Komende week nog wat buien en licht stijgende waterstanden

De waterstanden van Rijn en Maas zijn de afgelopen tijd gestegen, maar op een uitschieter na bij de Maas is de stijging tot nu toe beperkt. De standen zijn daarom nog erg laag voor de tijd van het jaar en mocht er een wat langere droge periode aanbreken dan is er al snel kans op opnieuw extreem laagwater. Maar als het buiige weer aanhoudt blijven we net buiten dat bereik. In het waterbericht leest u de details.

In de rubriek Water Inzicht grafieken van het jaarverloop van Rijn en Maas van dit jaar in vergelijking met de voorgaande twee jaren.

Water van de week

Lagedrukgebied houdt wat langer stand dan eerder verwacht

Het weer voor de komende week pakt anders uit dan vorig weekend werd voorzien. De uitloper van een hogedrukgebied vanaf de Azoren richting Centraal-Europa komt minder goed uit de verf dan eerder werd verwacht. Dit betekent dat een groot lagedrukgebied, dat nu boven het zeegebied ligt tussen IJsland en Schotland, meer invloed houdt op het weer in onze omgeving tijdens de komende dagen.

In de tweede helft van de week verschuift het lagedrukgebied in de richting van Scandinavië en dan zou zich alsnog een rug van hoge druk kunnen ontwikkelen. Deze rug kan dan meer boven onze omgeving tot stand komen en verschuift mogelijk later in de richting van de Britse eilanden. Voor het weer in onze omgeving betekent dit, dat het vanaf het eind van de komende week voor wat langere tijd droog zal gaan worden. Tot die tijd ondervinden we de invloed van het lagedrukgebied en hebben we zo nu en dan te maken met regengebieden die overtrekken.

Dit buiige weer levert vanaf aanstaande dinsdag tot en met vrijdag nogmaals flink wat regen op in Nederland: 20 mm in het zuiden tot 40 mm in het noorden. In de stroomgebieden valt de meeste regen ook in het noordelijk deel, met 20 tot 30 mm in de noordelijke helft van Duitsland en 15 tot 20 mm in de Ardennen. In het zuiden van Duitsland blijft het zo goed als droog, maar hogerop in de Alpen kan weer wel zo’n 20 tot 30 mm regen vallen.

Deze natte periode is zo goed als zeker, maar dat het vanaf donderdag droog wordt is nog geen gelopen race. Tegen die tijd verschijnt er boven de noordelijke Atlantische Oceaan namelijk opnieuw een lagedrukgebied en er is een kans dat dit weersysteem net als zijn voorganger wat verder naar het oosten door weten te dringen. Als dat gebeurt, verhindert dit de uitbouw van de rug van hoge druk boven onze omgeving en houdt het onstabiele weer langer aan en daarmee de neerslagkansen. Maar ook als de rug van hogedruk zich wel ontwikkelt hoeft dat nog geen droog weer te betekenen want in die verwachting ontwikkelt zich mogelijk boven Oost-Europa een vlak lagedrukgebied met daaromheen flinke neerslaghoeveelheden.

Op dit moment is de kans het grootst dat de rug van hoge druk zich boven onze omgeving wel ontwikkelt en we langer met droog weer te maken krijgen. Daar ben ik ook in de waterverwachting hieronder vanuitgegaan. Maar omdat het nog zo'n 4 tot 5 dagen vooruit is, zou de weersverwachting later in de week nog kunnen veranderen naar een natter scenario, met of regen vanuit het westen of uit het oosten.

Rijn stijgt tot iets boven 8 m NAP; vanaf komend weekend weer langzaam dalend.

Na de extreem lage stand van circa 7,35 m NAP eind mei is de waterstand in de afgelopen week zo'n 50 cm gestegen. De afvoer ging daarbij omhoog van ca 1.050 m³/s naar ca 1.300 m³/s. Er is nog met meer water onderweg, waardoor morgen de stand net boven de 8 m NAP uit zal komen en de afvoer naar ca. 1.350 m³/s stijgt. Op dinsdag daalt de stand waarschijnlijk iets maar vanaf woensdag volgt weer een lichte stijging vanwege de regen die de komende dagen in het noorden van het stroomgebied valt. Dit levert op donderdag bij Lobith een waterstand op van misschien net 8,1 m NAP en een afvoer van ca 1.400 m³/s. Dit is nog steeeds erg weinig voor de tijd van het jaar want het langjarig gemiddelde bedraagt ongeveer 2.200 m³/s.

Het jaarverloop van 2026 is daarmee sinds kort iets boven de allerlaagste afvoeren uitgekomen die ooit in deze tijd van het jaar zijn voorgekomen. Die bedragen namelijk ongeveer 1.000 m³/s. Omdat na donderdag een wat langere droge periode aanbreekt, gaat de waterstand dan ook weer dalen. Maar omdat er ook vanuit de Alpen nog wat extra water onderweg is, verloopt die daling niet zo heel snel en duurt het tot na het weekend voordat de waterstand onder de 7,9 m NAP zal zijn gezakt.

Daarna zakt de waterstand wat sneller en rond 18 mei verwacht ik een stand van ongeveer 7,75 m NAP en een afvoer van ca 1.225 m³/s. Of het werkelijk zo laag wordt is echter nog de vraag want er is ook een kansje dat het vanaf komend weekend toch wat natter blijft in de stroomgebieden en in dat geval zou de stand wat minder ver kunnen uitzakken. Volgende week hierover meer.

Maasafvoer blijft laag rond 100 m³/s.

Vorig weekend was er een plotselinge afvoerpiek in de Maas als gevolg van extreme regen in de omgeving van Namen in het midden van Wallonië. Het zorgde voor enkele pieken in de Maas bij Maastricht van circa 400 m³/s. In tegenstelling tot mijn verwachting van vorige week, dat er nog wel wat meer water onderweg zou zijn aangevuld met extra neerslag, zakte de afvoer toch relatief snel in afgelopen week. In het midden van de week daalde de afvoer namelijk alweer tot onder de 100 m³/s en de opleving door regen op donderdag bedroeg ook niet meer dan enkele tientallen m³/s.

De komende dagen herhaalt dit patroon zich als er enkele dagen zijn waarin de buienactiviteit wat toeneemt. De grootste kans hierop is er op dinsdag en vrijdag, als er tot ca 10 mm regen in de Ardennen wordt verwacht. De stijging zal beperkt zijn en ik verwacht dat de afvoer de hele week zo rond de 100 m³/s zal blijven schommelen. Vanaf het komend weekend volgen enkele droge dagen en het is dan afhankelijk van de positie van een rug van hoge druk boven West-Europa of dit droge weer langer aanhoudt.

Mocht dat zo zijn dan gaat de afvoer na het komend weekend omlaag naar rond de 75 m³/s. Maar Misschien houdt het onstabiele buien geweer nog wat langer aan en blijft de afvoer schommelen rond het huidige niveau. Een periode met veel neerslag en stijgende waterstanden hoeven we in ieder geval niet te verwachten.

Water Inzicht

Hoe verloopt de afvoer van Rijn en Maas tot nu toe dit jaar

De winter verliep grotendeels droog in de stroomgebieden, op een natte periode na in de tweede helft van februari die uitmondde in een kleine hoogwatergolf. Daarna werd het opnieuw droog en vooral in de maand april viel er vrijwel geen regen. Dat zorgde voor sterk dalende waterstanden en ook al viel er in mei en de eerste dagen van juni wel zo nu en dan regen, dit was nog onvoldoende om de rivieren weer naar meer gemiddelde afvoeren te laten stijgen. 

De volgende twee grafieken laten het afvoerverloop van dit jaar tot nu toe zien voor eerst de Rijn en later de Maas. Ter vergelijking heb ik ook het verloop van 2024, met een erg natte winter en voorjaar, en 2025, met een normale winter en zeer droog voorjaar, in de grafieken weergegeven. In de grafiek zijn ook het verloop van de hoogste en laagste dagafvoer weergegeven en de gemiddelde afvoer.

De Rijn begon dit jaar met een erg lage afvoer in januari en pas in februari was er voor het eerst sprake van een hoogwatergolfje. Veel stelde het niet voor en alleen lagere delen van de uiterwaarden overstroomden. Vanaf begin maart werd het al meteen relatief droog in het stroomgebied en in april virl bijna geen druppel. Net als vorig jaar daalde de afvoer snel naar voor de tijd van het jaar zeer lage waarden. Afgelopen weken was er een heel licht herstel, maar de lijn van 2026 in de grafiek bevindt zich nog steeds erg dicht bij de laagste afvoer ooit voor deze tijd van het jaar. 

Vorig jaar gebeurde dat ook op vrijwel hetzelfde moment. Toen herstelde de afvoer zich begin juni en ook na de volgende perioden met een lage afvoer (in juli en eind augustus) wist de afvoer toch steeds weer een stijgende lijn te hervinden. Zo werd de afvoer in 2025 nooit extreem laag.

Hoe anders verliep het begin van 2024 met bijna 10 hoogwatergolven en -golfjes. De winter van 23/24 was ook verreweg de natste winter ooit in het stroomgebied. Wat opvalt is dat dit zich niet vertaalde in extreem hoogwater, maar vooral in het vaak optreden van min of meer gemiddelde hoogwatergolven. Een patroon dat we de laatste decennia vaker hebben gezien. Pas in augustus 2024 zakte de afvoer enige tijd onder het langjarig gemiddelde, iets wat in het huidige jaar, op circa 2 weken na in februari, aan een stuk door het geval is geweest.

Het verloop van de Maasafvoer laat dit jaar laat een zelfde patroon zien als dat van de Rijn, al waren er hier, na ook een zeer lage start, wel wat meer kleine golfjes. De hoogwatergolf in februari was niet bijzonder hoog. Vanaf half maart werd het langdurig droog en daalde de afvoer tot onder de 100 m³/s en daarmee erg dicht bij de laagste waarden die in het voorjaar ooit werden bereikt. Vanaf half mei zijn er weer wat kleine oplevingen. 

Het verloop van dit jaar lijkt wel wat op dat van vorig jaar tot op deze datum. In de winter was er in januari 2025 wel een opvallend hoge afvoerpiek, die gemiddeld maar eens in de 3 tot 4 jaar voorkomt. De dalende lijn begon toen een maand eerder dan dit jaar, maar het lichte herstel begon ook een maand eerder. Vanaf juni bleef de afvoer dicht boven de laagste waarde ooit, maar het was ook nooit langdurig droog, waardoor er vaak kleine oplevingen waren die de stand weg hielden bij extreem laagwater. 

Het jaar 2024 was bij de Maas ook van een andere orde. Het was erg nat in het stroomgebied en het kwam vaak tot hoogwater, al bleven extremen uit, net zoals bij de Rijn.  De natte perioden werden afgewisseld door droge weken en dan daalde de Maas steeds snel naar waarden onder het langjarig gemiddelde. Maar het zou het hele jaar door (vrij) nat blijven en de afvoer steeg keer op keer weer tot boven het gemiddelde. In oktober was er een bijzonder hoogwater als gevolg van een voormalige tropische cycloon die over het stroomgebied trok. Het leverde toen en voor die maand uitzonderlijk hoge afvoer op.