U bent hier

Weinig veranderingen in de waterstanden

De afgelopen week wisten neerslagzones door te dringen tot in de stroomgebieden en dit leverde voldoende water op om de al weken dalende trend van de waterstanden wat op te laten veren. De Maas profiteerde het meest en steeg naar bijna normale waarden voor de tijd van het jaar; de Rijn moest het met minder doen, maar daar is nog wat water onderweg. De komende week verandert er niet zoveel; er valt wel wat neerslag en de waterstanden dalen daarom niet opnieuw, maar een sterke stijging zit er ook niet in. In dit waterbericht leest u de verwachting voor de waterstanden van Rijn en Maas in de komende week en alvast een vooruitblik op de week daarna; houdt het huidige rustige en vrij droge weer aan of komt de Oceaan binnenkort op stoom en kunnen we dan meer neerslag gaan verwachten.

In de rubriek Water Inzicht een terugblik op november, de achtste maand op rij met een te lage gemiddelde afvoer in de Rijn en de Maas. Hoe bijzonder was november en komt zo'n lange reeks van lage afvoeren vaker voor.

Water van de week

Invloed Atlantische Oceaan blijft beperkt

Een uitgestrekt lagedrukgebied bevindt zich boven West Europa en de bijbehorende neerslagzones trekken daar traag omheen. Het bracht in de tweede helft van de afgelopen week neerslag in de stroomgebieden en dit water is nu onderweg in de rivieren. Ook de komende dagen houdt het nog stand en een van de neerslagzones zal maandag urenlang over Nederland liggen wat een natte dag oplevert met lokaal meer dan 2 cm regen.

De lagedrukgebieden in onze omgeving ontstaan bijna altijd op de Atlantische Oceaan, maar ze gedragen zich vaak heel verschillend. Ruwweg zijn ze in twee groepen te verdelen: de snelle exemplaren die in een westelijke stroming binnen één dag de hele Atlantische Oceaan oversteken en ook snel, meestal over het noorden van Europa, verder naar het oosten bewegen. En er zijn veel tragere exemplaren die langzaam vanaf de Oceaan richting het VK of onze omgeving trekken en daar dagenlang kunnen blijven hangen voordat ze oplossen of verder trekken naar het oosten.

Beide typen lagedrukgebieden brengen neerslag met zich mee maar de meeste regen valt doorgaans bij het eerste type omdat er dan in enkele weken veel lagedrukgebieden kunnen passeren. De afgelopen week hadden we te maken met een exemplaar van de tweede categorie dat ook enkele dagen boven Nederland lag en nu is opgesplitst in meerdere kernen net ten zuiden van ons land. Veel regen viel er niet, maar wel voldoende om Rijn en Maas wat te laten stijgen

Soms luidt zo'n traag exemplaar de overgang in naar een situatie met snelle lagedrukgebieden, maar dat gebeurt nu niet. Als dit lagedrukgebied op dinsdag langzaam naar het oosten weg trekt, gebeurt er eerst 2 tot 3 dagen weinig op weergebied, waarna op donderdag een nieuw traag lagedrukgebied zich aandient boven de Britse Eilanden. Het weer van de afgelopen week zal zich dan nog een keer herhalen, met vanaf vrijdag opnieuw neerslagzones die in de dagen daarna lokaal aardig actief kunnen zijn, maar geen grote hoeveelheden regen zullen brengen. Omdat het vrij koud is valt de neerslag boven de ca 300 m hoogte als sneeuw.

Het is nog niet duidelijk wat er na dit volgende lagedrukgebied gebeurt. Een deel van de weermodellen laat dan eindelijk de meer actieve lagedrukgebieden op stoom komen met kans op natter weer, maar andere modellen verwachten dat een hogedrukgebied, dat nu boven Rusland ligt, zich naar het westen uit zal breiden waardoor het juist weer voor lange tijd droog blijft. De meeste kans lijkt deze droge variant te hebben omdat de modellen die dat verwachten, het ook de afgelopen weken vaak bij het goede eind hadden

Samengevat: vandaag en morgen nog wat neerslag in de stroomgebieden vanuit het lagedrukgebied dat nu boven Europa ligt, dan enkele dagen droog en rustig weer, waarna vanaf vrijdag een nieuw lagedrukgebied enkele dagen het weer gaat bepalen in de stroomgebieden met lokaal aardig wat neerslag, maar geen grote hoeveelheden. Op nog langere termijn (vanaf 15 dec) lijkt de kans nu het grootst dat het meest droog weer blijft.

Rijn stijgt de komende dagen een beetje, na volgend weekend iets meer

De Rijn profiteerde de afgelopen dagen maar weinig van de neerslag die over West Europa trok. Het zorgde er wel voor dat de waterstand deze week niet veel verder daalde. Vorige week zag het er nog naar uit dat de waterstand bij Lobith tot 7,25 m +NAP had kunnen dalen, en de afvoer misschien net de 1000 m3/s zou aantikken, maar regen in het noordelijk deel van Duitsland zorgde net op tijd voor een kleine opleving, zodat de stand niet lager uit kwam dan 7,35.

Sinds zaterdag stijgt de stand langzaam en morgenavond wordt voorlopig even een hoogste stand bereikt van 7,65 m +NAP; de afvoer bedraagt dan ca 1200 m3/s. Daarna daalt de waterstand een klein beetje om aan het eind van de werkweek weer wat te gaan stijgen als het water arriveert van de neerslag die vandaag en morgen in Zuid Duitsland valt. Komend weekend verwacht ik dan een stand van 7,8 m +NAP bij een afvoer van 1250 m3/s. Dat is nog steeds veel te laag voor de tijd van het jaar, want normaal is nu een waterstand van ca 9,25 m +NAP. 

Zoals het er nu naar uitziet daalt de waterstand na volgend weekend eerst weer wat om dan vanaf 17 of 18 december opnieuw wat te gaan stijgen. Dat is het water van de neerslag die samenhangt met het lagedrukgebied dat aan het eind van de komende week regen gaat brengen in met name het zuiden van het stroomgebied. Rond 20 december zou de waterstand dan ook boven de 8 m kunnen uitkomen. Een grotere stijging naar een hoogwater lijkt er voorlopig nog niet in te zitten. 

Samengevat: een op en neer gaande waterstand met op 7 december een hoogste stand van ca 7,65 m +NAP, daarna iets dalend en dan weer stijgend naar een hoogste stand van ca 7,8 op 13 december, daarna wederom iets dalend om tenslotte weer te gaan stijgen naar ca 8 m rond 20 december. Uiteraard is de verwachting naar het eind van deze reeks toe minder zeker.

Maas steeg deze week naar 300 m3/s

De regenzones die de tweede helft van de afgelopen week overtrokken brachten vooral op donderdag en vrijdag aardig wat regen in de Ardennen en Noord Frankrijk en daar profiteerde de Maas van. Voor het eerst sinds een maand steeg de afvoer boven de 100 m3/s en in de nacht van vrijdag 3 op zaterdag 4 dec. werd zelfs de 300 m3/s bereikt bij Maastricht. Inmiddels de de afvoer weer wat gedaald, maar er is nog voldoende water onderweg om de afvoer niet te snel te laten dalen.

Vandaag en met name morgen kan er nog wat regen vallen boven de Ardennen en dat zorgt er voor dat de afvoer maandag en dinsdag nog rond de 250 m3/s kan blijven schommelen. Daarna blijft het tot vrijdag 11 dec droog en kan de afvoer weer dalen tot tussen de 150 en 200 m3/s. 

Vrijdag bereikt dan een nieuw regengebied Europa. Voorlopig ziet het er naar uit dat de meeste regen wat zuidelijker gaat vallen en de Maas maar weinig ontvangt. Als dat uitkomt zal de afvoer rond het volgend weekend stabiliseren en daarna weer verder dalen. Het is echter nog te vroeg om daar met zekerheid iets over te zeggen; ook de afgelopen week viel er ruim meer regen dan eerst was voorzien in het stroomgebied van de Maas. Volgende week is hier meer over te zeggen; of de afvoer dan verder blijft dalen of weer wat opveert. Een situatie met hoogwater is voorlopig niet in zicht.

Water inzicht

Terugblik november

November is in de stroomgebieden een droge maand geweest en dat was goed merkbaar in de afvoeren van Rijn en Maas. Bij de Maas was november zelfs de maand met relatief het minste water van dit jaar. De afvoer bedroeg namelijk maar 42% van het normale novembergemiddelde, net achter augustus met 43%. De Rijn voerde deze maand 73% van de normale afvoer af, maar dat getal is vooral hoog omdat in de eerste week nog veel water werd afgevoerd van neerslag die eind oktober was gevallen. Aan het eind van de maand voerde de Rijn namelijk nog maar 50% van de normale afvoer af.

Het was al de achtste maand op rij dat de rivierafvoeren duidelijk onder het gemiddelde lagen. Een zo lange periode met afvoeren onder normaal is niet heel bijzonder. In het verleden zijn er zowel bij de Rijn als de Maas perioden geweest van meer dan 2 jaar dat de afvoer iedere maand onder het gemiddelde lag. Het gaat dan om de 40er en 70er jaren van de vorige eeuw, toen zowel Maas als Rijn soms jarenlang een lage afvoer had. Die lage afvoer hield toen ook in de winters aan. Een winter met weinig water is recent ook nog een keer opgetreden; dat was van augustus 2016 t/m oktober 2017, toende Rijn 15 maanden lang een lager dan gemiddelde maandafvoer had. 

Dergelijke winters kenmerken zich doordat hogedrukgebieden het weerbeeld overheersen. Deze hogedrukgebieden liggen dan maandenlang boven het Europese continent en houden al die tijd de regenzones vanaf de Atlantische Oceaan op afstand. Het is niet uitgesloten dat dit ook zo'n winter gaat worden, want de afgelopen novembermaand waren de hogedrukgebieden ook erg standvastig en ook al hebben we deze week en volgende week met een lagedrukgebied te maken, veel regen brengt dat niet en de kans is groot dat hogedruk ook later in december weer terugkeert op onze weerkaart.

November verliep droog in een groot deel van de stroomgebieden en zoals ik enkele weken terug al liet zien past dat wel in een trend. Vooral bij de Maas is dat terug te zien als we de meetreeks voor heel november op een rij zetten. In de figuur hieronder is voor de Maas van iedere novembermaand vanaf 1911 het percentage van de gemiddelde afvoer weergegeven; 100% is dus een normale maand, minder dan 100 is een maand met een relatief lage afvoer en meer dan 100 betekent dat de rivier meer water afvoerde dan in een gemiddelde novembermaand. In de tweede grafiek is dit ook weergegeven voor de Rijn. Bij beide rivieren zijn de 10 jaren met relatief de hoogste afvoer in blauw weergegeven en de 10 jaren met de relatief de laagste in rood. 

November Maas.jpg

De kolommen geven voor ieder jaar het percentage weer tov de gemiddelde Maasafvoer in november.  De 10 jaren met de laagste afvoer zijn rood gekleurd, de 10 jaren met de hoogste afvoer zijn blauw.
De kolommen geven voor ieder jaar het percentage weer tov de gemiddelde Maasafvoer in november. De 10 jaren met de laagste afvoer zijn rood gekleurd, de 10 jaren met de hoogste afvoer zijn blauw.

Bij de Maas zien we dat de afgelopen novembermaand wel een laag percentage had, maar zeker niet bij de top 10 hoorde. Er zijn nog heel wat novembermaanden met een veel lagere afvoer geweest. Relatief veel van die jaren vinden we terug in het midden van de meetreeks. Sinds 1978 zijn er maar 2 geweest, beide vrij recent in 2011 en 2018. Als we de trendlijn bekijken, dan valt op dat deze flink daalt. De Maasafvoer neemt in november dus af. Enerzijds komt dit omdat novembermaanden met een heel hoge afvoer (blauw in de figuur) de laatste tijd weinig zijn voorgekomen. Op 2 na vinden we die in de periode tot 1960.

Een tweede oorzaak is het feit dat er relatief weinig novembermaanden zijn de laatste tijd met een bovengemiddelde afvoer; sinds 2003 waren dat er maar 2. Dus behalve dat natte novembermaanden met een hoge afvoer weinig meer voorkomen zijn de meeste maanden ook lager dan gemiddeld en veel daarvan zelfs ver onder dat gemiddelde. Maar ook weer niet zo vaak extreem laag, zoals eerder in de meetreeks.

November Rijn %.jpg

De kolommen geven voor ieder jaar het percentage weer tov de gemiddelde Rijnafvoer in november.  De 10 jaren met de laagste afvoer zijn rood gekleurd, de 10 jaren met de hoogste afvoer zijn blauw.
De kolommen geven voor ieder jaar het percentage weer tov de gemiddelde Rijnafvoer in november. De 10 jaren met de laagste afvoer zijn rood gekleurd, de 10 jaren met de hoogste afvoer zijn blauw.

Bij de Rijn is het beeld enigszins anders dan bij de Maas. De afvoer in de afgelopen novembermaand was ook wat aan de lage kant, maar dit valt niet echt op, want in de reeks zijn er heel veel jaren met een gemiddeld lagere afvoer. Net als bij de Maas kenmerkten 2011 en 2018 zich door een erg lage novemberafvoer en liggen de andere 8 jaren met weinig water in november ver terug in de meetreeks. Ook wat de novembermaanden betreft met een hoge afvoer is het de laatste jaren vrij rustig, als is er wel één meer dan bij de Maas.

Wat in vergelijking met de Maas vooral opvalt is dat er wat minder jaren zijn met een gemiddelde onder normaal en dat als het gemiddelde lager is dat meestal niet zoveel lager is. De afgelopen 10 tot 20 jaar onderscheiden zich daarin niet zoveel van eerdere perioden uit de meetreeks. Dat verklaart ook dat de trendlijn voor de maand november bij de Rijn maar licht daalt. In het waterbericht van 15 november liet ik al zien dat het andere verloop van de Rijnafvoer waarschijnlijk te maken heeft met de situatie in de Alpen, waar het tegenwoordig vanwege de hogere temperaturen langer duurt voordat de neerslag als sneeuw gaat vallen. De Rijn profiteert daarom tegenwoordig in november nog langer dan vroeger van de regen die in de Alpen valt.