Veel regen in de tweede helft van de week en stijgende waterstanden

Een hogedrukgebied dat een paar dagen droog weer bracht trekt weg naar het oosten en de komende week staat het weer opnieuw onder invloed van lagedrukgebieden. Vooral de tweede helft van de week kan nat verlopen, wat vanaf het komend weekend voor flink stijgende afvoeren kan zorgen in de Rijn en de Maas. In het waterbericht leest u de details.

In de rubriek Water Inzicht een korte terugblik op de afgelopen maand november die droog begon en toch nat eindigde.

water van de week

Een natte week voor de boeg, vooral het komend weekend

De afgelopen dagen trok een hogedrukgebied over onze omgeving naar het oosten. Het zorgde enkele dagen voor droog weer, maar het is nu al zover van ons verwijdert dat een lagedrukgebied boven Scandinavië invloed op ons weer krijgt en vooral maandag regen gaat brengen.

Dinsdag komen we dan weer even onder de invloed van hogedruk maar vanaf woensdag nadat een omvangrijk lagedrukgebied dat ten noorden van de Britse eilanden langs naar Scandinavië koerst. Regenzones die hiermee samenhangen brengen flink wat regen In de tweede helft van de week.

Op zaterdag ontwikkelt zich waarschijnlijk een klein lagedrukgebied ten westen van Ierland dat op zondag precies over Nederland naar het Oosten trekt. Het zou de derde keer in twee weken tijd zijn dat zo'n lagedrukgebiedje over onze omgeving naar het oosten trekt. De eerste voerde op 19 november de koude lucht aan waardoor er zich in een deel van Nederland een sneeuwdek kon vormen, de tweede, die de naam Cornall kreeg, zorgde voor een kortdurende storm boven vooral het noorden van het land.

Het derde exemplaar dat voor het volgend weekend op het programma staat zal ook weer een portie koude lucht aan gaan voeren, waardoor Nederland en de stroomgebieden na het volgend weekend weer enige tijd in de koude lucht terecht gaan komen en er vooral in de Middelgebergten (Ardennen, Eifel etc.) een pak sneeuw kan gaan vallen. Of het lagedrukgebied ook weer gepaard gaat met veel wind is nu nog onduidelijk; dat hangt af van de precieze koers en van de mate waarin de luchtdruk in het lagedrukgebied kan dalen onderweg van Ierland tot boven onze omgeving.

Het is sowieso op deze termijn nog onzeker of het lagedrukgebied zich zo gaat ontwikkelen zoals de modellen nu verwachten. Het is nog bijna een week vooruit en het betreffende lagedrukgebied zal pas over een dag of 5 ontstaan. Op zo lange termijn kan de verwachting dus nog wel wat veranderen, maar de vorige twee keren hadden de weermodellen de situatie zolang van tevoren ook al redelijk goed ingeschat. De kans dat er iets gaat gebeuren acht ik daarom vrij groot.

Na het komend weekend trekken de lagedrukgebieden verder naar het oosten weg en komt het weer in West-Europa zeer waarschijnlijk onder invloed van een groot hogedrukgebied dat zich vanaf de Azoren tot aan IJsland zal uitstrekken. Het vormt daarmee een zogenaamde blokkade waardoor lagedrukgebieden vanaf het westen van de Atlantische oceaan onze omgeving enige tijd niet kunnen bereiken.

Het is nu nog onduidelijk hoelang dat gaat duren, maar de verwachting op dit moment is dat het niet heel lang zal zijn en dat in de tweede helft van december lagedrukgebieden ons opnieuw zullen kunnen bereiken en voor neerslag gaan zorgen. Maar dat is nog heel ver vooruit en voorlopig krijgen we deze week eerst te maken met een eerste set van lagedrukgebieden die het weer in de stroomgebieden gaan bepalen.

Samengevat betekent dit voor de neerslag in de stroomgebieden: vandaag nog droog, maandag en dinsdag een regengebied dat overtrekt met zo’n 5 tot 10 mm, woensdag droog en vanaf donderdag 5/12 tot en met dinsdag 10/12 veel regen. Vanaf zondag wordt de aangevoerde lucht steeds kouder en kan zich in de Middelgebergten (vanaf een hoogte van ca 300 m) een sneeuwdek gaan vormen van enkele decimeters dik. Vanaf 11/12 wordt het dan waarschijnlijk weer voor langere tijd droog.

Rijn daalt naar ca 9,2 m (NAP); vanaf komend weekend stijgend mogelijk naar 11 m of meer.

In het begin van afgelopen week viel er, voordat het hogedrukgebied invloed kreeg op het weer, nog wat meer regen in het stroomgebied dan waar het vorig weekend naar uit zag. Samen met smeltwater van het sneeuwdek dat zich van 20 november In de middelgebergten had gevormd, leverde dat toch nog aardig wat water op en nadat de Rijn in het begin van de week ongeveer één meter was gezakt, zet de vanaf donderdag weer een lichte stijging in.

De stand bedraagt bij Lobith nu ongeveer 9,6 m (NAP) en de afvoer ca 2.500 m³/s. Vandaag en morgen komt daar nog een heel klein beetje bij tot ca 9,7 m op dinsdag. De regen die op maandag en dinsdag in het stroomgebied valt heeft waarschijnlijk weinig invloed op de waterstand in de Rijn en daarom verwacht ik dat vanaf dinsdag een kleine daling inzet naar ongeveer 9,2 m (NAP), afvoer ca 2.100 m³/s, aan het begin van het volgend weekend.

Vanaf donderdag begint dan een natte periode in het stroomgebied en dit water kan Lobith vanaf zaterdag en zondag gaan bereiken. Dit levert een flinke stijging op, tot mogelijk 10,5 tot 11 m (NAP) in het midden van die week, dat is rond 11 december. De afvoer daarbij bedraagt 3.000 tot 3.500 m³/s. Een verdere stijging tot misschien 12 m (NAP) en een afvoer van 4.500 m³/s aan het eind van die week is ook nog mogelijk.

Dit hangt vooral af van de hoeveelheid neerslag die het lagedrukgebied op 7 en 8/12 gaat brengen. Extra complicatie daarbij is dat een deel van de neerslag in de middelgebergten als sneeuw gaat vallen en die hoeveelheid draagt niet bij aan de afvoer op dat moment. Een echt grote hoogwatergolf is onwaarschijnlijk omdat na het passeren van het lagedrukgebied en de bijbehorende neerslag er een periode aanbreekt dat het weer onder invloed komt van een groot hogedrukgebied en het voor langere tijd droog blijft.

Mocht In de loop van de week meer duidelijk worden over de totale hoeveelheid neerslag en de bijbehorende stijging van de Rijn dan zal ik zo nu en dan een update schrijven die op deze website te vinden is.

Maas eerst stabiel, komend weekend mogelijk naar 1000 m³/s.

In het begin van de week viel er nog wat regen in de Ardennen, Waardoor de dalende lijn van de afvoer die de week daarvoor was ingezet een paar dagen stabiliseerde rond 400 m³/s. Sinds donderdag is de daling weer ingezet en inmiddels bedraagt de afvoer bij Maastricht ongeveer 300 m³/s. Morgen valt er wat regen, maar ook Dat is waarschijnlijk net voldoende om de afvoer te stabiliseren.

Vanaf donderdag 5 december breekt een nattere periode aan van een dag of 5, waardoor de Maasafvoer weer kan gaan stijgen. De eerste dagen verwacht ik een lichte stijging tot een afvoer van ongeveer 650 à 750 m³/s op zondag 8/12. Op zondag passeert waarschijnlijk een lagedrukgebied net ten noorden van het stroomgebied en als dat uitkomt, kan er veel neerslag vallen in de Ardennen.

De afvoer zal dan op maandag en dinsdag verder stijgen tot 1000 m³/s of meer. Dit is echter nog onzeker want de precieze koers van het betreffende lagedrukgebied is nog niet duidelijk en het is zelfs nog mogelijk dat er helemaal geen lagedrukgebied ontstaat. Daarbij zal een deel van de neerslag in de Ardennen als sneeuw gaan vallen, wat ook weer invloed zal hebben op de hoeveelheid water die de Maas kan bereiken. Al met al dus een wat onzekere verwachting voor de Maas afvoer in en direct na het volgend weekend.

Na het passeren van het lagedrukgebied breekt vanaf dinsdag 10 december zie je waarschijnlijk een wat langere droge periode aan en dat betekent dat de kans op een verdere stijging van de Maas tot een groter hoogwater op dit moment klein is. Mocht In de loop van de week meer duidelijk worden over de hoeveelheid regen en sneeuw die in de Ardennen gaat vallen dan zal ik een update maken.

Water inzicht

November begon met gemiddeld lage afvoeren en eindigde met hoger dan gemiddelde afvoeern

November begon droog en eindigde nat. De eerste helft van de maand werd het weer bepaald door hogedrukgebieden en viel er maar weinig regen. De afvoer van de rivieren, waar medio oktober nog een klein hoogwater in was opgetreden, daalden dan ook flink.

De Rijn bereikte midden november een afvoer van net boven de 1.300 m³/s, wat maar weinig hoger was dan de laagste afvoer van dit jaar (ca 1.250 m³/s) die begin september werd bereikt. Het zou trouwens niet bijzonder zijn geweest als dat wel was gebeurd want zo eens In de 5 tot 6 jaar wordt de laatste jaren afvoer van de Rijn in november bereikt; de laatste keer gebeurde dat in 2021.

De tweede helft van de maand verliep veel natter, zo nat zelfs dat in een groot deel van Nederland november uiteindelijk als een natter dan gemiddelde maand eindigde. In de stroomgebieden verliep november uiteindelijk zo’n 10 tot 20% droger dan normaal. De gemiddelde afvoer van de Rijn bedroeg 1.775 m³/s en kwam daarmee ook ca 10% lager uit dan het langjarig gemiddelde van 1.940 m³/s. De Maasafvoer bij Maastricht bedroeg gemiddeld 260 m³/s, wat precies gelijk is aan het langjarig gemiddelde.

In de volgende twee grafieken is voor Rijn en Maas de novemberafvoer weergegeven voor de hele meetreeks. De grafiek laat zien dat er van jaar tot jaar grote verschillen zijn en bij de Rijn verschillen de jaren met de hoogste maandafvoer een factor 5 met de jaren met de laagste maandafvoer; bij de Maas is dat zelfs een factor 20, maar daar zijn de laagste afvoeren relatief ook veel lager.

De grafieken laten zien dat uitschieters naar boven en beneden tegenwoordig niet vaker voorkomen dan vroeger. Maanden met een hoge rivierafvoer kwamen in het verleden zelfs wat vaker voor. Recent kende alleen 1998 en bij de Rijn ook 2002 zeer hoge afvoeren met ook hoogwatergolven in die maanden. Zeer lage maandafvoeren komen ook nu nog voor, maar de meeste zien we ook terug in het midden van de meetreeks. Alleen 2011 bij de Maas en 2018 bij de Rijn hadden een november afvoer die de top 5 wist te bereiken.

Vorig jaar verliep In de stroomgebieden erg nat, het was in Duitsland de op een na natste november en in Nederland de op 2 na natste. Ondanks dat wist de novemberafvoer bij beide rivieren vorig jaar niet de top 5 van hoogste november-afvoeren te bereiken. Veel regen in een maand betekent dus niet automatisch een zeer hoge notering. Het heeft ook te maken met hoe de neerslag over de maand verdeeld is: als een groot deel van de regen in een relatief korte periode valt dan komt er meer water tot afvoer dan als het meer verspreid over de maand gebeurt.

Met andere woorden: als 200 mm regen in 5 dagen van 40 mm valt, levert dat een groter aandeel op dat tot afvoer komt, dan als diezelfde hoeveelheid in 20 dagen met 10 mm zou vallen. Ook smeltwater speelt hierbij een rol want als een eventueel aanwezig sneeuwdek smelt door regen, dan levert dat samen een hogere afvoer op dan als diezelfde hoeveelheid neerslag kort na elkaar als regen was gevallen.

In de grafieken is ook de trendlijn weergegeven en deze laat vooral bij de Maas een dalende lijn zien. Dit is het gevolg van het relatief grote aantal novembermaanden met een hoge afvoer in die periode 1920 tot 1945. Het ziet er niet naar uit dat deze trend doorzet want in de tweede helft van de meetreeks is de situatie vrijwel stabiel. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het dertigjarig gemiddelde dat bij de Rijn al enkele decennia rond de 2000 m³/s schommelt en bij de Maas rond 250 m³/s.

Samengevat zien we dat november een maand is die van jaar tot jaar flink uiteen kan lopen wat de afvoer betreft maar er zijn geen duidelijke trends te zien. Uitschieters naar boven en beneden zijn er altijd geweest en komen de laatste tijd niet vaker voor dan vroeger; eerder wat minder vaak. Gevolgen van klimaatverandering blijken in ieder geval niet uit het verloop van de gemiddelde afvoeren.