U bent hier

Rijn stijgt nog wat verder, Maas daalt weer

De afgelopen dagen trokken stevige buien over de stroomgebieden van Rijn en Maas. De Maas kreeg wat extra water te verwerken, maar daalt nu al weer. In de Rijn is het extra water nog onderweg en daar komt de komende dagen nog wat bij. De 10 m wordt bij Lobith misschien net gehaald.  In Nederland en later ook in de stroomgebieden wordt het droog en dat zou wel eens een langere droge periode kunnen worden. De rivieren hebben na de buien echter een flinke buffer en lage standen zijn voorlopig nog lang niet in zicht. In dit waterbericht leest  u de verwachtingen voor de komende 2 weken.

In de rubriek Water Inzicht een analyse van de buien die in de Ardennen zijn gevallen en welk deel van het water in het kleine zomerpiekje in de Maas terecht is gekomen. 

water van de week

Buiigheid sterft langzaam uit, gevolgd door een langere droge periode

Het warme en droge weer dat eind mei begon, werd al na een week onderbroken door een intermezzo met stevige buien.Het hele stroomgebied van Maas en Rijn kreeg ermee te maken en dat is lang niet gebeurd, want vooral de Maas viel de afgelopen zomers vaak buiten de boot. Ook in Nederland waren er lokaal zware buien met soms wateroverlast. Zodra de hoeveelheid neerslag uit een bui oploopt tot 3 of 4 cm wordt meestal het niveau bereikt dat de afvoeren het niet meer aan straten blank komen te staan. 

Zelfs het zuiden en oosten van Nederland, waar de zomer de afgelopen jaren droog verliep kreeg veel water te verwerken. Toch was er wel een uitzondering want een groot deel van Midden-Limburg bleef vrijwel droog en dat is net het deel van ons land waar de droogste de afgelopen jaren het hevigst was. 

De komende week tot 10 dagen wordt in Nederland vrijwel geen regen verwacht en omdat de temperaturen oplopen gaat ook het neerslagtekort weer oplopen. Voorlopig is er op de meeste plaatsen echter voldoende water in de bodem opgeslagen om het een tijdje uit te houden. Het droge en warme weer hangt samen met een uitloper van het Azoren-hogedrukgebied die tot onze omgeving reikt. De hele week verandert daar weinig aan en ook na het komend weekend is er weinig kans op verandering. 

Op dit moment ligt er nog wel een klein lagedrukgebied boven Centraal Europa en dat zorgt in Zuid Duitsland en Zwitserland de komende 2 tot 3 dagen nog voor flinke buien. Lokaal kan daar nog zo'n 4 tot 5 cm regen vallen en dat is voldoende om de Rijn nog wat extra water te leveren. Na woensdag neemt de invloed van het hogedrukgebied ook hier toe en wordt de kans op buien steeds kleiner.

Er breekt dan een wat langere droge periode aan in heet het stroomgebied en voorlopig is daar het einde nog niet van in zicht. Er is een kleine kans dat als gevolg van de warmte er na het weekend boven Centraal Europa een nieuw lagedrukgebied ontstaat. Dat zorgt dan voor een opleving van de buiigheid in met name de Alpen en weer wat extra water voor de Rijn. Maar het nu nog onzeker of dat ook gaat gebeuren, want de kans is momenteel het grootst dat het droge weer ook tot na het volgend weekend nog aanhoudt.

Rijn stijgt de hele week naar ca 9,75 tot 10 m in het volgend weekend

De afgelopen week is de Rijn langzaam gedaald, naar ca 9 m +NAP en een afvoer van 2000 m3/s op vrijdag. Daarna kwam het eerste water aan van de buien die net over de grens in Duitsland waren gevallen en ging de stand weer langzaam omhoog. Inmiddels is ook het water van de buien uit Midden Duitsland aangekomen en iedere dag gaat de stand met zo'n 10 tot 15 cm omhoog. 

De regen die de komende 3 dagen nog in het zuiden van het stroomgebied valt, komt pas volgend weekend aan en tegen die tijd zal ook de hoogste stand van deze kleine afvoergolf worden bereikt. Het hangt af van de hoeveelheid regen die er de komende 3 dagen gaat vallen of de 10 meter opnieuw bereikt wordt, net als 2 weken geleden. De afvoer stijgt dan tot tussen de 2500 en 2700 m3/s; wat iets boven het langjarig gemiddelde zou zijn, want dat bedraagt ca 2250 m3/s.

Via Twitter had ik afgelopen donderdag aangekondigd dat misschien de 11 meter bereikt zou worden, maar toen zag het er naar uit dat de neerslag van het lagedrukgebied dat nu boven Centraal Europa ligt nog wat forser zou zijn. Nu dat meevalt, hou ik het op maximaal 10 meter. Na het volgend weekend gaan de waterstanden en afvoeren weer dalen. De langere droge periode die na vanaf woensdag aanbreekt zorgt daarvoor en als deze periode inderdaad lang aanhoudt dan kan de waterstand ook langere tijd gaan dalen.

Maas bereikte even de 300 m3/s maar gaat vanaf nu lange tijd dalen

Het hele stroomgebied van de Maas had in de tweede helft te maken met zware buien, maar het was vooral de regenval in de Ardennen die voor een stijging van de afvoer zorgde. In de eerste helft van de week was de afvoer nog gedaald van ca 250 naar 150 m3/s, maar vanaf donderdag en vooral vrijdag liep de afvoer weer wat op. Op zaterdag werd de hoogste waarde van ca 300 m3/s bereikt. dat is ruim boven de gemiddelde waarde voor deze tijd van het jaar die ca 150 m3/s bedraagt. 

Dat het nu even wat meer is zegt overigens weinig over het verloop in de komende zomermaanden. In de zeer droge zomer van 2018 waren er begin juni ook nog zware buien gevallen in de Ardennen en dat zorgde toen ook tweemaal voor een afvoer van meer dan 300 m3/s. Daarna ging de afvoer toen snel naar beneden en begin juni werd toen al de 50 m3/s onderschreden, een niveau waar de Maas vervolgens ruim 5 maanden niet meer boven kwam.

Ook nu breekt er een langere droge periode aan. In het stroomgebied van de Maas is die zelfs al begonnen, want het lagedrukgebied boven Centraal Europa zal voor de Maas weinig betekenen. De afvoer bij Maastricht is daarom al weer gaan dalen en rond het volgend weekend verwacht ik dat het niveau weer rond de 150 m3/s zal zijn uitgekomen. Ook na het weekend blijft de afvoer dalen en de kans is groot dat later in juni ook de 100 m3/s wordt onderschreden. Voorlopig is er namelijk geen zicht op nieuwe regenval in de regio waar de Maas zijn water vandaan krijgt.

Water inzicht

Invloed van zware buien op de afvoer van de Maas

Op 3 en 4 juni trokken zware buien van zuid naar noord over het westen van Europa en ook het stroomgebied van de Maas kreeg daar mee te maken. In de kaart hieronder is aan de hand van de radarbeelden berekend hoeveel regen er gevallen is en lokaal liep dat op tot ca 6 cm. Vooral de hoogste delen van de Ardennen kregen veel water te verwerken.

Ook in het westen van Duitsland vielen zware buien en met name waar er akkerland op de flanken van de heuvels lag, leidde dat ook tot modderstromen. Rond deze tijd van het jaar heeft een deel van de gewassen nog weinig bladeren en de zware buien op de open grond zorgen dan dat er veel grond weg kan spoelen. Ook de akkers in Zuid Limburg zijn hier gevoelig voor, maar zoals het neerslagkaartje al laat zien bleef de regenval daar beperkt tot 1 à 1,5 cm en dan blijft de overlast beperkt.

Nog wat verder naar het noorden in Limburg viel zelfs bijna helemaal geen regen. Nabij Roermond bleef het bij enkele mm's. Dit is het droogste deel van ons land en ook dit maal viel er dus bijna niets. Gelukkig was er in mai wel aardig wat regen gevallen, dus als het de komende weken langdurig droog wordt, is er ook hier enige buffer in de bodem aanwezig.

Neerslag stroomgebied Maas.jpg

Regenhoeveelheden in de Ardennen op 3 en 4 juni
Regenhoeveelheden in de Ardennen op 3 en 4 juni

De zware regenval in de Ardennen zorgde ervoor dat de afvoer in de beken die daar ontspringen razendsnel opliep. In het kaartje hieronder is voor 3 belangrijke deelstroomgebieden van de Maas (Vesdre, Amblève en Boven-Ourthe) de omtrek aangegeven en in de grafieken er naast het afvoerverloop. Deze beken komen samen in de Beneden-Ourthe en stromen dan bij Luik-Angleur in de Maas uit.

De Vesdre kreek tweemaal een zware bui over het stroomgebied, bij de Amblève was vooral de tweede bui het zwaarst. De Amblève kreeg ook het meeste water in totaal te verwerken en hier was de stijging ook het snelst. De Amblève ontspringt ook in het gebied met de grootste hoogteverschillen en hier stroomt relatief een groot deel van de gevallen neerslag af naar de beek. De Boven-Ourthe ontspringt wel in en hoog gebied, maar de hoogteverschillen zijn er kleiner en de piek is hier minder scherp. Ook is de piek er wat langer onderweg.

Buien Ardennen.jpg

Deelstroomgebieden (links) en ffvoerverloop van Vesdre (boven-rechts), Ambleve (midden-rechts) en Ourthe (onder-rechts) na de zware buien van 3 en 4 juni.
Deelstroomgebieden (links) en ffvoerverloop van Vesdre (boven-rechts), Ambleve (midden-rechts) en Ourthe (onder-rechts) na de zware buien van 3 en 4 juni.

Al met al valt het met het percentage dat tot afstroom komt trouwens nog wel mee. Ik heb berekend dat er in totaal een kleine 100 miljoen m3 water is gevallen in de deze 3 stroomgebieden, maar na 3 dagen was hiervan nog altijd minder dan 10% bij de meetstations gepasseerd. En de afvoer was daar toen al weer aan het terug lopen, dus uiteindelijk zal een groot deel van het water in het stroomgebied achterblijven omdat het verdampt of in de bodem zakt.

In de figuur hierna is de bijdrage van deze 3 zijrivieren bij het meetstation Angleur, juist voor de instroom in de Maas, weergegeven. In de piek die daar op 5 juni passeerde was het water van alle drie de beken aanwezig, maar de piek in de Vesdre was toen al grotendeels voorbij en die van de Ourthe moest nog komen. Al met al liep de totale afvoer met ca 80 m3/s op. 

Afvoerverloop Ourthe.jpg

Afvoerverloop bij Angleur en de bijdrage daarin van de Vesdre, Ambleve en Ourthe
Afvoerverloop bij Angleur en de bijdrage daarin van de Vesdre, Ambleve en Ourthe

Vervolgens ben ik nagegaan wat deze afvoergolf vanuit de Ardennen voor de Maas heeft betekend. De afvoergrafiek van Maastricht St Pieter (blauwe lijn) moest ik daarvoor wel wat glad poetsen, want door het stuwbeheer zijn daar enorme schommelingen is te zien, die weinig te maken hebben met de pieken die de buien opleveren. De pieken in de Maas zijn er namelijk ook op de dagen dat er helemaal geen regen is gevallen. De zwarte lijn is ongeveer het gemiddelde van de afvoer bij Maastricht en het blauwe vlak is de waterhoeveelheid die er passeerde.

De afvoer van Angleur is vervolgens op schaal in de grafiek van het afvoerverloop van Maastricht geplakt. Het blijkt dat met de afvoer vanuit de Vesdre, Amblève en Ourthe ongeveer de helft van de toename bij Maastricht is te verklaren. Deze 3 beken maken ongeveer 30% van het oppervlak van de Ardennen uit en hebben dus relatief veel water aangeleverd. Vooral de Amblève leverde dit maal een grote bijdrage. De komende dagen zal de afvoer van deze zijbeken weer gestaag afnemen en het is wachten op de volgende buien tot er weer een stijging kan volgen. 

Afvoer Maas met beken Ardennen.jpg

Afvoer van het meetstation Angleur afgebeeld in het afvoerverloop van de Maas bij Maastricht. Het afvoerverloop van maastricht kent sterke schommelingen agv het stuwbeheer. Met de zwaret lijn is daar het gemiddelde verloop van aangegeven.
Afvoer van het meetstation Angleur afgebeeld in het afvoerverloop van de Maas bij Maastricht. Het afvoerverloop van maastricht kent sterke schommelingen agv het stuwbeheer. Met de zwaret lijn is daar het gemiddelde verloop van aangegeven.