Lichte stijging waterstanden, maar niet voor lang

De afgelopen week viel er voldoende regen voor een stijging van de Rijn en de Maas. Ook vandaag en morgen valt er nog neerslag, maar in de loop van de komende week wordt het weer voor langere tijd droog. De waterstand van de Rijn stijgt deze week naar ca 8 m (NAP), om daarna weer langere tijd te gaan dalen. De Maas steeg maar even en blijft voorlopig laag. Zeer laag water is voorlopig niet in zicht, maar boven gemiddelde standen ook niet. In het waterbericht leest u de details.

In de rubriek Water Inzicht een analyse van het afvoerverloop van de Maas bij Maastricht de afgelopen week. Terwijl er maar weinig water onderweg was, steeg de afvoer hier toch plotseling tot bijna 400 m³/s. We gaan op zoek naar de oorzaak.

water van de week

De afgelopen week viel veel regen in de stroomgebieden, maar vanaf nu weer droger

Voor het eerst sinds lange tijd viel er weer eens veel regen in de stroomgebieden. Wat opviel waren de grote hoeveelheden in Centraal Duitsland, waar het al lang erg droog was. Op veel plaatsen viel er zo'n 4 tot 5 cm en lokaal in de Middelgebergten liep het zelfs op tot bijna 10. Ook rond de hoogste delen van de Ardennen viel meer dan 5 cm regen. Het was voldoende om vele zijrivieren van de Rijn voor het eerst weer eens flink te laten stijgen.

Ook vandaag en morgen valt er nog regen, meegevoerd door een straffe noordwestelijke luchtstroming die ook nu weer de meeste regen in de Middelgebergten zal brengen. Omdat de lucht vanuit het verre noorden afkomstig is, is ze vrij koud voor de tijd van het jaar en daardoor is in de Alpen ook al de eerste sneeuw van het jaar gevallen.

Dat is niet ongebruikelijk voor de hoogste toppen in deze tijd van het jaar, maar nu viel er zelfs al sneeuw op 1200 m hoogte. De komende dagen zal een groot deel van de sneeuw die zo laag viel weer smelten, want gewoonlijk duurt het tot november voordat sneeuw onder de 2000 m ook langer blijft liggen. 

De neerslag wordt veroorzaakt door een lagedrukgebied boven Scandinavië, dat de komende dagen naar het oosten weg trekt. De meeste neerslag valt vandaag en morgen in een brede strook ten oosten van de Rijn en zijrivieren zoals de Moezel hoeven nu niet meer op extra water te rekenen en ook het stroomgebied van de Maas ontvangt nog maar weinig regen de komende dagen.

Vanaf woensdag 21/9 komt een hogedrukgebied, dat nu nog bij Ierland ligt, dichterbij en dat onderdrukt de neerslag en het wordt dan droog tot in het komende weekend. Het hogedrukgebied trekt vrij snel door naar het oosten en vanaf het weekend dient zich een nieuw lagedrukgebied aan, dat ook weer ten noorden van ons langs naar het oosten trekt. Het voert regengebieden mee, maar het is nog de vraag hoe zuidelijk die door gaan dringen en of ze ook de stroomgebieden weten te bereiken.

Voorlopig ziet het daar niet naar uit omdat ook een nieuwe uitloper van het Azoren-hogedrukgebied zich naar onze omgeving uitbreidt. Deze uitloper houdt de neerslag waarschijnlijk ten noorden van ons en als dat uit komt, dan zou de droge periode in de stroomgebieden de hele laatste week van september voort kunnen duren. 

Rijn stijgt tot ca 8 m, aan het eind van de week weer dalend

De regenval in Duitsland heeft de Rijn voldoende extra water opgeleverd om ongeveer 1 meter te stijgen. Ongeveer een week geleden was de stand bij Lobith nog ongeveer 7 m (NAP) en bedroeg de afvoer 875 m³/s, maar inmiddels is de stand tot bijna 7,9 m gestegen bij een afvoer van ca 1300 m³/s. Dit extra water is vooral afkomstig uit Midden en Noord-Duitsland, waaronder de Moezel en de Main.

Ondertussen is vanuit Zuid Duitsland en Zwitserland ook nog extra water onderweg en dat komt rond 22/9 aan. Maar de Moezel is al weer wat gaan dalen, wat de stijging vanuit het zuiden wat zal dempen. Vanwege de regen van vandaag en morgen blijven de zijrivieren vanaf de oostelijke oever nog wel extra water aanvoeren. De stand bij Lobith stijgt daarom vanaf dinsdag weer wat, na een kleine daling op maandag en mocht er veel regen vallen ten oosten van de Rijn, dan blijft die daling ook nog achterwege.

De stijging vanaf dinsdag zal niet veel meer dan 15 of 20 cm zijn en waarschijnlijk wordt bij Lobith dan net even de 8 m (NAP) bereikt. De afvoer bedraagt dan ca 1350 m³/s, wat wel bijna 500 meer is dan nu een week geleden, maar nog altijd iets onder het langjarig gemiddelde voor de tijd van het jaar; dat bedraagt 1650 m³/s.

Na het kleine golfje water gaat de stand weer dalen, met zo'n 10 cm per dag. Op de 24e verwacht ik dat de 7,75 m (NAP) bij Lobith weer wordt onderschreden en op de 26e of 27e de 7,5 m. De afvoer bedraagt dan weer ca 1100 m³/s en omdat ook na het komend weekend verder weinig regen wordt verwacht, is de kans is groot dat rond het einde van de maand ook de 1000 m³/s weer wordt bereikt; bij een stand van 7,3 m (NAP). 

Het hangt af van de positie die de uitloper van het Azoren-hogedrukgebied na het volgend weekend gaat innemen. Als dat inderdaad boven Centraal-Europa is (zoals het er naar uitziet), dan zou het droge weer tot eind september kunnen voort duren en misschien wel de eerste dagen van oktober. In dat geval daalt de afvoer ook weer tot onder de 1000 m³/s. Volgende week is hier meer zicht op.

Maasafvoer weer terug op laag niveau

De regen van de afgelopen week leverde ook in de Maas een klein golfje op, maar veel stelde het niet voor. In de hogere delen van de Ardennen viel maar liefst 6 tot 8 cm regen, maar de droge bodems konden blijkbaar nog erg veel water absorberen en daarom stroomde er niet zo veel naar de Maas. In de winter zou zo'n hoeveelheid goed zijn voor 500 m³/s extra, maar nu kwam er gemiddeld over de dag net iets meer dan 100 m³/s op bij Maastricht.

Vanaf 15/9 namen de regenhoeveelheden snel af en daalde ook de afvoer weer en op dit moment bedraagt de afvoer bij Maastricht weer ca 60 m³/s. Vandaag valt er nog wel wat regen, maar net voldoende om het huidige niveau aan te houden.

Vanaf morgen wordt het dan weer voor langere tijd droog en zal de afvoer weer gaan dalen. Omdat de verdamping nu niet meer zo groot is, levert het stroomgebied de komende week nog wel langzaam wat water na. De afvoer zal daarom maar langzaam dalen en een heel lage afvoer zoals afgelopen zomer (van 25 m³/s) is voorlopig niet te verwachten. 

In de loop van de week wordt wel de 50 m³/s weer onderschreden en rond het volgend weekend verwacht ik een afvoer van ca 40 m³/s. Ook in de week na dat weekend zal de afvoer waarschijnlijk nog langzaam blijven dalen omdat voorlopig weinig regen wordt verwacht.

water inzicht

Ontstaan van de plotselinge afvoerpieken in de Maas

Het afvoerverloop bij Maastricht van de afgelopen week vertoonde enkele opvallende pieken, waarvan de hoogste zelf opliep tot bijna 400 m³/s (zie figuur hierna). Na de hoge piek daalde de afvoer ook weer razendsnel tot net boven nul, om daarna nog een paar keer op en neer te springen.

Het is bekend dat de Maas snel kan reageren op regenval in de Ardennen, maar in dit geval was er weinig aanleiding voor zo'n grote uitslag. Om na te gaan waar de golven door veroorzaakt worden is in de grafiek bovenaan de afvoer bij Maastricht weergegeven en daaronder die van de Ourthe, Samber en Boven-Maas. 

Als we stroomopwaarts kijken naar de aanvoer vanuit België dan zien we dat de eerste grote piek nergens terug te vinden is. De Boven-Maas en Samber gaan pas later op de dag stijgen en dat water kan het dus niet geweest zijn. Alleen de Ourthe steeg rond die tijd van van ca 10 naar 35 m³/s. Dit kleine piekje triggerde echter de stuwen in de Maas, die vanwege het extra water uit de Ourthe plotseling (veel te) ver open gingen.

De stuwen tussen de Ourthe-monding en Maastricht (2 stuks) gaven dus veel meer water door dan werd aangevoerd. Dat zal tot een daling van het peil in de stuwpanden hebben geleid, waarna de stuw vervolgens weer plotseling bijna  helemaal dicht werd gezet.  

Later op de dag is er opnieuw een vrij grote stijging bij Maastricht en nu is een korte piek vanuit de Samber de veroorzaker.  Nu gaat het om een stijging van ca 40 m³/s in de Samber en deze piek komt ook ca 3 keer zo hoog aan bij Maastricht. Niet alle pieken worden zo doorgegeven, er zijn er ook die wel worden gebufferd in het stuwpand en daardoor niet verder doorlopen. Ook zijn er soms pieken bij Maastricht die niet terug te voeren zijn op bovenstroomse pieken, dat zijn dan pieken die in het laatste stuwpand voor Maastricht moeten zijn ontstaan.

Gedurende een paar dagen schoot de afvoer bij Maastricht een aantal keren flink heen en weer en liep daarbij steeds veel hoger op dan de werkelijke afvoer van de rivier. Net na Maastricht begint de Grensmaas en de afvoerfluctuaties in de Maas leiden daar tot grote schommelingen in de waterstand. In de grafiek hieronder is dat weergegeven.

De eerste golf van bijna 400 m³/s leverde een sprong in de waterstand op van ca 2 meter en in de dagen daarna bleef de waterstand met langzaam kleinere sprongen heen en weer jojoën.  De Grensmaas is de enige vrij afstromende grindrivier van Nederland en België en een belangrijk N2000-gebied. De vissen en andere organismen die in het water leven zijn slecht opgewassen tegen dergelijke schommelingen en de daarbij optredende veranderingen in de stroomsnelheid. Er wordt al jarenlang gesproken over het terugdringen van deze fluctuaties, maar zoals het verloop van deze week laat zien is daar nog weinig van terecht gekomen.