U bent hier

Weer regen in de stroomgebieden, voldoende om waterstanden te stabiliseren

De afgelopen week viel er geen druppel regen in de stroomgebieden en de waterstand van de Rijn is, na het kleine golfje uit Zwitserland, snel gaan dalen. De Maas was al wat aan de lage kant en daalde langzaam verder. De komende week valt er van dinsdag t/m donderdag regen in de stroomgebieden en dat is voldoende om de Maas iets te laten stijgen en de Rijn (rond het komend weekend) iets te laten stijgen. In het waterbericht leest u de details.

In Water Inzicht een terugblik op de rivier afvoeren van het jaar tot nu toe. Een jaar met grote afwisselingen, waardoor het soms spannend werd voor het waterbeheer, maar het uiteindelijk steeds mee bleek te vallen. 

water van de week

Stabiel hogedruk-weer maakt plaats voor wisselvallig weer, maar geen grote hoeveelheden regen

Het hogedrukgebied dat sinds vorig weekend boven onze omgeving ligt, zorgde voor een unieke, zonnige en warme week. Tegelijkertijd lagen er lage drukgebieden boven de Middellandse Zee die, gevoed door het deze zomer sterk opgewarmde zeewater, enorme hoeveelheden neerslag genereerden.

Op veel plaatsen leidde dat tot zeer veel regen, in Griekenland zelfs tot tussen de 750 en 1000 mm in een paar dagen tijd. En dat in een gebied waar in een heel jaar ongeveer 500 mm valt. Het hele landschap is niet opgewassen tegen deze hoeveelheden en  het is dan niet verwonderlijk dat heel grote gebieden onder water komen te staan. 

Het is een situatie die we dit zomerhalfjaar al veel meer hebben gezien. Zodra zich een lagedrukgebied boven de Middellandse Zee vormt dan zijn dat steeds weersystemen die maar langzaam bewegen en daardoor kunnen ze dagenlang regenzones naar dezelfde regio sturen. Als dat dan bergachtige streken zijn waar de lucht moet stijgen dan kunnen daar extreme hoeveelheden regen uit vallen. Met het warmer worden van de Middellandse Zee is de kans groot dat dit fenomeen zich in veel jaren zal gaan voordoen in die regio.

Ondertussen lagen de stroomgebieden van Rijn en Maas onder een groot hogedrukgebied en viel hier helemaal geen neerslag. Het hogedrukgebied is nu wel langzaam naar het oosten gaan wegtrekken en een lagedrukgebied boven Engeland krijgt vanaf morgen vat op het weer in onze omgeving. Met het binnenstromen van de koelere lucht kunnen er vanaf dinsdag regenbuien tot ontwikkeling komen.

In Nederland kan dat al vanaf de nacht van maandag op dinsdag gebeuren, verderop in de stroomgebieden passeert de regenzone later op dinsdag en woensdag. Dit betekent nog geen overgang naar veel meer regen, want het Engelse lagedrukgebied beweegt naar het noorden en een hogedrukgebied vanaf de Oceaan gaat dan enkele dagen ons weer bepalen. Regenzones blijven dan weer op grotere afstand en mogelijk keert zelfs de warme lucht weer terug, zei het met iets lagere temperaturen.

Het hogedrukgebied schuift nu echter snel naar het oosten en vanaf zondag in het volgend weekend nadert een nieuw lagedrukgebied en kunnen er met een zuidwestelijke luchtstroming opnieuw buien over Nederland en de stroomgebieden worden aangevoerd. Ook dan lijkt het niet om erg grote hoeveelheden te gaan, maar zo lang van tevoren is dit nog niet met veel zekerheid te zeggen. 

Samengevat zal vanaf dinsdag een weersomslag optreden en volgen er een paar dagen met buien. Dit zal wat extra water opleveren voor de rivieren. In de tweede helft van de week herstelt het stabiele weer zich, maar waarschijnlijk al op zondag 17/9 zal zich een nieuwe periode met buien aandienen. Hoeveel neerslag dat gaat brengen en of dit de overgang is naar een langere periode met onstabiel weer is nu nog niet te zeggen.

Rijn daalt de eerste dagen nog snel, tot onder 8 m, daarna langzamer

In het begin van de afgelopen week passeerde het kleine golfje dat een week eerder door extreme regenval in het oosten van Zwitserland aan zijn reis over de Rijn was begonnen. Bij Lobith steeg de afvoer tot ca 2.300 m3/s bij een waterstand van 9,34 m in Lobith. Voor deze tijd van het jaar is dat aan de hoge kant, maar geen unicum.

In het verleden zijn er wel vaker piekjes geweest in deze tijd van het jaar, eenmaal zelfs tot boven de 5.000 m3/s. We moeten hiervoor wel ver terug in de meetreeks (1924); van meer recente datum is een piekje in 2007 dat op 25/8 tot ca 4.000 m3/s kwam.

Omdat het na de regenval overal in het stroomgebied lange tijd droog is geworden is de waterstand na het bereiken van de piek weer snel gaan dalen. Nu 6 dagen later is de stand al weer 1 meter lager en omdat pas vanaf dinsdag regen wordt verwacht, zet de daling zich voorlopig nog voort. 

Op dinsdag 12/9 verwacht ik dat de 8 m wordt onderschreden bij een afvoer van ca 1.350 m3/s. Daarna daalt de stand nog iets verder, tot ca 7,9 m, maar vanaf de 14e kan weer een lichte stijging volgen. Dit is het water van de regen die op dinsdag en woensdag in het stroomgebied gaat vallen. Heel veel lijkt het niet te gaan worden dus ik ga er vanuit dat de waterstand hoogstens weer tot 8 m of iets daar boven zal gaan stijgen op de 15e en de 16e. 

Na de regen wordt het weer een paar dagen droog, maar omdat er vanuit het hele stroomgebied water onderweg is, zal de stand nog een aantal dagen rond de 8 m blijven schommelen. Zoals het er nu naar uitziet kan er vanaf 17/9 opnieuw regen gaan vallen in het stroomgebied en als dat uit komt, zal de stand ook na 20/9 niet veel verder gaan dalen. Al met al lijkt het nu op dat de stand vanaf 15/9 een week langs rond de 8 m blijft schommelen. 

Maas daalt nog iets, later in de week licht stijgend

De Maas profiteerde niet van het extra water uit Zwitserland omdat het stroomgebied lang niet zo ver zuidelijk reikt als dat van de Rijn. Door het droge weer van de afgelopen weken is de afvoer daarom relatief aan de lage kant. Vanwege het natte weer in het begin van augustus is de afvoer echter nog niet zo heel ver gezakt als in andere jaren met een veel langere droge periode.

Bij Maastricht bedraagt de afvoer nu ongeveer 70 m3/s, wat ongeveer 20 minder is dan het langjarig gemiddelde. In de voorgaande droge jaren daalde de afvoer soms tot slechts 25 m3/s. De komende dagen blijft de afvoer nog dalen, maar zo laag zal het niet worden. Ik verwacht een afvoer van ca 60 m3/s in het midden van de week. 

Daarna zou de afvoer wat kunnen stijgen vanwege de regen die op dinsdag en woensdag wordt verwacht. Het is nog niet duidelijk hoeveel er in de Ardennen en de Maasvallei gaat vallen. Veel lijkt het niet te gaan worden, dus als de afvoer al stijgt, zal het niet heel veel zijn. De tweede helft van de week verloopt weer droog en de afvoer zal dan blijven schommelen rond de 70 m3/s.

Komende zondag kan een nieuw buiengebied het stroomgebied bereiken, maar het is nu nog niet duidelijk wat dat voor de Maas gaat betekenen. Een langdurige droogte met ver dalende afvoeren lijkt er voorlopig in ieder geval niet aan te komen

water inzicht

Het jaar kende twee laagwaterperioden, maar de rivieren herstelden zich steeds weer

Na de soms zeer lage afvoeren in de vorige zomers was het voor veel watergebruikers spannend wat er dit jaar zou gebeuren. Door klimaatverandering wordt het, vooral door meer verdamping, steeds droger en neemt de kans op lage rivierafvoeren toe. De laatste 5 jaar zagen we daar, op 2021 na, voorbeelden van, dus waren alle ogen gericht op 2023. Hieronder een opsomming van hoe het jaar tot nu toe verliep en aan het eind twee grafieken waarin de rivierafvoeren zijn weergegeven tov het langjarig gemiddelde.

Het begon met extreem weinig sneeuw in de Alpen rond de jaarwisseling, waardoor de vrees groeide dat de Rijn wel eens een zomer met lage standen tegemoet zou kunnen gaan. Maar in januari herstelde het sneeuwdek zich enigszins en nam de spanning onder de watergebruikers weer wat af. 

Februari verliep vervolgens zeer droog in de stroomgebieden en Rijn en Maas zakten tot voor de tij van het jaar zeer lage afvoeren. In de Alpen groeide het sneeuwdek niet verder aan, waardoor de spanning voor een lage zomerafvoer weer toenam. Vanaf maart sloeg het weer echter om en tot begin mei viel er relatief veel regen en zelfs het sneeuwdek in de Alpen groeide op veel plaatsen nog aan tot een ongeveer normale hoeveelheid. In de Maas was er in april zelfs een kleine hoogwatergolf. 

De zorgen over een droge zomer waren weer even voorbij en het leek zelfs dat het misschien wel eens te nat zou kunnen gaan worden. Maar alsof er een knop werd omgezet, werd het vanaf half mei ineens droog en viel er tot eind juni geen neerslag. De sneeuw in de Alpen verdween snel onder invloed van het warme en zonnige weer en in zo'n situatie verdampt ook een groot deel van de sneeuw, zodat de Rijn er niet van profiteerde.

De rest van de stroomgebieden droogden ook snel op Rijn en Maas daalden rond eind juni naar voor de tijd van het jaar zeer lage afvoeren. De vrees dat er een herhaling zou komen van 2018 of 2022 wakkerde weer  aan en in Nederland werden al volop maatregelen getroffen om een lange droge periode het hoofd te kunnen bieden. 

Vanaf eind juni ging er weer regen vallen, maar de hoeveelheden waren aanvankelijk te gering om de droogte op te heffen en de rivierafvoeren blijven erg laag. In Nederland viel ondertussen wel voldoende regen om de bodem nat genoeg te houden zodat de plantengroei voorlopig voldoende water ter beschikking had. De zorgen voor een droge zomer konden even op een waakvlam gezet worden.

In de tweede helft van de maand juli werd het nog natter en vooral begin augustus viel er zeer veel regen. Rijn en Maas kregen voldoende water te verwerken om te gaan stijgen en rond 10 augustus bereikte de Rijn voor het eerste sinds 3 maanden weer haar langjarig gemiddelde stand. De Maas steeg daar enkele weken zelfs ruim boven. Dankzij de vele regen en de hoge afvoeren was er nu ineens water in overvloed in Nederland en lokaal ontstonden er zelfs problemen door de vele nattigheid. 

De tweede helft van augustus verliep weer droger en de waterstanden zakten weer en de Maas is inmiddels tot ruim onder het langjarig gemiddelde gezakt. De Rijn echter kreeg nog een golfje te verwerken uit Zwitserland, waardoor september met een relatief hoge afvoer begon.

Al met al is de zomer wat de droogte en lage afvoeren betreft dus zonder problemen verlopen voor de waterbeheerders. Een paar keer nam de spanning wel flink toe, maar uiteindelijk sloeg het weer steeds net op tijd om. Het laagwaterseizoen voor de rivieren is nog niet voorbij. Later in september en, vooral bij de Rijn, ook in oktober kan de afvoer nog ver wegzakken. Ook dit jaar zou dat kunnen gebeuren al is de kans daarop bij de Rijn niet zo groot omdat de meren in Zwitserland goed gevuld zijn. 

oor het Nederlandse waterbeheer is laagwater in die tijd van het jaar minder problematisch omdat de waterbehoefte veel kleiner is. alleen de binnenvaart heeft er last van als de waterstand dan laag is, maar een paar weken laagwater is voor deze sector geen probleem, dat komt bijna ieder jaar wel voor en dit jaar viel het tot nu toe mee.

In de grafieken hieronder is voor de Rijn en de Maas van de 8 maanden tot nu toe van dit jaar de gemiddelde afvoer weergegeven in vergelijking met het gemiddelde jaarverloop. Na een neerslagrijke januarimaand volgde een zeer droge februari met voor de tijd van het jaar zeer lage afvoeren. Maart en april verliepen veel natter dan gemiddeld en de rivieren krabbelden weer op, met vooral in april een relatief hoge afvoer. 

Juni verliep extreem droog en de afvoer daalde in juli tot ver onder het gemiddelde. Net op tijd ging het in juli weer veel regenen, zodat in augustus de rivierafvoeren weer tot aan of boven het langjarig gemiddelde konden stijgen.  

Scherm­afbeelding 2023-09-10 om 11.02.25.png

Gemiddelde maandafvoer van de Rijn voor dit jaar (blauwe kolommen) in vergelijking met het langjarig gemiddelde (rode lijn)
Gemiddelde maandafvoer van de Rijn voor dit jaar (blauwe kolommen) in vergelijking met het langjarig gemiddelde (rode lijn)

Scherm­afbeelding 2023-09-10 om 10.49.59.png

Gemiddelde maandafvoer van de Maas voor dit jaar (blauwe kolommen) in vergelijking met het langjarig gemiddelde (rode lijn)
Gemiddelde maandafvoer van de Maas voor dit jaar (blauwe kolommen) in vergelijking met het langjarig gemiddelde (rode lijn)