U bent hier

zondag 10 maart 2019

Het natte weerbeeld van de afgelopen week zet zich nog zeker een week voort. Er valt dan voldoende regen om de Rijn en de Maas verder te laten stijgen en aan het eind van de week zou het kunnen komen tot kleine hoogwatergolfjes. In dit bericht na de weer- en waterverwachting extra aandacht voor de sneeuwsituatie in de Alpen en een analyse van het ontstaan van opvallende zandbanken voor de Zeeuwse kust.

Nog een week met veel regen

Het is een komen en gaan van regengebieden en het is nu al zeker dat maart een natte maand gaat worden. Voor diegenen die bezorgd zijn dat dit jaar een herhaling zou kunnen worden van de droogte van 2018 is dit goed nieuws. Normaal valt er in heel de maand maart ca 6 cm regen, maar die hoeveelheden gaan we deze maand zeker overtreffen. De afgelopen jaren was maart meestal aan de droge kant en we moeten tot 2006 terug voor een te natte maartmaand. Dit jaar lijkt een einde te gaan maken aan die lange reeks van te droge maanden.

In het noorden en westen van het land is nu lokaal al meer dan de normale maandsom gevallen. In het oosten en zuidoosten, waar de regen het hardste nodig is om het grondwater aan te vullen, staat de teller nu op zo’n 2,5 tot 4 cm, dus dat valt misschien nog wat tegen, maar ook daar komt de komende dagen nog flink wat bij. 

De westelijke circulatie is flink op stoom gekomen en de hele week worden daarmee neerslaggebieden aangevoerd. Deze ontstaan op de Atlantische Oceaan en regenen dan leeg boven het Europese continent. Vandaag passeert een erg actief regengebied, maandag is het dan wat droger en dinsdag staat de volgende op het programma. Vrijdag dient zich er dan alweer een aan en ook het weekend lijkt erg nat te gaan verlopen. Al met al kan er de komende week in Nederland zo’n 5 tot 8 cm regen gaan vallen. 

In de middelgebergten in België en Duitsland, waar de regengebieden tegen de heuvels op moeten stijgen, valt nog wat meer en kan lokaal zelfs 10 cm neerslag vallen. Omdat de luchtstroming deze week iets meer uit het westen tot noordwesten komt (de afgelopen week was dat zuidwest), kunnen de regenzones ook makkelijker doordringen tot in Zuid Duitsland en de Alpen. Dat betekent ook daar flink wat regen en in de Alpen zal de sneeuwlaag verder aangroeien met 50 cm tot 1 meter verse sneeuw.

Rijn stijgt de komende week naar circa 11 meter

De afgelopen week is de Rijn met 1 meter gestegen naar 9,3 m +NAP op dit moment. De afvoer bedraagt nu ongeveer 2200 m3/s, 700 meer dan vorige week, maar nog altijd wat lager dan de normale afvoer voor deze tijd van het jaar; die bedraagt ca 2600 m3/s. Het extra water deze week was voor het grootste deel afkomstig vanuit de meer noordelijke zijrivieren van de Rijn, de Moezel en stroomafwaarts daarvan. 

Nu het regenachtige weer zich voortzet kan de afvoer verder gaan stijgen. Vooral de regen die op dinsdag en vrijdag in het stroomgebied valt zorgt voor een verhoging van de waterstanden. Bij de Rijn duurt het dan altijd nog een dag of 3 tot 4 voordat dat bij Lobith aankomt, dus zal de meeste stijging pas rond volgend weekend plaats vinden. 

De komende 3 tot 4 dagen zullen de waterstanden hoogstens licht stijgen, tot ca 9,5 m +NAP op woensdag. Daarna zal dan stijging sneller gaan en op vrijdag verwacht ik dan ca 10 m +NAP en op zondag 10,5 m +NAP bij Lobith. Daar hoort dan een afvoer bij van ca 3.000 m3/s. Op grond van de neerslag die nu voor volgend weekend wordt verwacht, is in het begin van de week daarna een verdere stijging tot 11 à 11,5 m mogelijk of misschien nog wat meer.

Omdat dit nog ver weg is, is deze verwachting echter nog onzeker, maar de kans op een kleinere hoogwatergolf in het begin van die week is groot. De kans op een groot hoogwater is niet zo groot omdat er geen sneeuw ligt in de Middelgebergten die een bijdrage kan leveren en omdat de weermodellen aangeven dat het vanaf begin volgende week weer minder nat gaat worden.

Maas kan deze week stijgen tot boven de 1000 m3/s

De Maas steeg de afgelopen week ook gestaag en de afvoer ligt nu iets onder de 500 m3/s, wat iets hoger is dan de normale afvoer voor deze tijd van het jaar, die ca 400 bedraagt. Tot en met dinsdag blijft de afvoer op het huidige niveau, daarna is een verdere stijging mogelijk. Dinsdag wordt er weer aardig wat regen verwacht in de Ardennen en daardoor kan de afvoer bij Maastricht dan stijgen tot ca 600 m3/s. 

Op donderdag en vrijdag wordt een nog wat actiever regengebied verwacht en daardoor kan de afvoer op vrijdag of zaterdag stijgen tot 1000 m3/s of nog wat hoger. Op zondag wordt nogmaals flink wat regen verwacht en dan zou de afvoer in het begin van de week daarna nog wat verder kunnen stijgen. 

Enig voorbehoud is nog wel op zijn plaats. Tijdens een periode met een actieve westelijke circulatie is het zeker dat er veel regenzones over trekken, maar de exacte timing en de exacte koers zijn een week van tevoren nog niet te geven. Mocht de neerslagzone minder actief zijn, of 200 km noordelijker overtrekken, dan vallen de Ardennen net buiten de boot en zal de Maasafvoer ook veel minder sterk stijgen. Pas een dag of 2 van tevoren is er meer zekerheid over de neerslagverwachting. 

Sneeuwsituatie in de Alpen 

Na de extreme sneeuwval in januari is er in februari in de Alpen niet zoveel sneeuw meer bijgevallen. Doordat de sneeuw compacter is geworden en er ook sneeuw verdampt is de sneeuwlaag zelfs iets geslonken. In de grafieken hieronder is van 3 Zwitserse stations, op respectievelijk ca 1600, 2100 en 2500 m, het verloop van de sneeuwdikte van dit winterseizoen aangegeven (donkerblauwe lijn) (bron: www.slf.ch).

Alpen 1600 m.png

Verloop sneeuwdikte deze winter op ca 1600 m hoogte in Zwitserland (bron SLF.ch)
Verloop sneeuwdikte deze winter op ca 1600 m hoogte in Zwitserland

Alpen 2100 m.png

Verloop sneeuwdikte deze winter op ca 2100 m hoogte in Zwitserland
Verloop sneeuwdikte deze winter op ca 2100 m hoogte in Zwitserland

Alpen 2500 m.png

Verloop sneeuwdikte deze winter op ca 2500 m hoogte in Zwitserland
Verloop sneeuwdikte deze winter op ca 2500 m hoogte in Zwitserland

Bij alle drie de stations nam de dikte in januari snel toe tot ruim boven de normale waarden voor de tijd van het jaar (donkerpaarse lijn). Daarna bleef de dikte stabiel, of daalde soms wat. Overal is de dikte nog wel wat groter dan normaal rond deze tijd van het jaar, maar veel is dat niet meer. De meest extreme sneeuwdikte die ooit is gemeten op deze stations (lichtroze lijn) ligt duidelijk veel hoger. 

De komende week valt er weer een stevig pak nieuwe sneeuw. Vooral hogerop in de Alpen kan dat tot 1 m zijn, wat lager tegen de flanken rond de ca 50 cm. Dit betekent dat de dikte weer ruimer boven de normale waarden uit zal stijgen en lokaal in de buurt kan komen van de meer extreme waarden. 

Het meetstation op ca. 1600 m laat zien dat de normale dikte vanaf medio maart begint af te nemen. Dit moment geeft het begin van het smeltseizoen aan. Op 2100 m ligt dat rond eind maart en op 2500 m rond eind april. De komende 2 tot 3 maanden zal de Rijn dus gaan profiteren van dit smeltwater. Op het hoogtepunt van de sneeuwsmelt (doorgaans tussen half mei en half juni) levert dit zo’n 500 m3/s extra water op voor de Rijn. 

Zandbanken voor de Zeeuwse kust

De afgelopen week vond een noodlottig ongeval plaats langs de kust van Schouwen, waar enkele wandelaars verrast werden door opkomend water. Het strand waar zij zich bevonden, is een bijzonder dynamisch deel van de Zeeuwse kust waar zich de afgelopen tijd een opvallende zandbank heeft gevormd voor de kust. 

De satellietfoto van 25 februari 2019 ((bron: https://apps.sentinel-hub.com/sentinel-playground) laat zien dat de kustlijn hier ver in zee uitsteekt, met geïsoleerde hogere delen (lichter op de foto) waar men verrast kan worden als de vloed opkomt en de lagere delen (grijs op de foto) al overstromen. 

Verklikkersbank 25 feb 19.jpg

Satellietfoto kust Schouwen 25 feb 2019
Satellietfoto kust Schouwen 25 feb 2019

De kustlijn is hier al een jaar of 15 sterk in beweging en de het strand bouwt zich steeds verder in zee uit. De afgelopen 2 jaar is dit proces in een stroomversnelling gekomen omdat er vanuit zee een nieuwe zandbank naar de kust bewogen is, die vorig jaar contact gemaakt heeft met de brede strandvlakte die er al langer lag. Het gaat om de langgerekte noordwest-zuidoost gerichte bank die, op een paar dunne geultjes na, nu bijna aan de strandvlakte vastzit. Bij laagwater kan men al droogvoets op deze zandbank komen, maar bij vloed raakt deze bank weer geïsoleerd.  

In de satellietfoto hieronder is de situatie van 2015 afgebeeld, toen de zandbank nog helemaal los van de kust lag. De geultjes tussen de zandbank en de grote strandvlakte waren toen nog veel breder. Met de dunne gele lijn is de huidige kustlijn weergegeven. Duidelijk is te zien hoe de zandbank naar rechts geschoven is, terwijl het brede strand zelf op zijn plek is blijven liggen. De komende jaren zal de zandbank zich nog wat verder verplaatsen en steeds vaster aan de kust groeien. Het nu nog open gedeelte tussen de zandbank en de strandvlakte zal zich dan ook helemaal opvullen met zand, zodat de strandvlakte nog groter wordt.

Verklikkersbank met verschuiving tussen 15 en 19 op 15.jpg

Veranderingen in de kust van Schouwen tussen 2015 en 2019
Veranderingen in de kust van Schouwen tussen 2015 en 2019

Het gevaar is daarmee niet geweken, want verderop op de Noordzee hebben zich al weer nieuwe zandbanken gevormd die zich ook in de richting van de kust bewegen. In de foto van 2019 zijn die ook zichtbaar, ten westen en zuidwesten van de strandvlakte. Over enkele jaren zullen deze banken ook contact maken met de kust, waardoor de uitstulping voor de kust van Schouwen langzaam nog verder de zee in zal groeien. 

Als we uitzoomen en een satellietfoto bekijken van de hele monding van de voormalige Grevelingen (zie hieronder) dan valt op dat hier nog meer zandbanken liggen. In het noorden voor de kust van Goeree bevindt zich zelfs een ruim 5 km lange bank die de monding van de Grevelingen voor bijna de helft omvat. Ook deze strandwal beweegt naar de kust en zal waarschijnlijk over enkele jaren contact maken met de kustlijn van Goeree. 

Gehele monding in feb 2019.jpg

Overzichtsbeeld monding Grevelingen in feb 2019 (bron: https://apps.sentinel-hub.com/sentinel-playground)
Overzichtsbeeld monding Grevelingen in feb 2019

De grotere veranderingen die hier in de kustlijn optreden zijn nog steeds een gevolg van de afsluiting van de Grevelingen in het kader van de Deltawerken, ca 50 jaar geleden. Die afsluiting heeft een langlopend proces in gang gezet dat al 50 jaar bezig is en voorlopig nog niet voorbij is. Als we een rechte kustlijn bekijken, zoals bijvoorbeeld voor de kust bij Scheveningen, dan lopen de dieptelijnen daar evenwijdig met het strand. Na ca 500 m vanaf het strand is het dan ongeveer 5 m diep, na 1,5 km 10 m en na ca 5 km 15 m. 

Voor de kust van Zeeland, met zijn vele zeegaten, maar ook voor de kust van de Wadden, ziet de bodem van de zee er heel anders uit. Voor het zeegat, zoals bijvoorbeeld de Oosterschelde en vroeger de Grevelingen, is de zee ineens veel ondieper en lopen de dieptelijnen ook niet evenwijdig aan de kust, maar stulpen daar veel verder in zee uit. Deze ondiepte wordt de onderwaterdelta genoemd en bestaat uit een zeer grote hoeveelheid zand. Dat deze onderwaterdelta zo ver in zee steekt heeft met de getijstromen te maken die tweemaal dagelijks het zeegat in- en uitstromen. 

Toen de Grevelingen werd afgesloten, vielen deze getijdestromen weg en in de tientallen jaren die volgden ging de kustlijn zich als reactie op de afsluiting ook onder water aanpassen. Het zand van de onderwaterdelta werd door golven en stroming opgepakt en naar de kust gevoerd en vormde daar de zandbanken die we nu overal in de voormalige monding van de Grevelingen zien liggen. Dit proces gaat door totdat het zand van de onderwaterdelta op is. Dit gaat nog vele tientallen jaren duren en tot die tijd zullen er steeds weer nieuwe zandbanken opdoemen die aansluiting zoeken met de kustlijnen van Schouwen en Goeree, Het is zelfs mogelijk dat de zandvlakte die nu voor de kust van Schouwen ligt dan zover naar het noorden is aangegroeid dat deze de lange zandbank voor de kust van Goeree bijna zal naderen, zodat de monding van de Grevelingen in een grote baai verandert. 

Een volgend bericht kunt u komend weekend verwachten. Mocht de weersituatie daar aanleiding voor geven en er zoveel regen worden verwacht dat de rivieren verder gaan stijgen dan in ik in dit bericht aangeef, dan zal ik in de loop van de week een extra bericht opstellen.