Nog een paar natte dagen en standen stijgend, daarna droog en dalend

De westelijke circulatie draait op volle toeren en het ene na het andere lagedrukgebied scheert langs Nederland. Dat zorgt voor veel wind en vandaag ook veel regen. In de stroomgebieden van Rijn en Maas valt ook regen, maar geen grote hoeveelheden en vanaf dinsdag breekt weer een langere droge periode aan. De waterstanden gaan daarom enige tijd stijgen, maar geen hoogwater op komst.

In de rubriek water inzicht een terugblik op storm Eunice en de effecten daarvan op de waterstanden langs de kust. Ook al was de storm zwaarder en was het springtij, toch hoefde de Oosterscheldekering nu niet dicht.

water van de week

Lagedrukgebieden maken halverwege de week ruimte voor hogedruk en stabieler weer

De hele winter al is de westelijke circulatie actief boven de Atlantische Oceaan, maar de meeste tijd lag ze ver naar het noorden en kreeg Nederland er maar zo nu en dan mee te maken. De afgelopen week veranderde dat toen de de gordel waar de lagedrukgebieden langs bewegen wat naar het zuiden schoof en de lagedrukgebieden dichter langs ons land gingen trekken.

Het zorgde vooral voor veel wind en, zoals te verwachten is als de lagedrukgebieden met een sneltreinvaart langs trekken, viel het met de neerslaghoeveelheden wel mee. Vandaag vormt daarop een uitzondering want na de 10 tot 20 mm die er vannacht al gevallen is, kan er de komende 24 uur nog een keer 10 tot 20 mm vallen. Dat is dan in Nederland en het aangrenzende deel van Duitsland, want verder naar het zuiden valt minder neerslag. In Nederland worden de neerslagtotalen van februari daarmee nog wat verder worden opgeschroefd, zodat deze maand in ons land een natte maand gaat worden.

Morgen trekt de meer intensieve regenval verder naar het zuiden en valt er ook in de stroomgebieden van Rijn en Maas nog twee dagen aardig wat regen. In totaal kan er 25 tot 40 mm vallen, wat voldoende is om de rivieren even flink te laten stijgen.  Vanaf dinsdag schuift de zone met actieve lagedrukgebieden dan wat verder naar het noorden en dat maakt de weg vrij voor hogedruk vanaf de Azoren om zich ook naar het noorden uit te breiden.

Woensdag wordt dan een droge dag, waarna er op donderdag en vrijdag nog een minder actief regengebied overtrekt. De hoeveelheden neerslag die daar uit verwacht worden zijn echter te klein voor een verdere stijging van de Rijn en de Maas. Na vrijdag breekt dan een langere droge periode aan omdat een hogedrukgebied in onze omgeving komt te liggen en het ziet er naar uit dat deze periode tot in begin maart voort kan duren. Na de kleine hoogwaters die volgende week ontstaan zullen de rivieren daarom weer voor langere tijd gaan dalen.

Rijn stijgt de komende dagen naar ongeveer 12 m+NAP

Op een klein hoogwatergolfje na begin januari (stand Lobith 12,8 m) is het dit jaar nog niet tot hoogwater gekomen. Van hoogwater spreken we in de Rijn als de stand bij Lobith richting de 14 m gaat; daar bleef het tot nu toe ruim een meer onder. Een westelijke circulatie zoals we nu meemaken, kan soms de aanjager zijn van een hoogwater, maar dat zit er nu niet in. 

De waterstand stijgt de komende dagen wel, maar veel hoger dan 12 m zal het bij Lobith waarschijnlijk niet komen. Als we naar de langjarige reeks van waterstanden kijken, dan neemt de kans op hoogwater vanaf 1 maart snel af. Het is daarom goed mogelijk dat het dit winterseizoen blijft bij het kleine hoogwatertje van het begin van dit jaar. Maar het kan natuurlijk dat maart of april nog voor een verrassing zorgt, uitgesloten is het niet; de kans is alleen niet zo heel groot meer.

De stormdepressies die donderdag en vrijdag over Nederland trokken brachten wel neerslag met zich mee, maar in de stroomgebieden bleven de hoeveelheden beperkt en de waterstanden in de Maas en de Rijn zijn nog maar licht gestegen.
He nieuwe lagedrukgebied dat nu nadert, gaat wel voor aardig wat regen zorgen in het stroomgebied van de Rijn, waardoor een aantal zijrivieren even flink kan stijgen. Dit water verzamelt zich vanaf woensdag in de Rijn en zorgt daar voor een klein hoogwatergolfje.

De stand bij Lobith is al een paar dagen licht aan het stijgen vanwege de regen van de afgelopen dagen. Die stijging zet zich de komende dagen door en op dinsdag verwacht ik dat de 11 m overschreden wordt bij Lobith. De afvoer die nu nog ca 3150 m³/s bedraagt zal dan tot 3500 m³/s zijn gestegen. 

Vanaf woensdag gaan stand en afvoer nog iets sneller stijgen als het water aankomt van de neerslag die op maandag en dinsdag gaat vallen. De stand kan dan stijgen naar ca 12 meter op vrijdag 25/2. De afvoer bedraagt dan ongeveer 4.400 m³/s. Het blijft nog even afwachten, wat het precies wordt, want de neerslag moet nog vallen. Als dit zo uit komt, dan  zal dit golfje ongeveer 1 meter lager blijven dan het eerdere golfje van begin januari.

Na vrijdag gaat de stand dan weer langzaam dalen. Eerst verloopt de daling nog niet zo snel omdat het extra water uit Zuid Duitsland dan nog moet passeren, maar na het weekend ziet het er naar uit dat een wat snellere en langere daling in zet. De kans is groot dat de stand dan weer daalt tot onder de 10 m in het begin van maart.

Maas kan even tot boven 1000 m³/s stijgen

Neerslag op woensdag en donderdag in de afgelopen week heeft de Maas bij Maastricht op laten stijgen van ca 400 naar  ca 700 m³/s op vrijdag. Toen storm Eunice op vrijdag langs trok viel er niet veel regen en ook zaterdag bleef het grotendeels droog. Inmiddels is de afvoer daarom weer ca 100 m³/s gedaald. 

De regenzone die vandaag vooral boven Nederland veel regen brengt, trekt later vandaag naar het zuiden en in de Ardennen wordt vooral op maandag regen verwacht en ook dinsdag kan er nog wat vallen. Al met al kan er zo'n 2,5 tot 3 cm regen vallen in de komende 48 uur en dat zal voor een korte verdere stijging zorgen van de Maas. 

Een stijging is mogelijk tot ca 1000 m³/s bij Maastricht. Meer lijkt er niet in te zitten en een afvoer van 1200 m³/s waar ik eerst nog rekening mee hield, lijkt nu onwaarschijnlijk; of er moet morgen toch nog wat meer regen vallen. 

De hoogste stand verwacht ik op dinsdag 22/2 in de loop van de dag of vroeg op 23/2. Daarna zal de daling weer inzetten. Donderdag en vrijdag wordt weer wat regen verwacht, maar waarschijnlijk blijft het dan bij enkele millimeters en dat is onvoldoende voor een nieuwe stijging. Ik verwacht daarom dat de afvoer vanaf 23/2 weer blijvend gaat dalen. Vrijdag of zaterdag wordt dan de 750 m³/s weer onderschreden en omdat een lange droge periode wordt verwacht is de kans groot dat begin maart ook de 500 m³/s weer wordt bereikt.

water inzicht

Storm Eunice zorgde voor erg veel wind, maar had minder invloed op de waterhoogte

Voor het eerst sinds 4 jaar was er sprake van een zware storm, windkracht 10, langs de Nederlandse kust. De wind nam verder toe dan ongeveer 3 weken geleden bij storm Corrie, want toen bleef het bij windkracht 9. Het passeren van storm Eunice viel precies samen met springtij, dit moment valt altijd 2 dagen na de volle en nieuwe maan en de vloed is dan extra hoog (en de eb extra laag). 

Tijdens storm Corrie was er geen sprake van springtij en toch waren de waterstanden toen langs een groot deel van de kust hoger dan nu. Toen sloot ook de Oosterscheldekering, iets wat nu niet nodig was omdat de waterstanden in Zeeland veel lager bleven dan enkele weken terug. In de tabel hieronder heb ik de hoogste waterstanden tijdens de beide stormen weergegeven. Ze zijn zelf afgelezen van waterinfo.nl en kunnen 1 of 2 cm afwijken van de werkelijke hoogste stand.

Als we van zuid naar noord de kust langs gaan dan valt op dat met name in Zeeland de waterstanden lager waren dan 3 weken geleden. Nabij Vlissingen ca 40 cm en nabij Hoek van Holland ruim 60 cm. In de grafiek hieronder is het peilverloop bij Vlissingen  en de windsterkte aangegeven. Wat opvalt is dat de vloed samenviel met de periode van de hardste winden. Zeker in combinatie met springtij lijkt dit de ideale combinatie voor een hoge stand.

Dat het daar toch niet van kwam had met de windrichting te maken. Die was zuidwest (onderin de grafiek ook zichtbaar adhv de pijltjes) en bij die richting waait de wind parallel aan de kust en is er nauwelijks sprake van opzet van het water. Twaalf uur later was de wind wel naar het westen gedraaid, maar toen was de windkracht al weer lager, zodat ook toen het peil niet heel hoog meer kon stijgen.

Een stukje verder naar het noorden bij Hoek van Holland (zie grafiek hieronder), was de situatie vergelijkbaar. Tijdens de piek in de storm was de wind nog zuidwest en toen de wind rond 18 uur naar het westen draaide, was het moment van de hoogste vloedstand al weer voorbij. Het zorgde er wel voor dat de ebstand relatief hoog was.

In het Benedenrivierengebied (zie tabel boven) is de waterstand bij Rotterdam ook nog lager dan tijdens storm Corrie, maar verder het gebied in zijn de waterstand opvallend genoeg hoger dan 3 weken geleden. Dit wordt veroorzaakt door de afvoer van de Rijn en de Maas, die nu respectievelijk ca 1000 en 250 m³/s hoger waren dan tijdens storm Corrie.

Tijdens de uren dat de storm veel zeewater door de Nieuwe waterweg naar binnen perst, kan dat rivierwater niet uitstromen en het hoopt zich dan steeds meer op. De waterstanden stroomopwaarts (bij Zaltbommel en Lith) lopen daardoor verder op dan als de rivierafvoer lager was geweest. In het Haringvliet, dat ook in verbinding staat met de Nieuwe waterweg, kwam ook wat meer water binnen, maar dat verschil was niet zo groot.

In de Waddenzee verliep Eunice wat de waterstanden betreft ook anders dan Corrie, maar hier kwam de vloed juist veel hoger. In de grafiek hieronder is de situatie bij Terschelling weergegeven. Toen het moment van de vloed hier aankwam (rond 23 uur) was de wind daar net naar het westen gedraaid en ook was de wind toen nog op het hoogtepunt. Hier viel storm en getij dus meer samen en kwam het peil hoger dan tijdens Corrie. Vooral langs de kust van Friesland bij Harlingen, dat vol op de wind lag, leverde dat een nog grotere afwijking op dan bij Terschelling.

In de oostelijke Waddenzee (zie figuur hierna) kwam de getijgolf nog wat later aan, maar ook de wind was hier enkele uren later op zijn hardst, zodat getij en wind samen bleven vallen. De wind draaide er ook juist naar het westen, zodat met name de Eems-Dollard zich vulde met extra veel water tijdens de vloed. Bij Nieuw Statenzijl werd de stand zelfs 80 cm hoger dan tijdens Corrie. Uiteindelijk viel dat nog mee, want als de wind nog wat verder was gedraaid naar noordwest of noordnoordwest dan kan de waterstand hier zelfs tot boven de 5 meter oplopen, dus nog ruim 1 meter hoger.

Het verloop van de vloedstand langs de kust laat zien dat voor een hoge waterstand langs de kust alles wel precies moet samenvallen: het moment dat de getijgolf passeert, of het springtij is, de windkracht en de windrichting. Die laatste is voor een erg hoge stand het belangrijkste en omdat de wind nu vooral zuidwest tot west was, en niet noordwest, viel het met de vloedhoogte meestal mee. Alleen langs de Friese westkust waar de wind wel vol op de kust stond.