Verandering op komst, veel meer regen en stijgende waterstanden
Nadat december en januari vrij droog verliepen in de stroomgebieden, gaat februari de komende weken uit een ander vaatje tappen. Vanaf halverwege de komende week gaat er flink wat regen vallen en de waterstanden gaan later in de week daardoor omhoog. Een hoogwater is voorlopig nog niet in zicht, maar eindelijk wel weer waterstanden boven het langjarig gemiddelde. In het waterbericht leest u de details. In de rubriek water inzicht een korte terugblik op januari.
water van de week
Lagedrukgebieden dringen eindelijk weer door ot in de stroomgebieden
In de loop van de komende week gaat het weerpatroon op de schop. Het hogedrukgebied dat wekenlang boven het noorden en oosten van Europa lag, neemt in kracht af en schuift naar het oosten weg. Het lagedrukgebied dat al die tijd ten westen van Ierland lag, kan daardoor in beweging komen en schuift in de tweede helft van de komende week ten noorden van Nederland langs richting Scandinavië. De afgelopen dagen was de kracht van het hogedrukgebied al wat afgenomen waardoor de wind naar het zuiden kon draaien en zachtere lucht met zo nu en dan regen onze kant op kon komen. Heel veel regen viel er nog niet maar wel voldoende om de rivieren wat te laten stijgen.
De komende week wordt een ander verhaal want het lagedrukgebied dat ten noorden van ons passeert, legt de weg open voor volgende lagedrukgebieden die In de dagen daarna over onze omgeving naar het oosten gaan trekken. Ze brengen regen en In de Middelgebergten soms ook sneeuw, als de stroming achter zo'n lagedrukgebied even naar het noordwesten draait en (sneeuw)buien het continent op kunnen trekken. In de Middengebergten kan zich dan een laagje sneeuw vormen.
In het begin van de week na het volgend weekend is het nog onduidelijk of de lagedrukgebieden ten zuiden of ten noorden van Nederland langs zullen trekken en dat maakt uit voor de temperatuur: bij een zuidelijke koers komen wij in de wat koudere lucht en is er meer kans op sneeuw in de Middelgebergten, en bij een noordelijke koers blijven we in de zachte lucht. Voor de stroomgebieden betekenen al deze lagedrukgebieden dat er een nattere periode aanbreekt en dat de waterstanden voor het eerst deze winter naar wat hogere waarden kunnen stijgen.
Al die tijd dat het lagedrukgebied nabij Ierland lag, liep de baan van de lagedrukgebieden over het zuidwesten van Europa. Het zorgde vooral in het zuiden van Engeland, zuidwest Frankrijk, Portugal, Spanje en zelfs het noorden van Afrika voor een langdurige natte periode met uitzonderlijk veel regen. Lokaal viel meer dan een halve meter regen in soms maar een week tijd. Dit leidde uiteraard op veel plaatsen tot ongekended overstromingen. Het is niet bijzonder dat er in de winter in het Middellandse Zee gebied veel regen valt, maar deze situatie was toch wel uitzonderlijk. Zo'n standvastig weerpatroon, waarin wekenlang regengebied na regengebied over hetzelfde gebied trekt, wordt ook wel een atmosferische rivier genoemd.
De komende week verschuift de baan van lagedrukgebieden langzaam naar het noorden en krijgen ook de stroomgebieden van Rijn en Maas ermee te maken. Het is op dit moment niet de verwachting dat de intensiteit zo hoog blijft, maar er kan wel aardig wat regen gaan vallen in de komende week tot 10 dagen. Op nog wat langere termijn lijkt het erop dat zich boven zuidwest Europa juist weer een hogedrukgebied kan ontwikkelen, waardoor de baan met neerslaggebieden nog wat verder naar het noorden schuift en ook de stroomgebieden waarschijnlijk weer met drogere omstandigheden te maken krijgen. Als dat inderdaad gebeurt dan hoeven we niet op heel hoge waterstanden te rekenen maar blijft het vooralsnog bij een flinke opleving vanwege de regen die de 10 dagen gaat vallen.
De eerste regen bereikt de stroomgebieden op dinsdag als een regengebied over Frankrijk naar Duitsland trekt. Woensdag komen ook België en Nederland binnen het bereik van de regen, maar de hoofdmoot valt toch ten zuiden van ons. Tot en met het volgend weekend kan er in het oosten van Frankrijk en het zuiden van Duitsland 50 tot 100 mm regen vallen. Meer naar het noorden, in de Ardennen en midden Duitsland blijft het bij 20 tot 50 mm en nog wat verder naar het noorden, in Nederland, valt nog wat minder. Op vrijdag en zaterdag draait de wind dan naar het noordwesten waarmee koelere lucht binnenstroomt en sneeuwbuien vooral de Ardennen, Sauerland en de Eiffel kunnen bereiken.
Na zaterdag volgen dan een paar wat drogere dagen, maar vanaf dinsdag 17/2 staan weer nieuwe regengebieden op het programma. In die periode zou ook Nederland met wat grotere hoeveelheden neerslag te maken kunnen krijgen. Volgens de huidige verwachting duurt deze volgende natte periode tot het eind van die week, totdat hoge druk boven Zuidwest Europa voor een overgang naar een rustiger en droger weertype zorgt. Dit is echter nog zover vooruit dat dit nog lang niet zeker is.
Rijn daalt eerst nog wat, vanaf vrijdag stijgend naar >11 meter rond 20 februari.
Na een klein golfje met een hoogste stand van 8,9 m NAP op maandag, zette de Rijn weer een daling in. Die bleef echter beperkt, omdat al in het begin van de week wat regen was gevallen in het stroomgebied die voldoende water opleverde voor een stabilisatie van de waterstand rond 8,7 m NAP. De afvoer tijdens het piekje bedroeg ca 1.900 m3/s, ruim onder het langjarig gemiddelde van ca 2.600 m3/s. Het extra water is nu op en daarom daalt de waterstand de komende dagen weer wat verder tot iets onder de 8,5 m NAP van woensdag 11/2 tot en met vrijdag 13/2, bij een afvoer van ca 1.600 m3/s.
Vrijdag komt dan het eerste water aan van de regen die vanaf dinsdag in het stroomgebied is gevallen. De stand gaat meteen flink omhoog en al op zaterdag wordt er 9 m overschreden, zondag 15/2 de 9,5 m en maandag de 10 m NAP. De afvoer is dan gestegen tot ca 2.750 m3/s en komt daarmee voor het eerst sinds begin december boven het langjarig gemiddelde uit. Ook daarna zet de stijging nog door omdat vanaf 17/2 er opnieuw enkele dagen met flink wat regen worden verwacht.
Op woensdag stijgt de waterstand boven de 11 m NAP uit (afvoer 3.500 m3/s) op weg naar een hoogste stand in de dagen daarna. Op grond van de huidige neerslagverwachting zou de piek uit kunnen komen op een waterstand tussen 11,5 en 12 m NAP op 19 of 20 februari. De afvoer bedraagt dan 4.000 tot 4.500 m3/s.
Volgens de huidige verwachting zou tegen die tijd een hogedrukgebied boven ZW-Europa voor een droger weertype kunnen gaan zorgen en als dat uitkomt, dan zou de waterstand daarna weer gaan dalen. Dit is echter nog ver vooruit en de verwachting voor die tijd kan daarom nog flink veranderen. Volgende week is hier meer over te zeggen en mochten er ondertussen andere ontwikkelingen zijn m.b.t. dit aankomende hoogwater, dan stuur ik een extra bericht.
Maas stijgt later deze week naar ca 500 – 700 m3/s, later nog hoger.
De Maas ontving deze week maar weinig neerslag en de afvoer bij Maastricht schommelde de hele week tussen de 200 en 225 m3/s. De eerste helft van de komende week komt daar nog weinig verandering in want tot en met dinsdag blijft het nog droog in het stroomgebied. Vanaf woensdag verandert dat als er een paar dagen met flink wat neerslag volgen die ook in de Ardennen enkele tientallen millimeters regen op gaan leveren. Op woensdag in de loop van de dag verwacht ik dat de afvoer gaat stijgen naar een hoogste stand op zaterdag 14/2 tussen de 500 en 700 m3/s.
Vanaf zaterdag volgen een paar wat drogere dagen zodat de afvoer weer wat zakt tot rond of iets onder de 500 m3/s op maandag 16/2. Vanaf dinsdag 17/2 gaat de afvoer opnieuw stijgen als die nieuwe regengebieden het stroomgebied bereiken. Mogelijk dat er aan het eind van de week daarvoor wat sneeuw in Ardennen was gevallen en bij de stijging die vanaf dinsdag 17/2 volgt, moeten we daar dan ook rekening mee houden.
Op dit moment is het nog onduidelijk hoeveel regen er precies gaat vallen in de dagen vanaf 17/2 en het is moeilijk om nu al een goede inschatting te geven van de afvoer die In de loop van die week bereikt kan gaan worden. De kans lijkt echter groot dat de 1000 m3/s in de tweede helft van die week overschreden zal worden en als er veel regen valt kan, in combinatie met wat smeltwater, ook de 1250 m3/s worden bereikt. Maar pas rond het volgend weekend als de neerslagverwachtingen voor die periode betrouwbaarder worden, is hier wat meer zekerheid over te geven.
Water Inzicht
Januari verliep droog met opvallend lage waterstanden
Het weer in januari werd gedomineerd door hogedrukgebieden waardoor neerslaggebieden vanaf de Atlantische Oceaan veel moeite hadden om uit het Europese continent te bereiken. In Nederland wil het met het droge weer nog wel mee omdat er In de eerste 10 dagen met een noordwestelijke stroming sneeuwbuien waren aangevoerd. In de rest van het stroomgebied viel veel minder neerslag en dat had zijn weerslag op de Rijnafvoer, die met een gemiddelde van 1.535 m3/s erg laag eindigde. Normaal voor januari is namelijk een afvoer van ca 2.800 m3/s, bijna twee keer zoveel.
Ook in de Alpen viel weinig neerslag en het sneeuwdek is er veel minder dik dan normaal. De afgelopen week was het er ook erg zacht, zodat op lagere hoogte het toch al niet zo uitgebreide sneeuwdek ook nog eens deels wegsmolt. Voor de Rijn is de hoeveelheid sneeuw die er in de winter valt pas van belang als in het voorjaar het smelten begint. Zoals het er nu uitziet, gaat dat niet zoveel voorstellen en zou de voorjaarsafvoer daardoor wel eens laag kunnen uitvallen. Maar er kan nog veel veranderen, want tot in april groeit het sneeuwdek gewoonlijk nog wel aan.
Met de lage afvoer eindigde januari dit jaar op de 16e plaats van onderen in de 126 jaar oude meetreeks. Gemiddeld komt dit dus eens in de ca 8 jaar voor. Zo lage afvoeren zijn dus al wel vaker opgetreden en er zijn zelfs jaren dat de gemiddelde afvoer In januari niet boven de 1000 m3/s uitkwam. De laatste keer met een erg lage afvoer was in 2017, maar verder is het een zeldzaamheid, want in de laatste 50 jaar is het met dit jaar erbij, maar 3 keer gebeurt, dat de afvoer zo laag was of lager. Dat betekent dat de kans nu afgenomen is tot ca eens in de 15 jaar. Wat dat betreft beleven we dus een bijzonder jaar.
De gemiddelde afvoer van de Maas bedroeg 265 m3/s en dat is ook 55% van het langjarig gemiddelde, dat voor januari ca 515 m3/s bedraagt. Vorig jaar was januari juist vrij nat en bedroeg de gemiddelde maandafvoer nog ruim 875 m3/s. Bij de Maas is een zo lage afvoer iets vaker voorgekomen en daar staat 2026 op de 20e plaats van onderen in de meetreeks die daar 116 jaar oud is; wat neer komt op eens in de ca 6 jaar. Net als bij de Rijn is het de laatste ca 50 jaar wat minder vaak gebeurt dan voor die tijd, maar toch wel iets vaker: sinds 1976 is het 5 keer gebeurt, dus ongeveer eens in de 10 jaar.