maandag 5 juni 2017
Rijn profiteert wederom van neerslag, Maas niet
Na de lage waterstanden in april heeft de Rijn sinds mei al viermaal een kleine watergolf af mogen voeren en er is er al weer een volgende onderweg. De Maas ontspringt steeds de dans en de afvoer blijft in deze rivier aanhoudend zeer laag.
Mei was in het stroomgebied van de Maas de zoveelste te droge maand. In de Ardennen viel 35 - 50% van de normale hoeveelheid neerslag. Omdat in deze tijd van het jaar er ook veel neerslag al weer verdampt voordat het de rivier bereikt, kwam er weinig water in de riviere en bleef de Maasafvoer de hele maand erg laag. In het stroomgebied van de Rijn viel wel voldoende neerslag om de rivier te laten stijgen. In Zuid Duitsland en Zwitserland viel 75 tot 100% van de normale hoeveelheid. Opvallend was ook dat er in de Alpen begin en midden mei nog flink wat sneeuw viel.
De Rijnafvoer kon daarom na de lage standen in april weer wat stijgen naar bleef toch nog iets onder de normale waarden voor deze tijd van het jaar. In het stroomgebied van de Moezel (dat tegen dat van de Maas aan ligt) was het namelijk wel droog en daar komt gewoonlijk ook een flink deel van het Rijnwater vandaan.
Rijn stijgt de komende dagen ca 1 meter
Na een laagste stand van ca 8,15 m +NAP in de afgelopen week is de Rijn sinds gisteren weer gaan stijgen. Vanuit Zuid Duitsland en Zwitserland is een kleine watergolf onderweg, die de stand bij Lobith de komende 3 tot 4 dagen laat stijgen naar ca 9,3 m +NAP op vrijdag. Dat is nog iets onder de stand die normaal is voor deze tijd van het jaar.
Door het warme weer van vorige week is het sneeuwdek in de Alpen boven de 2000 m snel gaan slinken en dat levert nu veel extra water op. Het golfje dat deze week passeert voert ca 2100 m3/s water af en daarvan is dan ook 70% afkomstig uit Zwitserland (1500 m3/s). De grote zijrivieren van de Rijn (Neckar, Main en Moezel) dragen ieder slechts 100 m3/s bij (ca 5%) en de rest is uit kleinere zijrivieren afkomstig.
Het sneeuwdek in de Alpen is nu echter snel aan het slinken en het grootste deel van de voorraad, die in mei nog werd aangevuld, is inmiddels al weer verdwenen. De zwarte lijn in de figuur hiernaast geeft de sneeuwdikte in de Zwitserse Alpen weer van de afgelopen winter. Duidelijk is ook te zien hoe extreem weinig sneeuw er lange tijd lag. De gekleurde lijnen zijn de sneeuwdiktes in de afgelopen 20 jaren en de grijze lijn is het gemiddelde. In mei dit jaar werd het even beter, en naderende we het gemiddedle, maar inmiddels is de sneeuwlaag al weer flink dunner geworden. Later in de zomer zal de Rijn daar niet meer van kunnen profiteren.
Hoe de waterstand in de Rijn zich na het komende watergolfje gaat ontwikkelen is afhankelijk van de neerslag die de komende dagen gaat vallen. Met name in de Alpen wordt de vandaag en morgen nog aardig wat neerslag verwacht, maar in de rest van het stroomgebied blijft het vrijwel droog. Na de komende 2 dagen wordt het ook in de Alpen voor een wat langere tijd droog. Al met al verwacht ik daarom dat de waterstand in de Rijn bij Lobith na vrijdag weer zal gaan dalen. Een volgend piekje zit er voorlopig dan ook niet in.
Maas de afgelopen week extreem laag
De gemiddelde afvoer in de Maas is al maandenlang extreem laag, maar deze week kwam daar nog een schepje bovenop. Gemiddeld voert de rivier bij Borgharen nu nog maar 10 - 15 m3/s af, ongeveer net zo weinig als in 1976 en 2011. De komende week zal hier weinig verandering in komen. Er wordt met name dinsdag wel wat regen verwacht in het stroomgebied, maar daarvan zal maar weinig water in de Maas terecht komen.
De werkelijke afvoer in de Maas is hoger dan de 10 -15 m3/s die nu bij Borgharen door de Grensmaas stroomt. Als we in de Belgische Maas bij Luik naar de afvoeren kijken, dan bedraagt die nu ca 55 m3/s, waarvan 40 m3/s uit de Maas zelf afkomstig is en ca 15 uit de Ardennen (via de Ourthe). Deze 55 m3/s wordt na Luik verdeeld over een aantal kanalen (Albertkanaal, Zuid Willemsvaart en Julianakanaal) volgens afspraken die tussen Nederland en België zijn gemaakt. Ieder kanaal krijgt (afhankelijk van wat de Maas aanvoert) ca 10 - 20 m3/s en het restant stroomt dan door de Grensmaas.
De afspraak is dat er minimaal altijd 10 m3/s voor de Grensmaas over moet blijven, omdat anders teveel grindbanken in deze natuurlijk afstromnede rivier droogvallen en er problemen onstaan voor de waterkwaliteit en er veel vissen kunnen sterven. De verdeling van het water over de kanalen vindt plaats door middel van de stuwen die door ze hoger en lager te zetten, meer of minder water door laten.
Helaas is het daar de afgelopen tijd vaak mis gegaan. In de tweede grafiek hiernaast is te zien dat de afvoer in de Grensmaas regelmatig tot onder de 10 m3/s (rode lijn) is uitgekomen. Soms is ze zelfs negatief, wat een meetfout zal zijn, want het water kan moelijk omhoog stromen tegen de stuw op. De duur van de zeer lage afvoer liep zelfs op tot 10 uur, wat zal betekenen dat de rivier dan bijna helemaal droog moet zijn gevallen. Tegelijkertijd is gisteren zonder dat er enige neerslag is gevallen, ook weer even een zeer hoge afvoer geweest. Het stuwbeheer laat nog veel te wensen over.