U bent hier

Winter maakt plaats voor zacht weer, voorlopig niet veel regen in de stroomgebieden

Het weerbeeld gaat flink veranderen. Het vrij koele continentale weer, waar West en Midden Europa al sinds de kerstdagen mee te maken heeft, verdwijnt naar het oosten en maakt plaats voor warmere lucht vanaf de Atlantische Oceaan. Zo'n overgang is altijd interessant want het sneeuwdek dat nu in de stroomgebieden ligt, smelt dan (deels) weg en dat levert extra water op voor de rivieren. In combinatie met veel regen is dat vaak het recept voor een hoogwatergolf. Hoeveel water dat oplevert en of we een hoogwatergolf kunnen verwachten leest u in het waterbericht.

In Water Inzicht zoomen we nog wat verder in op het sneeuwdek in de Alpen. Daar viel de afgelopen week veel sneeuw en dat betekent dat de afvoer van de Rijn in het komende voorjaar en voorzomer extra water kan verwachten.

water van de week

Komende week in het teken van lagedrukgebieden en zachter weer

Sinds de kerstdagen bevinden de stroomgebieden zich in vrij koele lucht die zo lang kon blijven liggen doordat een hogedrukgebied boven de Atlantische Oceaan de deur op slot hield voor warm weer en regenzones vanuit het westen. De eerste weken was het daarbij ook vrij droog weer, maar de afgelopen week trok dit hogedrukgebied zich al wat terug en konden de eerste neerslagzones over West Europa trekken. 

Dat leverde in de koele lucht op veel plaatsen een laagje sneeuw op. In de Middelgebergten groeide het sneeuwdek daardoor aan tot ca 20 tot 40 cm in de Ardennen en Eifel, 50 tot 75 cm in de Vogezen en het Zwarte Woud en 100 tot 250 cm in de Alpen. Vooral de neerslagzone die op donderdag net ten zuiden van nederland langs trok bracht veel nieuwe sneeuw en dat leverde ook in de lagere delen van Vlaanderen en Noord Frankrijk een laagje sneeuw op. 

In Nederland vie in de nacht van zaterdag op zondag ook wat sneeuw, maar dit sneeuwdek was maar een kort leven beschoren. De passage van het sneeuwfront markeerde namelijk ook de overgang naar warmere lucht en de komende 5 tot 6 dagen blijven we in die warme lucht en van winterweer zal dan ook geen sprake meer zijn.

Ook in de Middelgebergten zal een groot deel van de sneeuw de komende dagen smelten. De kaartjes hieronder geven de dikte van het sneeuwdek weer voor vandaag (links) en een prognose voor aan het eind van de week (rechts). Het is goed te zien hoe in de stroomgebieden van Maas en Rijn bijna alle sneeuw verdwijnt op de hogere delen van Zwarte Woud en de Alpen na. 

sneeuwdek 3e week januari 2021.jpg

Ontwikkelingen sneeuwdek midden Europa van 17 t/m 22 januari (bron Kachetlmannwetter.com).
Ontwikkelingen sneeuwdek midden Europa van 17 t/m 22 januari (bron Kachetlmannwetter.com).

Dit smeltwater stroomt via de zijbeken in de Middelgebergten af naar de grote rivieren en zorgt daar voor extra afvoer. Of dit tot hoogwater in de rivieren zal leiden hangt af van de hoeveelheid regen die er op deze dagen valt. Zoals het er nu naar uit ziet zal dat niet veel zijn en er is daarom voorlopig geen kans op hoogwater in de rivieren.

De zachte lucht vanaf de Atlantische Oceaan heeft het heft dan wel in handen genomen in de stroomgebieden, maar veel neerslag lijkt er voorlopig niet in te zitten. Op dinsdag passeert wel een actieve regenzone over Nederland (met lokaal 2 cm regen), maar verder naar het zuiden is de zone al snel minder actief en alleen de noordzijde van de Ardennen krijgt er nog mee te maken. 

Op woensdag blijft het grotendeels droog en donderdag arriveert een nieuwe regenzone, maar die lijkt niet zo heel actief te worden. Pas op vrijdag kunnen actievere regengebieden Midden Europa bereiken en dan kan flink wat regen gaan vallen. De meeste sneeuw die nu in het laagland en tot op een hoogte van 500 à 600 m hoogte ligt is dan echter al gesmolten a.g.v. de hogere temperatuur en van een combinatie van smeltwater en regenwater zal dan ook geen sprake zijn.

Het komende weekend zou wel eens flink nat kunnen gaan verlopen want de weermodellen verwachten dat dan enkele lagedrukgebieden precies over de stroomgebieden gaan trekken. Dat zou dan alsnog tot een hoogwatergolf kunnen leiden in de week daarna, maar die bestaat dan vooral uit regenwater en dat zal hem dan minder hoog maken. Het blijft trouwens ook nog even afwachten hoe actief die regengebieden in het volgend weekend gaan worden, want zo ver vooruit veranderen de weermodellen hun verwachting ook nogal eens.

Samengevat staat ons een zachte week te wachten en veel sneeuw die nu in de stroomgebieden ligt tot op een hoogte van ca 500 m zal daardoor smelten. Regen wordt er de eerste 4 dagen niet veel verwacht. dat verandert vanaf vrijdag als er mogelijk wel actieve regengebieden over de stroomgebieden gaan trekken. Als dat uit komt kunnen de waterstanden verder gaan stijgen in de laatste week van januari.

Rijn stijgt naar ca 9,75 m +NAP medio deze week, daarna weer wat dalend, later mogelijk verder stijgend

Bij waterstand bij Lobith was de afgelopen week stabiel net iets boven de 8 meter; de afvoer daarbij bedroeg ca 1500 m3/s, wat aan de lage kant is voor de tijd van het jaar. Sinds gisteren, zaterdag, is de stand gaan stijgen a.g.v. het water van de neerslag die donderdag in het stroomgebied is gevallen. Dit was vaak sneeuw, maar in de lagere delen viel wel gewoon regen. Ook is een deel van de sneeuw inmiddels al weer gaan smelten.

Al met al levert dat een stijging op tot ca 9,75 m +NAP op dinsdag en woensdag. De afvoer bedraagt dan ongeveer 2400 m3/s. De dagen daarna daalt de afvoer heel licht of blijft stabiel. Dit zijn de dagen dat de Rijn extra gevoed wordt door het smeltwater vanuit de lagere delen van het stroomgebied. Tot het weekend schommelt de stand dan tussen de 9,5 en 9,75 m +NAP.

Vanaf vrijdag kunnen actieve regenzones over vooral het midden en zuiden van het stroomgebied trekken en als dat uit komt dan zal de waterstand bij Lobith na het volgend weekend verder kunnen gaan stijgen. Hoe ver is nu nog niet met zekerheid te zeggen, maar een stand van 11 meter of nog wat hoger is dan mogelijk. Volgende week is er meer duidelijk over deze regenzones en wat ze voor de Rijn gaan betekenen.

Samengevat voor de Rijn: de huidige stijging zet zich door tot een stand van ca 9,75 m +NAP op dinsdag. Daarna tot in het weekend een licht dalend of stabiel peil tussen 9,5 en 9,75 m +NAP. Na heet weekend is een verdere stijging mogelijk als de regen, die nu voor die periode verwacht wordt, er inderdaad gaat komen.

Maas profiteerde deze week het meest van de neerslag en blijft voorlopig vrij hoog

De Maas heeft dit jaar tot nu toe vaker met neerslagzones te maken gehad als de Rijn en terwijl de Rijnafvoer nog niet eens tot boven het langjarig gemiddelde wist te stijgen, waren er in de Maas al een paar kleine hoogwatergolven. De eerste twee passeerden nog net in het vorige jaar (met bij Maastricht een afvoer van resp. 1300 en 1100 m3/s) en ook deze week waren er twee kleine golfjes van achtereenvolgens ca. 600 en 700 m3/s. 

Sinds het tweede golf dat vrijdag passeerde is de afvoer weer wat gedaald tot ca 500 m3/s. Vanwege het vele smeltwater dat vanuit Noord Frankrijk onderweg is, is de Franse Maas flink gestegen (tot ca 200 m3/s) en een golf vanuit die rivier houdt meestal lang aan. Vanuit de Ardennen stroomt daar de komende dagen veel smeltwater naar toe en dat zorgt er voor dat de afvoer bij Maastricht maar langzaam kan dalen. 

Dinsdag wordt een dag om in de gaten te houden want er passeert dan een regenzone over Nederland en het zou kunnen dat ook de Ardennen daar nog wat van mee krijgen. Mocht deze zone inderdaad wat zuidelijker langs komen, dan zou dat voor extra smeltwater vanuit de Ardennen kunnen zorgen en dan is op woensdag een extra stijging van de Maas mogelijk. Geen heel hoge afvoer maar smeltwater en regenwater kunnen dan opnieuw voor een stijging tot 1000 m3/s zorgen. Voorlopig ziet het er echter naar uit dat de regenzone niet zo zuidelijk komt en in dat geval zal de afvoer waarschijnlijk niet veel hoger komen dan ca 600 m3/s.

Woensdag en donderdag verlopen grotendeels droog in het stroomgebied en vanaf woensdag zal de afvoer bij Maastricht daarom weer wat dalen, naar onder de 500 m3/s. Vrijdag en vooral zaterdag zou er dan veel regen kunnen gaan vallen kan het stroomgebied en als dat uit komt is de kans groot dat de afvoer op zondag al naar 1000 m3/s gaat. Hoe hoog deze golf daarna zal worden is nu nog niet te zeggen, daarvoor moet eerst meer duidelijk zijn over de hoeveelheid regen die er daadwerkelijk gaat vallen. 

Samengevat voor de Maas: de kleine golf die de Maas achter de rug heeft, ijlt nog wat na met een afvoer van 500 m3/s, of iets daaronder. Op dinsdag en woensdag is een lichte stijging mogelijk naar ca 600 m3/s, maar mocht de regenzone die dan passeert meer regen in de Ardennen brengen is ook een stijging tot 1000 m3/s op woensdag mogelijk. De rest van de week daalt de afvoer langzaam, maar vanaf het weekend is een nieuwe stijging mogelijk als de regen, die nu voor die periode verwacht wordt, er inderdaad gaat komen.

water inzicht

Sneeuwsituatie in de Alpen

De Alpen zijn een belangrijke bron van water voor de Rijn. In de eerste plaats omdat er relatief veel neerslag valt; ongeveer het dubbele van wat er in Nederland valt. Daarnaast zijn de Alpen anders dan andere delen van het stroomgebied omdat de neerslag die in de winter valt, vooral als sneeuw valt, die vervolgens lang blijft liggen. Deze sneeuw smelt namelijk pas in de maanden mei en juni en levert daardoor water aan de Rijn in de periode mei t/m juli. In de maanden dat we in Nederland het water het meeste nodig hebben, in onze zomer, voert de Rijn dus relatief veel water aan; water dat in de voorgaande winter is gevallen.

Maar dan moet er natuurlijk wel sneeuw vallen. In de meeste winters valt dat er ruim voldoende, maar soms gebeurt het ook wel eens niet, zoals recent nog in 2011. De afgelopen 3 jaren viel er wel veel sneeuw en dat leverde in het voorjaar en de voorzomer van die jaren een flinke extra bijdrage aan de Rijn. Die kan dan oplopen tot ca 500 à 750 m3/s en dit zorgt er voor dat de afvoer in de periode mei t/m juli bij Lobith vrijwel nooit onder de 1000 m3/s zakt. 

In de loop van de winter bouwt het sneeuwdek zich in de Alpen op. Dat begint al in november en vooral januari is een maand die vaak een grote bijdrage levert. Tot vorige week toe bleef die bijdrage echter beperkt en met name aan de noordzijde van de Alpen was de sneeuwlaag overal veel kleiner dan in een gemiddelde winter. Niet extreem laag, maar het scheelde niet veel.

Aan de zuidzijde van de Alpen was de situatie wel wat beter, want daar was begin december een soort van sneeuwbom geweest waarbij er tot 3 m sneeuw in een een paar dagen tijd was gevallen. Doorgaans profiteert de Rijn niet van sneeuw die aan de zuidzijde van de Alpen valt, maar deze sneeuwzone was zo actief dat ook het meest zuidelijke deel van het Rijnstroomgebied, dat in het zuidoostelijke deel van de Zwitserse Alpen ligt, er van profiteerde met ca 1 m sneeuw.

Afgelopen donderdag was het eindelijk zo ver dat een actief sneeuwgebied de Alpen bereikte en twee dagen lang sneeuwde het flink door; dit maal vooral aan de noordzijde. Lokaal viel tot 1 meter verse sneeuw. Ook het deel van het stroomgebied dat in december al sneeuw had ontvangen, kreeg er nog een aardig laagje bij zodat de sneeuwdikte daar tot ruim boven het langjarig gemiddelde kon aangroeien.

In de figuur hieronder is van 6 meetstations in de Alpen, binnen het stroomgebied van de Rijn, de situatie weergegeven. In de linkerkolom staan van laag naar hoog 3 stations aan de Alpen-noordzijde, en in de rechterkolom 3 stations in het zuidoostelijke deel van de Alpen. De donkerblauwe lijn laat het verloop van de sneeuwdikte zien en bij de 3 stations aan de noordzijde is die pas door de sneeuwval van de afgelopen dagen op een gemiddeld niveau gekomen; de lichtblauwe opstaande lijntjes geven dat weer. 

Sneeuwhoogte Alpen midden januari.jpg

Sneeuwdikte in de Alpen op 17 januari. In de linkerkolom 3 stations aan de Alpen-Noordzijde en in de rechterkolom 3 stations in het centrale zuidoostelijke deel (bron SLF).
Sneeuwdikte in de Alpen op 17 januari. In de linkerkolom 3 stations aan de Alpen-Noordzijde en in de rechterkolom 3 stations in het centrale zuidoostelijke deel (bron SLF).

In de zuidoostelijke regio van de Alpen, waar de meetstations uit de rechterkolom liggen is de afgelopen week wat minder sneeuw gevallen, maar daar was de dikte vooraf al op een ongeveer gemiddeld niveau. Daar ligt nu ruim meer dan het gemiddelde. Verder valt op dat het verloop overal ongeveer hetzelfde is; hogerop is het sneeuwdek wat dikker, omdat het al eerder kon beginnen met aangroeien, maar de hoeveelheid die er nu bij kwam was op al de 3 hoogteniveuas ongeveer hetzelfde.

De komende week valt er niet veel sneeuw meer in de Alpen. Het wordt wel wat warmer, maar in de Alpen blijft de temperatuur onder nul en de sneeuw zal er niet door smelten. In de loop van het komend weekend is de kans groot dat het sneeuwdek weer verderaangroeit, want dan kunnen nieuwe neerslagzones de Alpen bereiken en omdat de wind dan uit het noordwesten lijkt te gaan waaien zou dat opnieuw een flinke extra laag sneeuw op kunnen leveren.

De sneeuwsituatie in de Alpen ligt dus ongeveer op schema om tot een ongeveer gemiddeld niveau of nog iets daarboven uit te kunnen groeien. De eerste weken van januari zag het daar nog niet naar uit, maar de afgelopen week heeft dat in een klap verandert. Het ziet er naar uit dat het voorlopig niet langdurig droog wordt in de Alpen, dus een goede kans dat er aan het begin van het smeltseizoen een aardige hoeveelheid aanwezig is om de Rijn het komende voorjaar en voorzomer weer van extra water te gaan voorzien. Dat maakt de kans op lage afvoeren in die periode flink kleiner.