U bent hier

Paar dagen met regen, daarna lange tijd droog, korte opleving Rijn en Maas

Regenzones bereikten de afgelopen week al Nederland en zullen de komende 3 tot 4 dagen ook verder doordringen in de stroomgebieden. Het is echter slechts een kort nat intermezzo, want vanaf de tweede helft van de week nemen hogedrukgebeden het heft in handen en breekt een langere droge periode aan. In het waterbericht leest u hoe ver de waterstanden stijgen deze week en wanneer ze weer gaan dalen.

In de rubriek water Inzicht een, voorlopig laatste, analyse van het hoge water van de afgelopen zomer. Dit maal over de wijze waarop de golf in de Rijn vanuit verschillende zijrivieren werd opgebouwd.

water van de week

Nog een paar dagen met soms flink wat regen, daarna weer invloed van hogedrukgebieden 

Het weer in West-Europa is de afgelopen dagen steeds meer onder invloed gekomen van een groot lagedrukgebied tussen Schotland en IJsland. Nederland lag daarbij op de grens tot waar de meest intensieve neerslag wist door te dringen en in het westen van het land viel tot vandaag al zo'n 4 tot 5 cm regen, terwijl het in het zuidoosten bij 1 tot 1,5 cm bleef. Verderop het continent namen de hoeveelheden nog wat verder af, om in de Middelgebergten als gevolg van stijgingsregens, weer iets op te lopen. De rivieren reageerden nauwelijks op deze hoeveelheden.

Zaterdagavond is een nieuwe regenzone het continent opgetrokken en deze brengt in eerste instantie ook weer in Nederland en het westen van België veel regen. Er kan lokaal 4 cm vallen, wat erg veel is binnen 24 uur. Deze regenzone hangt samen met een klein lagedrukgebiedje dat ten zuiden van het grote lagedrukgebied langs is getrokken en nu boven ons land ligt en daar de regenzone enige tijd vertraagd. 

Later in de dag trekt het lagedrukgebied verder en dan komt ook de regenzone weer in beweging. Deze trekt dan naar het oosten, maar omdat de snelheid groter is, zullen de regenhoeveelheden ten (zuid)oosten van Nederland minder hoog uitvallen. Waarschijnlijk valt er wel voldoende om de rivieren weer wat te laten stijgen.

Het grote lagedrukgebied nabij Schotland trekt ondertussen naar het noorden weg en daarmee vermindert de invloed op ons weer. Op dinsdag, net voordat het definitief uit beeld is, kan er echter nogmaals een klein lagedrukgebied ten zuiden langs trekken. Het is nu nog niet helemaal duidelijk hoe actief dit gebied wordt en of er weer zoveel regen uit valt en waar dat dan gebeurt. Voorlopig ziet het er naar uit dat het lagedrukgebied ten zuiden van ons land langs trekt en dat de meeste regen dan ook daar gaat vallen. Samen met de regen die eerder al is gevallen, mogen we na deze regenval een lichte stijging van de rivieren verwachten

Vanaf donderdag ziet het er naar uit dat het voorlopig voorbij is met de regen. Het Azoren-hogedrukgebied breidt zich snel tot in onze omgeving uit en in de dagen daarna ontstaat er een aparte hogedrukkern, waarschijnlijk, boven Scandinavië, maar het kan ook boven de Britse Eilanden zijn. In beide gevallen gaat de luchtstroming naar het oosten en wordt er droge lucht aangevoerd. regenzones blijven dan voorlopig op grote afstand. Zoals het er nu naar uitziet kan deze situatie wel een week aanhouden, tot ongeveer 13 of 14 oktober en mogelijk nog langer. De stijging van de rivieren zal dus maar van korte duur zijn.

Rijn eerst dalend tot ca 7,6 m om daarna ongeveer 50 cm te stijgen

De dalende trend van de afgelopen week zet zich bij de Rijn voorlopig nog een aantal dagen voort. Sinds 25 september is de afvoer gemiddeld met zo'n 25 m3 per dag gedaald tot ca 1250 m3/s op dit moment en de stand met zo'n 5 cm per dag tot 7,75 m+NAP. Deze daling zet zich de komende 3 tot 4 dagen nog voort en op woensdag of donderdag zal dan de laagste waarde tot nu toe van dit najaar worden bereikt met bij Lobith een stand an ca 7,6 m +NAP. De afvoer is dan gedaald tot ca 1150 m3/s.

Gemiddeld over het jaar is 6 oktober de dag dat de laagste stand van de Rijn wordt bereikt. Dat zou dan dit jaar precies uitkomen, maar we moeten even afwachten water later in de mand gebeurt, want mogelijk daalt de stand dan toch nog wat verdere dan 7,6 m. Voordat het zover is zal de stand echter eerst weer wat gaan stijgen.

De regen die op maandag en vooral op woensdag en donderdag in het stroomgebied valt, zorgt in de meeste zijrivieren voor een lichte toename van de afvoer en op grond van de huidige neerslagverwachtingen kan dat voor een stijging zorgen van zo'n 300 m3/s, maar iets meer of minder is uiteraard ook nog mogelijk omdat de regen nog moet vallen.

Vanaf woensdag of donderdag eert de waterstand dan langzaam op om op 11 of 12 oktober de hoogste waarde te bereiken Ik verwacht dan een afvoer van ca 1450 m3/s en de stand daarbij zal ca 8,2 m +NAP. Mocht er meer regen vallen, dan is ook een stand tot 8,4 mogelijk, maar het kan ook wat lager uitvallen.

Omdat het later in deze week voor lange tijd droog gaat worden, zal de afvoer van de Rijn na 12 oktober ook weer voor lange tijd gaan dalen. Het hangt van de duur af dat het hogedrukgebied blijft liggen, maar het is niet onwaarschijnlijk dat de stand daarna nog wat verder zal zakken dan de 7,6 m die in deze week bereikt wordt. 

Maas kan vanaf morgen al licht stijgen

Terwijl er de afgelopen week in Nederland en het westen van België al veel regen viel, bleef het in de Ardennen, op een paar millimeter op enkele dagen na, nog grotendeels droog. De Maas daalde bij Maastricht daarom deze week nog iets verder tot rond de 75 à 80 m3/s. Dat is vrij laag voor de tijd van het jaar, maar niet uitzonderlijk, want in de afgelopen 3jaar daalde de afvoer daar in september vaak tot onder de 50 en soms zelfs 35 m3/s. 

Zover zal het dit jaar niet komen, want in het meest westelijk deel van het stroomgebied, waar de Sambre ontspringt is vandaag al meer dan 3 cm  regen gevallen en dat zal later vandaag voor de eerste stijging in de Maas bij Maastricht zorgen. Later op de dag trekt de regenzone ook nog over de Ardennen en dan kan daar ook nog voldoende neerslag vallen om de beken die daar ontspringen wat te laten stijgen. Morgan kan de afvoer bij Maastricht dan al tot ca 200 m3/s stijgen. 

Maandag en dinsdag wordt er weinig regen meer verwacht en dan kan de afvoer weer wat dalen, om dan vanaf woensdag waarschijnlijk weer wat te stijgen. Op woensdag passeert namelijk nog een lagedrukgebied en daarbij kan er opnieuw aardig wat regen vallen. De verwachte neerslaghoeveelheden zijn nu nog niet helemaal duidelijk, maar het zal waarschijnlijk voldoende zijn voor een nieuwe stijging naar 200, misschien 300 m3/s. 

Donderdag valt dan voorlopig de laatste neerslag, maar dat zal al niet voldoende meer zijn voor een verdere stijging. De hoogste afvoer verwacht ik daarom al op donderdag, waarna later op die dag de daling inzet. Die daling zal waarschijnlijk een week of langer gaan duren omdat het ook in het stroomgebied van de Maas langere tijd droog wordt. Pas vanaf 15 oktober kunnen de neerslagkansen weer toe gaan nemen en tegen die tijd kan de afvoer bij Maastricht al weer tot om en nabij de 100 m3/s zijn gedaald.

Water Inzicht

Afvoerverloop Rijn tijdens het zomerhoogwater

Vorige week besteedde ik aandacht aan het afvoerverloop van de Maas tijdens het hoogwater van afgelopen juli. Dit maal een vergelijkbare analyse voor de Rijn. Ook daar deed zich een groot hoogwater voor, maar minder bijzonder dan in de Maas. Voor zomerse begrippen was de afvoer wel erg hoog, maar al met al bleef het ruim onder de waarden die soms in de winter optreden.

Dat de Rijn niet zo hoog uit kwam had vooral te maken met het feit dat het stroomgebied veel groter is en dat daarom het water vanuit de verschillende deelstroomgebieden een andere looptijd heeft. In de volgende grafiek heb ik de afvoergolven uit de belangrijkste zijrivieren van de Rijn afgebeeld. Hierbij is rekening gehouden met de looptijd van het water tot aan Lobith. De lijn van de Ruhr is daarom ca 1,5 dag opgeschoven, die van de Moezel 2,5 dag en die van de Bovenrijn ca 5 dagen.

Schermafbeelding 2021-10-03 om 19.44.33.png

Afvoerverloop van de Rijn bij Lobith en een aantal grote zijrivieren tijdens het hoogwater in juli dit jaar
Afvoerverloop van de Rijn bij Lobith en een aantal grote zijrivieren tijdens het hoogwater in juli dit jaar

Voorafgaand aan de hoogwatergolf was de afvoer bij Lobith al vrij hoog (ca 3.000 m3/s); vooral vanwege een hoge afvoer vanuit de Bovenrijn. Rond 8 juli was er ook nog veel regen gevallen in de Alpen en Zuid Duitsland, waardoor naast de Bovenrijn ook de Neckar en Main even stegen en dat zorgde bij Lobith op 13 juli voor een lichte stijging tot ca 4.000 m3/s. 

Daarbovenop kwam het water van de extreme regen die op 14 en 15 juli in het stroomgebied viel. Het eerste water was afkomstig uit de Ruhr in de ochtend van 15 juli. Een dag later kwam al de piek van de Ruhr aan. Ondertussen waren ook de zijrivieren die tussen Koblenz en Keulen in de Rijn uitstromen sterk gaan stijgen. Het water vanuit Sieg, Ahr en Wupper viel hier ongeveer samen en het meeste water uit deze beken kwam op 17 juli in de nacht aan.

Ondertussen was de Ruhr al weer gaan dalen en deze periode viel ook samen met een lichte daling van de Bovenrijn. Ondanks dat steeg de afvoer op deze dag bij Lobith toch zeer sterk. Ook de pieken uit de Ahr, Sieg en Wupper duurden, ondanks hun historisch hoge waarden, maar kort en ongeveer 24 uur later waren ze al weer sterk gedaald. Het water uit de Duitse Moezel moest toen nog komen en dit nam vanaf 17 juli in de loop van de dag het stokje over. Het zorgde voor een grote bijdrage van ca 30% aan de Rijnafvoer bij Lobith ten tijde van de piek.

Ten zuiden van Koblenz monden ook nog enkele grotere zijbeken in de Rijn uit, de Nahe en de Lahn, maar deze beken vielen net buiten het gebied met de extreme neerslag en hun afvoer bleef daarom laag en valt in de grafiek bijna niet op. Verder naar het zuiden viel wel weer veel regen en de Franse Moezel en opnieuw de Neckar en de Bovenrijn gingen daardoor weer stijgen. De looptijd van dit water tot aan Lobith is echter zo lang, 4 tot 6 dagen, dat het pas bij Lobith aan kwam toen de piek daar al weer voorbij was.

Door de grote verschillen in looptijd tussen de verschillende zijrivieren werd de hoogwatergolf bij Lobith flink uit elkaar getrokken. Alles bij elkaar was er in de zijrivieren die ik bekeken heb bijna 13.000 m3/s aan water onderweg en samen met het water uit nog wat kleinere zijrivieren nog wel wat meer. Door het grote verschil in looptijden werd de golf bij Lobith uiteindelijk echter 'slechts' half zo hoog. Heel anders dan bij de Maas waar de hoofdmoot van het water uit de verschillende zijrivieren bijna allemaal binnen 24 uur van elkaar viel, wat mede voor de zeer extreme afvoer in die rivier zorgde.