Juni begint met buiig weer en stijgende waterstanden
De maand mei eindigde zeer warm en droog maar inmiddels hebben buien een overgang gebracht naar een koeler weerpatroon en ook de komende week houdt het buiige weer aan. Er valt voldoende regen in de stroomgebieden om de rivieren weer wat te laten stijgen. Het zijn geen grote hoeveelheden en de waterstanden blijven voorlopig aan de lage kant, maar de kans op een voortzetting van extreem laagwater zo vroeg in het voorjaar is voorlopig even voorbij. In het waterbericht leest u de details. De rubriek Water Inzicht slaat een weekje over.
Water van de week
Flink wat regen in de komende week, daarna waarschijnlijk weer droog
Aan het zeer warme en droge weer van de afgelopen 10 dagen is een einde gekomen en dat ging gepaard met enkele flinke onweersbuien. Deze weersomslag houdt voorlopig wel even aan en de komende 10 dagen gaan koeler en natter verlopen dan de afgelopen 10 dagen. Ook de rivieren krijgen weer wat meer water te verwerken en de Maas kreeg daar vannacht al een voorproefje van, toen er in Wallonië lokaal zoveel regen viel dat het een klein zomerpiekje opleverde.
De weermodellen hadden het inderdaad vorige week goed voorzien dat er rond deze tijd een einde zou komen aan het droge weer, alleen kwam deze omslag 2 dagen eerder dan verwacht. Daardoor werd ook het maandtotaal van de neerslag in mei nog wat verder aangevuld en in groot deel van Nederland is het een vrij natte maand geworden. Alleen in de noordwestelijke helft waren er plaatsen waar minder dan de normale hoeveelheid viel.
De overgang van zeer warm naar koeler weer werd in gang gezet door een koufront dat vanuit het noorden over Nederland trok. Het bijzondere aan dit weersysteem was dat de vaart er na verloop van tijd uitging en het zo’n beetje op de grens van Nederland en België tot stilstand kwam. Op het grensvlak van de koelere en de warme lucht ontstonden op vrijdagmiddag in Nederland al flinke buien en dat herhaalde zich in de nacht van zaterdag op zondag boven het midden en zuiden van België. Lokaal viel daar meer dan 100 mm regen in enkele uren tijd - enkele amateurstations maten zelfs 130 mm - en dat heeft daar tot veel wateroverlast geleid.
De buien houden ook vandaag, zondag, nog aan maar liggen nu wat oostelijker, zodat de regen in het stroomgebied van de Rijn valt. Net als eerder in de maand valt op dat verder naar het zuiden in Duitsland en de Alpen er steeds niet veel regen valt en ook ditmaal drongen de buien niet tot daardoor. De maand mei is daar dan ook droog verlopen met ruwweg maar de helft van de normale hoeveelheid regen, terwijl in Midden- en Noord-Duitsland wel de normale hoeveelheid viel of nog wat meer. We zien dat ook terug aan de Rijnafvoer vanuit Zwitsereland die op dit moment erg laag is. De komende dagen gaat in Centraal Europa ook regen vallen, maar waarschijnlijk onvoldoende om de Rijnafvoer weer naar langjarig gemiddelde standen op te laten lopen.
Het droge weer van de afgelopen week werd veroorzaakt door een hogedrukgebied dat zich inmiddels naar het zuidwesten heeft teruggetrokken zodat er ruimte komt voor lagedrukgebieden van af de noordelijke Atlantische Oceaan. Er passeren komende week enkele regenzones en ook is er bijna dagelijks kans op regen- en onweersbuien. Vanaf het volgend weekend neemt de invloed van lagedrukgebieden weer af en vormt zich een langgerekte rug van hoge druk vanaf de Azoren tot aan Scandinavië. Het ziet er echter niet naar uit dat dat een langdurige aangelegenheid wordt. Want vanaf halverwege de week na het volgend weekend zou deze rug weer kunnen opbreken, waarna lagedrukgebieden opnieuw de kans krijgen om het weer bij ons te gaan bepalen.
Vooral komende dinsdag zou een natte dag kunnen worden in de stroomgebieden met zo'n 10 tot lokaal 20 mm regen. Ook de Alpen liggen nu binnen het bereik van de regengebieden en daar kan lokaal nog wat meer vallen. Tot en met zaterdag blijft er dagelijks kans op regen en in totaal kan er tot het einde van de komende week zo’n 30 tot 50 mm regen vallen, in de Franse en Duitse Middelgebergten en vooral de Alpen nog wat meer. Vanaf komende zondag neemt de invloed van hogedruk weer toe en nemen de neerslagkansen sterk af.
Vanaf halverwege de week na het volgend weekend zou dat opnieuw kunnen veranderen als lagedrukgebieden in onze omgeving voor een toename van de buienactiviteit gaan zorgen. Hoe dat dan precies uitpakt is nu nog niet te zeggen, maar het ziet er in ieder geval niet naar uit dat het droge weer, dat vanaf volgend weekend aanbreekt, lang aan gaat houden. Een snelle terugkeer naar de hele lage waterstanden, waar de maand mei mee eindigde, zie ik er voorlopig dan ook niet van komen.
Rijn stijgt weer ca 75 cm, naar ca 8 m NAP.
De Rijn daalde de afgelopen week snel en kwam gisteren uit op een laagste stand van 7,34 m NAP en een afvoer van 1.045 m3/s. Gelukkig kwamen de buien iets eerder dan verwacht, anders had de afvoer misschien nog net de 1000 m3/s bereikt. Inmiddels is de waterstand weer langzaam wat gaan stijgen voorlopig vooral door extra water uit Noord Duitse zijrivieren. Verder naar het zuiden is nog nauwelijks regen gevallen, maar dat moet wel de komende dagen gaan gebeuren.
Over de hele maand mei kan de afvoer van de Rijn uit op een gemiddelde van 1.270 m3/s; dat is slechts 58% van het langjarig gemiddelde. Vorig jaar was de afvoer in mei vrijwel net zo laag en toen is het uiteindelijk toch nog redelijk goed gekomen met de afvoeren in de zomermaanden. Maar dat is geen garantie dat het dit jaar ook goed gaat komen. Procentueel wat de afvoer in de maand mei nog net wat lager dan in april en daarin zien we terug dat vooral in het zuiden van het stroomgebied van de Rijn de droogte aanhield. Terwijl de Maas profiteerde van wat extra regen en een gemiddeld tot hogere afvoer bereikte in vergelijking met het langjarig gemiddelde daalde de Rijn dus verder door.
De eerste weken van juni gaan in ieder geval proberen om het tij wat te keren, want er gaat de komende week aardig wat regen vallen. De eerste 2 tot 3 dagen verloopt de stijging nog maar uiterst traag. Het gaat dan om het water van de buien die vandaag in het noordelijk deel van het stroomgebied vallen en die zorgen tot en met woensdag voor een stijging van circa 10 tot 15 cm bij Lobith. Op donderdag verwacht ik dan een waterstand van ongeveer 7,5 m NAP bij een afvoer van ongeveer 1100 m3/s.
Komende dinsdag wordt een natte dag in het stroomgebied en het water daarvan bereikt vanaf donderdag Lobith en de waterstand kan dan wat sneller gaan stijgen, naar ca 7,7 tot 7,8 m NAP op zaterdag (afvoer ca. 1.250 m3/s). Omdat er de hele week iedere dag wel regen kan vallen zet ook daarna de stijging nog langzaam door naar een waterstand van circa 8 m NAP in het begin van de week na komend weekend; dat is van 9 t/m 11 juni. De afvoer bedraagt dan weer ca 1.350 m3/s, nog steeds erg laag voor de tijd van het jaar, maar het is wel voldoende om veel functies die van het water afhankelijk zijn weer wat ‘lucht’ te geven.
Vanaf 10 juni gaat de waterstand waarschijnlijk weer dalen omdat het vanaf 7 juni weer enige tijd droog zal worden in het stroomgebied. De huidige verwachting is dat dit droge weer niet heel lang aan gaat houden en als dat uitkomt zou dat betekenen dat de waterstand vanaf 15 juni waarschijnlijk weer wat kan gaan stijgen. Maar dit is uiteraard nog met een grote slag om mijn arm want meer dan 10 dagen vooruit kan de verwachting nog flink veranderen. Volgende week daarover meer.
Maasafvoer door buien naar een wat hoger niveau, rond 200 m3/s.
De Maas is de afgelopen twee weken flink gedaald en de afvoer was bij Maastricht is ondertussen tot slechts ca 80 m3/s uitgekomen; minder dan de helft van het langjarig gemiddelde. Over de hele maand mei bezien bedroeg de afvoer bij Maastricht 115 m3/s en dat is ongeveer 65% van het langjarig gemiddelde. De afvoer was daarmee iets hoger dan in april toen de Maas slechts 50% van de normale hoeveelheid water afvoerde. De maand april was dan ook erg droog en omdat in een deeel van mei wel aardig wat regen viel in het stroomgebied kon de afvoer wat opkrabbelen.
Gisteren aan het eind van de middag ging de afvoer bij Maastricht ineens flink omhoog van minder dan 100 naar ruim 350 m3/s en later in de nacht zelfs tot boven de 400 m3/s. Dit was water afkomstig van de zware buien, die in de Ardennen in het gebied tussen Charleroi, Namen en Luik waren gevallen. Het kaartje hieronder laat de neerslaghoeveelheden zien tussen gistermiddag en vanmorgen vroeg.
Neerslag Maas.jpg
In een groot gebied is meer dan 70 mm gevallen (oranje op de kaart). Vooral In de regio rond Charleroi is er een groot gebied waar meer dan 100 mm is gevallen en de kaart laat zelfs een gebiedje zien met meer dan 200 mm. Waarschijnlijk is dit een overschatting. De kaart is gebaseerd op de detectie door de neerslagradar en in gebieden waar grote hagel valt, vindt er soms een overschatting plaats. Dergelijke hoeveelheden regen leiden gegarandeerd tot grote wateroverlast en het valt op dat het tot nu toe weinig uit de regio naar buiten is gekomen behalve een bericht op de NOS dat mensen zich op hun daken in veiligheid moesten brengen omdat het water zo snel steeg (!).
Het is een van de kenmerken van het huidige klimaat dat buien vaker uiterst zwaar uitvallen. De hoeveelheid vocht in de atmosfeer is vanwege de hogere temperaturen de laatste decennia steeds verder toegenomen en zware buien komen mede daardoor steeds vaker voor. Het lastige van dit weerfenomeen is dat moeilijk te voorspellen is hoeveel regen er kan gaan vallen. Zo was een week geleden al wel bekend dat zich hier een bijzondere situatie zou kunnen ontwikkelen, maar de neerslaghoeveelheden die daarbij werden opgegeven waren toen nog niet meer dan zo'n 30 tot 50 mm.
Dat er dan in zo'n groot gebied 70 tot 100 en lokaal zelfs 130 mm gaat vallen is typisch iets van het huidige klimaat; dat het allemaal flink wat extremer uit kan pakken. Wat niet hielp voor de mensen in het gebied was dat de website van de Waalse waterautoriteit helaas gisteravond en ook nu nog, niet functioneerde; zodat mensen in beekdalen ook niet wisten wat er op hen afkwam. Tijdens het extreme zomerhoogwater van 2021 vielen ook verschillende meetstations uit, maar dat was begrijpelijk omdat het waterpeil veel hoger kwam dan de meetstations waren opgesteld; nu werkte de hele site niet.
Het gebied waar de regen viel is sterk verstedelijkt en een groot deel van het water dat op verhard oppervlak valt, stroomt dan via wegen af naar de beken in het dal en bereikt ook in korte tijd de Maas. Binnen een uur nadat de eerste zware regen was gevallen, begon bij Maastricht al de stijging van de afvoer; een soort van kleine vloedgolf. Later daalde de afvoer weer, om vervolgens weer te stijgen. Waarschijnlijk is dit schommelen het gevolg van het stuwbeheer in de Sambre en de Maas, dat moeilijk overweg kan met zo plotselinge grote hoeveelheden water.
Inmiddels is de afvoer opnieuw tot bijna 400 m3/s opgelopen, maar veel hoger zal het niet meer komen. De rest van de dag verloopt vandaag droog in het gebied en ook morgen valt er niet veel regen zodat de afvoeren dan weer flink kunnen zakken tot onder de 200 of 150 m3/s. Dinsdag volgt opnieuw een dag met flink wat regen, maar dat zijn waarschijnlijk geen zware buien maar meer stationaire regen en dat leidt dan niet tot zulke grote afvoer pieken. De afvoer kan dan wel weer wat door stijgen tot mogelijk tussen de 200 en 250 m3/s.
Tot en met vrijdag blijft de kans op regen In de Ardennen en daar kunnen soms ook flinke buien tussen zitten maar zo uitzonderlijk als afgelopen nacht zal het dan niet meer zijn. De buien van vannacht ontstonden namelijk precies op de grens tussen koelere en hele warme lucht en de komende week is deze zeer warme lucht uit West-Europa verdreven en is er ook niet meer zo'n scherp grensvlak tussen de beide luchtsoorten. In de tweede helft van de week verwacht ik daarom dat de afvoer zo tussen de 150 en 250 m3/s zal blijven schommelen om dan vanaf het weekend weer verder te gaan dalen.
Vanf het komend weekend breken namelijk een aantal droge dagen aan waardoor de afvoer weer tot onder de 150 m3/s kan dalen. In de loop van die week neemt waarschijnlijk de buiigheid weer toe, maar op dit moment is nog niet te overzien hoeveel regen dat gaat brengen en het zou ook nog kunnen dat dat het droge weer nog wat langer aanhoudt.