U bent hier

Langere droge periode breekt aan, eerst nog lichte stijging daarna daling waterstanden

De eerste tien dagen van april zijn relatief nat verlopen, maar de komende tien dagen zal het zeer waarschijnlijk droog blijven en misschien dat april als geheel niet eens de, toch al krappe, normale neerslaghoeveelheid gaat halen. De regen van het afgelopen weekend heeft vooral voor de Maas wat extra water opgeleverd en de afvoer stijgt nu een paar dagen. De Rijn moet het met minder extra water doen en stijgt de komende dagen maar weinig. In het waterbericht leest u hoever de waterstanden zullen stijgen en wanneer ze weer gaan dalen.

In water inzicht een korte terugblik op de afvoer in de 3 wintermaanden. In de periode december t/m februari voerde de Rijn circa 10% meer af dan gemiddeld in deze maanden. Hoe uitzonderlijk is dat en past het in de trend dat de winters gaandeweg natter worden.

water van de week

Hogedrukgebieden zorgen voor een droge, noordelijke tot oostelijke luchtstroming

De neerslag die de afgelopen week viel werd aangevoerd vanuit het noorden en omdat de lucht erg koud was viel er meestal (natte) sneeuw. In de Middelgebergten (Ardennen, Eiffel etc) bleef de sneeuw zelfs liggen en groeide het sneeuwdek aan tot soms 30 cm.

De kaart hieronder laat zien waar tijdens het buiige weer de meeste neerslag viel. het is goed te zien dat de buien niet zo heel ver het continent op trokken, want en ten zuiden van de lijn Luxemburg - Frankfurt bleef het grotendeels droog. Wel vinden de hogere gebieden zoals het Zwarte Woud daar weer meer neerslag op en ook de Alpen springen er uit. Vorige week zag het er nog naar uit dat er in de Alpen lokaal meer dan 50 cm sneeuw zou vallen, maar dat bleef uiteindelijk beperkt tot niet meer dan 30 cm.

Neerslag eerste week april.jpg

Neerslaghoeveelheden in de eerste week van april ten tijde van de noordelijke stroming (bron Kachelmannwetter.com)
Neerslaghoeveelheden in de eerste week van april ten tijde van de noordelijke stroming (bron Kachelmannwetter.com)

In de tweede helft van de week werd het wat warmer en ging de sneeuw weer smelten. Dat leverde alleen in de noordelijke zijrivieren van de Rijn zoals de Lahn, Sieg en Ruhr wat extra water op, maar omdat vanuit het zuiden de afvoeren juist wat daalden, was daar bij Lobith weinig van te merken.

Zaterdag activeerde de noordelijke luchtstroming weer wat en dat zorgde op het grensvlak met de wat warmere lucht boven Midden Europa voor een actief regengebied, dat urenlang over België en Zuid Nederland bleef liggen. Later trok het wat naar het noorden, maar uiteindelijk won de koude lucht en nu beweegt het weer naar het zuiden. 

In de Ardennen en delen van de Eiffel viel zo'n 2,5 cm regen en dat is voldoende voor een aardige stijging van de Maas en in het stroomgebied van de Rijn profiteert nu ook de Moezel. In Nederland kreeg vooral het zuidoosten van het land vrij veel regen te verwerken en in dit doorgaans droogste deel van ons land kwam dat niet ongelegen. 

Inmiddels beweegt de regenzone verder naar het zuidoosten, maar dat gaat sneller dan op zaterdag en daarom valt er in de rest van het stroomgebied van de Rijn niet zoveel neerslag meer. De Alpen kunnen opnieuw een paar decimeter sneeuw verwachten, zodat het sneeuwdek daar nog wat verder aangroeit. Voorlopig blijft het er nog koud, dus veel smelten zal het de komende weken nog niet.

De noordelijke luchtstroming wordt veroorzaakt door een hogedrukgebied tussen IJsland en het Verenigd Koninkrijk. Later in de week beweegt het naar het zuidoosten en komt dan dicht bij nederland te liggen. Het zorgt dan voor rustig weer en regengebieden blijven voorlopig op grote afstand. Rond het volgend weekend  beweegt het hogedrukgebied in de richting van Scandinavië en de verwachting is dat het zich daarna weer uitbreidt in de richting van de Atlantische Oceaan.

Als dat inderdaad zo uitkomt, dan zou dat wel eens kunnen betekenen dat er een langdurige droge periode aan breekt, die misschien wel tot eind april duurt. Het hogedrukgebied houdt de regengebieden die gewoonlijk op de Atlantische Oceaan ontstaan namelijk al die tijd weg uit de stroomgebieden en omdat het vrij koel blijft, is er ook nog geen kans dat er buien ontstaan. Vooral de situatie na het volgend weekend - of het hogedrukgebied zich dan opnieuw uitbreidt naar het westen - is daarvoor van belang om in de gaten te houden. Volgende week daarover meer.

Rijn stijgt eerst een paar decimeter, maar zal op termijn weer gaan dalen

De waterstanden van de Rijn bleven de afgelopen week vrij stabiel; eerst lagen ze nog wat boven de 8,5 m +NAP bij Lobith, de laatste dagen van de week lagen ze daar iets onder. De afvoer schommelde rond de 1650 m3/s, dat is ongeveer 65% van de normale hoeveelheid in deze tijd van het jaar. De vrij droge maand maart en weinig sneeuw in de Middelgebergten heeft er voor gezorgd dat de Rijnafvoer nu vrij laag is.

De komende dagen trekt de situatie een klein beetje bij. Vanuit de noordelijke zijrivieren is wat extra (smelt)water onderweg van de sneeuw die de afgelopen week is gevallen en gisteren en vandaag is er aardig wat regen in het stroomgebied van de Moezel gevallen. Later volgt er ook nog wat extra water vanuit Zuid Duitsland. Samen zorgt dat voor een stijging van een paar decimeter bij Lobith. De hoogste stand verwacht ik dan aan het eind van de week, tussen de 8,75 en 8,9 m +NAP. De afvoer loopt op tot ca 1800 m3/s

Vanaf het weekend gaat de stand dan weer dalen en omdat het langdurig droog lijkt te gaan worden en de sneeuw in de Alpen nog nauwelijks smelt, zou het een wat langdurigere daling kunnen worden. De daling verloopt echter niet zo snel, hoogstens met ca 5 - 10 cm per dag. Rond 25 april zou de stand dan rond de 8,3 m +NAP uit kunnen komen en de afvoer zakt dan terug tot ca. 1500 m3/s.  

Maas stijgt vandaag en morgen nog wat, daarna weer dalend

In de hogere delen van de Ardennen viel de afgelopen week een aardig pak sneeuw, maar het grootste deel van het stroomgebied van de Maas lag net buiten de hoofdstroom van de buien. De Maas profiteerde daarom maar weinig van het extra water en de afvoer daalde de hele week tot ca 125 m3/s bij Maastricht. Dit is maar ca 40% van de normale hoeveelheid rond deze tijd van het jaar.

Dankzij de regenzone die gisteren en vandaag urenlang boven de Ardennen hing, komt daar nu wel wat verandering in. Vanmorgen ging de afvoer bij Maastricht al stijgen en die stijging zal zich voortzetten tot morgen in de loop van de dag. De afvoer kan dan stijgen tot ca 400 m3/s en bevindt zich dan even opeen normale waarde voor de tijd van het jaar.

Lang zal dat niet duren, want het is nu al weer droog geworden in de Ardennen en de komende week wordt er vrijwel geen regen meer verwacht. De afvoer zal daarom vanaf dinsdag weer gaan dalen en voor het eind van de week al weer onder de 250 m3/s zakken. Ook de week na het volgend weekend blijft het droog en de afvoer zal an verder blijven dalen en de kans is groot dat in de loop van die week ook de 200 en later de 150 m3/s weer onderschreden worden. Neerslag en een nieuwe stijging zijn voorlopig namelijk niet in zicht.

Water inzicht

Winter 2020/21 iets natter dan het langjarig gemiddelde

Gedurende de 3 wintermaanden (december t/m februari) voerde de Rijn gemiddeld ca 2750 m3/s af, dat is ca 10% meer dan het langjarig gemiddelde over deze 3 maanden, dat 2475 m3/s bedraagt. In december en januari voerde de Rijn nog beneden gemiddeld af, maar februari maakte dat ruimschoots goed dankzij de hoogwatergolf die vrijwel precies binnen de maand paste.

In de grafiek hieronder is van alle jaren sinds 1901 de gemiddelde winter-afvoer weergegeven. De trendlijn is ook aangegeven en die loopt langzaam omhoog. Uit de neerslagmetingen in het stroomgebied blijkt dat de winters natter zijn geworden in de afgelopen decennia en de trendlijn van de Rijn past bij dit beeld.   

Als we echter naar de verdeling van de 20 winters met de hoogste gemiddelde afvoer (blauw in de grafiek) en de 20 winters met de laagste gemiddelde afvoer (rood in de grafiek) dan valt op dat er vooral bij deze laatste veranderingen zijn opgetreden. Winters met de meest lage afvoer komen in de tweede helft van de meetreeks veel minder vaak voor dan in de eerste helft, terwijl de winters met de hoogste afvoer veel meer gelijk over de meetreeks zijn verdeeld.

Gemiddelde afvoer Rijn.jpg

Gemiddelde afvoer van de Rijn bij Lobith sinds 1901 met trendlijn en de 20 jaren met de hoogste en laagste afvoer gemarkeerd
Gemiddelde afvoer van de Rijn bij Lobith sinds 1901 met trendlijn en de 20 jaren met de hoogste en laagste afvoer gemarkeerd

Als we in de grafiek van de gemiddelde winterafvoeren de 20 jaren met de laagste afvoer weg laten (zie grafiek hieronder) dan zien we dat de trendlijn vlak is gaan lopen. De winters met een lage afvoer aan het begin van de reeks zorgen er dus voor dat de trendlijn aan de voorkant meer omlaag wordt getrokken. 

Het lijkt er dus op dat de toename van de gemiddelde afvoer in de winter vooral veroorzaakt wordt doordat winters met een lage afvoer tegenwoordig minder vaak voorkomen dan vroeger en niet zozeer doordat de winters met een hoge afvoer vaker voorkomen. 

Dit beeld is ook te verklaren omdat het type winters dat we tegenwoordig hebben anders is dan vroeger. Winters met een gemiddeld lage afvoer treden namelijk vooral op als het langdurig koud is. De neerslag wordt dan op afstand gehouden doordat hogedrukgebieden dominant zijn boven het continent. Dergelijke winters met langdurige vorstperioden komen tegenwoordig veel minder vaak voor.

Daarentegen komen wisselvallige winters tegenwoordig juist vaker voor en langere droge perioden in de winter zijn daarom een zeldzaamheid geworden. Het lijkt er op dat vooral de hogere frequentie van wisselvallige winters de hogere gemiddelde afvoeren bepaalt en niet zozeer dat de wisselvallige winters ook natter zijn geworden . Simpel gezegd: drogere winters komen bijna niet meer voor en daarom bepalen de wisselvallige winters nu het gemiddelde.  

Gemiddelde afvoer Rijn excl de 20 laagste jaren.png

Gemiddelde afvoer van de Rijn bij Lobith sinds 1901 met trendlijn, waarin de 20 winters met de laagste afvoer zijn weg gelaten.
Gemiddelde afvoer van de Rijn bij Lobith sinds 1901 met trendlijn, waarin de 20 winters met de laagste afvoer zijn weg gelaten.