weekend juist natter wordt boven de stroomgebieden. We zullen even moeten afwachten welk model het het beste heeft voorzien.

Voor de afvoeren in de rivieren maakt het veel uit, want als hogedrukgebieden de dienst uit blijven maken, dan blijven de waterstanden nog wat langer dalen en komen ook de lagere afvoeren weer binnen bereik. Volgende week is hier meer duidelijkheid over.

Rijn daalt deze week ca 50 cm naar 7,75 m +NAP

De Rijn is de hele week gedaald na een kleine piek die afgelopen maandag passeerde. De waterstand bedroeg toen bij Lobith ca 8,85 m +NAP. Inmiddels is de stand gedaald naar 8,25 m en de komende dagen zet die daling langzaam door.

De watertstand daalt deze week met ca 10 cm per dag. Alleen op dinsdag en woensdag gaat het even wat langzamer omdat er wat extra water arriveert vanuit de Main. Halverwege de afgelopen week lag deze rivier onder een uitgestrekte regenzone en dat zorgt de komende dagen voor een kleine hapering in de daling van de Rijnafvoer.

In de tweede helft van de week daalt de waterstand dan weer onder de 8 m +NAP bij Lobith en in het weekend wordt de 7,75 m bereikt. De afvoer, die nu nog ongeveer 1500 m3/s bedraagt, zal dan tot ca 1200 m3/s zijn gezakt. Net na het volgend weekend zal de waterstand dan weer iets stijgen of enkele dagen stabiel zijn als het extra water langs komt van de regenval die donderdag en vrijdag boven Midden en Zuid Duitland valt. Voorlopig zijn de verwachte regenhoeveelheden klein en een grotere stijging is daarom niet waarschijnlijk.

Op nog wat langere termijn is het onduidelijk wat de waterstanden zullen doen. Als het Amerikaanse weermodel het goed heeft voorzien, dan is de kans groot dat de waterstand verder gaat stijgen, maar als het Europese model het bij het recht eind heeft is een verdere daling tot 7,5 m +NAP of nog wat lager het meest waarschijnlijk. 

Maas daalt nog wat verder naar opnieuw erg lage afvoeren

De Maasafvoer is de hele week gedaald en de afvoer bij Maastricht bevindt zich nu tussen de 50 en 60 m3/s. Daarmee is de afvoer weer terug op een laag niveau voor de tijd van het jaar, want normaal is een afvoer van ca 125 m3/s.

De komende dagen daalt de afvoer nog langzaam verder omdat in het stroomgebied pas op donderdag en vrijdag wat regen wordt verwacht. Veel regen zit er echter niet in de verwachting en de stijging zal daarom beperkt blijven. 

Ik verwacht daarom dat de afvoer tot en met donderdag nog wat verdere zal dalen tot onder de 50 m3/s bij Maastricht. Op vrijdag is dan een kleine stijging mogelijk, maar waarschijnlijk bedraagt deze niet meer dan enkele tientallen m3/s en zal het van korte duur zijn. Daarna is de kans het grootst dat de afvoer stabiel blijft of nog iets verder zal zakken. 

Grensmaas: volop ruimte voor natuur én water

Afgelopen vrijdag stond de Grensmaas in de aandacht van oa de NOS en enkele dagbladen. Met name de successen van de natuurontwikkeling kregen volop de aandacht. Ruim 10 jaar geleden werd gestart met het Grensmaasproject, waarbij de oevers tussen Maastricht en Maaseik over een lengte van 43 km werden verlaagd om de rivier meer ruimte te geven. Deze verlaagde zones, samen meer dan 1200 ha, zijn als natuurgebied ingericht en daarvan is inmiddels zo'n 70% gereed.

Ook op de Vlaamse oever zijn natuurgebieden ingericht en het grensoverschrijdende natuurgebied is nu bekend onder de naam Natuurpark Maasvallei. De natuur heeft deze gebieden spontaan mogen koloniseren en afgelopen week werden daarvan de bijzondere resultaten gepresenteerd.

Het Grensmaasproject is meer dan een natuurproject, want ook de economie profiteert. De vergraving van de oevers levert namelijk meer dan 50 miljoen ton grind op waar de realisatie grotendeels uit kan worden bekostigd. Een derde doelstelling van het project is het verhogen van de waterveiligheid in dit deel van Limburg. Vanwege de verlaging van de oevers heeft de rivier veel meer ruimte dan vroeger en als de Maasafvoer nu weer toeneemt, na flinke regenval in de Ardennen, dan heeft het water in het verruimde Maasdal meer ruimte en de waterstanden stijgen daardoor veel minder sterk dan vroeger.

De foto's hieronder van het traject tussen Meers en Maasband geven een goede impressie van hoe het Maasdal veranderd is. Links is de bedding te zien van voor de uitvoering van het Grensmaasproject en rechts de situatie vorig jaar, na de uitvoering. De Maasbedding was eerst niet breder dan ca 75 meter, maar is nu bijna 3 keer zo breed. De kijkrichting waaronder de foto's zijn gemaakt is wat verschillend maar het eilandje dat vroeger ook al aanwezig was (rode pijltje) laat goed zien hoe sterk het Maasdal veranderd is. De vergraving op dit traject vindt vooral plaats op de Nederlandse oever; de Vlaamse oever (links) is ongewijzigd.

Grensmaas voor en na de uitvoering.jpg

Foto van voor (links) en na (rechts) de uitvoering van het Grensmaasproject in het traject tussen Meers en Maasband. (Foto rechts is gemaakt door Avisum.be).
Foto van voor (links) en na (rechts) de uitvoering van het Grensmaasproject in het traject tussen Meers en Maasband. (Foto rechts is gemaakt door Avisum.be).

De enorme verbreding van de Maasbedding zorgt er voor dat het water bij hoge rivierafvoeren minder sterk stijgt dan vroeger. Dit is goed te zien als de waterstanden van het grootste Maashoogwater, dat was rond kerstmis 1993, worden vergeleken met de huidige waterstanden als nu dezelfde hoeveelheid water door de Maas zou stromen. De Maasafvoer bedroeg in 1993 iets meer dan 3.000 m3/s en de Maas kwam toen overal tot ver buiten haar oevers. 

In de grafiek hieronder is met een oranje lijn de waterstand weergegeven die tijdens dat grote hoogwater werd gemeten; over het hele traject van de Maas vanaf Maastricht tot aan Stevensweert. De blauwe lijn geeft de waterstand aan als dezelfde hoeveelheid water door het huidige dal van de Grensmaas zou stromen. Dit is nog nooit gebeurd, maar deze waterstanden kunnen wel door Rijkswaterstaat berekend worden.

Waterstanddaling Grensmaas.jpg

Verloop an de waterstand in het Grensmaastraject tussen Maastricht en Stevensweert bij het hoogwater van 1993 (oranje lijn) en indien een zelfde hoeveelheid water door het huidige Grensmaasdal zou stromen (blauwe lijn).
Verloop an de waterstand in het Grensmaastraject tussen Maastricht en Stevensweert bij het hoogwater van 1993 (oranje lijn) en indien een zelfde hoeveelheid water door het huidige Grensmaasdal zou stromen (blauwe lijn).

De waterstanddaling is niet overal even groot. Op plaatsen waar de rivier over een lang traject verbreed is, is de daling het grootst. Op een kort traject tussen Obbicht en Berg ad Maas bedraagt de daling zelfs meer dan 2 meter en dat is zoveel dat de rivier hier nooit meer buiten haar oevers zal treden. Op andere plaatsen is de daling minder groot, maar altijd nog voldoende om de waterveiligheid tot ruim op het gewenste niveau te brengen. 

Er zijn ook enkele gedeelten waar geen daling optreedt; hier was geen ruimte voor rivierverruiming. Duidelijk is ook te zien dat het Grensmaasproject stopt na Visserweert. Vanaf daar is er voor gekozen om de waterveiligheid te vergroten door dijken aan te leggen en is de rivier dus niet verruimd, maar is de vroegere bedding behouden. Door de aanleg van de dijken is de ruimte die de rivier er voorheen had zelfs iets kleiner geworden en dat zorgt daar dan ook voor een lichte stijging van de waterstanden; de blauwe lijn ligt er boven de oranje lijn.

Terwijl de daling van de waterstand stroomafwaarts van het project, voorbij Visserweert, meteen stopt, is het opvallend dat de daling stroomopwaarts van het project nog wel een stukje doorloopt. Zo begint het Grensmaasproject pas bij Borgharen (bij rivierkilometer 16), maar loopt de daling nog door tot in de stad Maastricht. De stad profiteert daarom, zonder dat er daar gegraven hoefde te worden, ook nog ruimschoots van het Grensmaasproject; met een waterstandsdaling die in het centrum nog zo'n 30 tot 60 cm bedraagt.