Tweede helft week verloopt waarschijnlijk nat en stijgende waterstanden

Aanvankelijk werd een droge week verwacht, met een frisse wind uit het noordoosten. Maar nu ziet het er toch naar uit dat zachte lucht vanuit het zuidwesten het weer in de stroomgebieden gaat bepalen met flink wat neerslag. Als dat uitkomt dan valt er voldoende regen om de rivieren later in de week te laten stijgen.  Het blijft echter nog onzeker wat er precies gaat gebeuren. Een langere droge periode lijkt er echter niet aan te komen. In het waterbericht leest u de details.

In de rubriek water inzicht een analyse van het optreden van lage afvoeren in de Rijn, die in de zomer wat vaker optreden, maar in de rest van het jaar juist minder vaak.

water van de week

Lagedrukgebieden op de Oceaan winnen het van de hoge druk boven Scandinavië

Sinds medio september werd het weer in Nederland In de stroomgebieden gedomineerd door hogedruk boven centraal Europa. Het zorgde voor een zuidelijke stroming waar warme, droge lucht mee werd aangevoerd. Maar In de loop van de afgelopen week was het hogedrukgebied zo ver naar het zuidoosten weggetrokken dat lagedrukgebieden boven het noorden van Europa hun invloed konden gaan uitbreiden en het weer omsloeg.

Afgelopen donderdag wist de eerste neerslagzone vanuit het noordwesten tot boven Nederland door te dringen. In de dagen die volgden bleef deze neerslagzone langdurig boven het midden van Nederland stil liggen. Telkens weer trokken intensievere regengebieden langs deze grens van naar het oosten en in een brede band over het midden van Nederland viel op veel plekken tussen de 50 en 70 mm neerslag.

De grens tot waar de vele regen viel was vrij scherp en in het zuiden van het land viel niet meer dan 10 tot 15 mm neerslag. Pas op zaterdag trok de neerslagzone verder naar het zuiden en passeerde toen de stroomgebieden van Maas en Rijn. Dus regenzone trok daar vrij snel over en het leverde alleen in de middengebergten (zoals het Zwarte Woud) tot zo'n 20 mm neerslag op. In het laagland bleef het bij zo'n 5 à 10 mm. Dit was net voldoende om de rivieren weer een beetje te laten stijgen. In de kaart hierna is goed zichtbaar waar de meeste regen viel.

De neerslagzone vormde de grens tussen warme en veel koelere lucht en inmiddels is deze koude lucht over heel het midden van Europa uitgestroomd. Aanvankelijk was het de verwachting dat zich vanaf nu een sterk hogedrukgebied boven Scandinavië zou ontwikkelen en dat vervolgens een vrij koude en droge noordoostelijke stroming boven onze omgeving op gang zou komen. Maar vanmorgen kwam het Europese weermodel echter ineens met een andere verwachting voor de komende dagen.

Een lagedrukgebied boven de Golf van Biskaje blijkt zich toch sterker te ontwikkelen dan eerder werd verwacht. Vanaf woensdag beweegt dit lagedrukgebied zich in de richting van Het Verenigd Koninkrijk en bijbehorende neerslagzones schuiven dan over West-Europa en brengen regen in de stroomgebieden.

Het gebeurt niet vaak dat de weermodellen relatief kort van tevoren zo'n grote verandering In de prognose laten zien. En daarom is het nog even afwachten wat er precies gaat gebeuren. Mocht het zo uitkomen zoals het weermodel nu laat zien, dan volgen er later in de week nog meer regengebieden en kan er ook op vrijdag en zaterdag aardig wat regen vallen in de stroomgebieden. Maar het blijft nog wat onzeker en misschien dat verwachting later in de week nog wel een keer wordt aangepast.

In mijn verwachting voor de rivierafvoeren ben ik ervan uitgegaan dat het inderdaad natter wordt in de loop van de week en dat de waterstanden dus gaan stijgen. Ook na het komend weekend is het nu de verwachting dat lagedrukgebieden het weer in de stroomgebieden blijven bepalen. Van een langdurige droge periode zal dus voorlopig geen sprake meer zijn en misschien betekent dit dat de lage afvoer van afgelopen week de laagste jaarafvoer van 2023 van de Rijn zal zijn.

Rijn eerst heel licht dalend, vanaf komend weekend stijgend.

Op donderdag 11 oktober zakte voor het eerst dit jaar de Rijnafvoer bij Lobith tot onder de 1000 m³/s en de waterstand daalde tot 7,25 m (NAP). Dit lage niveau duurde maar twee dagen want op vrijdag steeg de afvoer er alweer net bovenuit. De neerslag die in de meest noordelijke deelstroomgebieden van de Rijn was gevallen (de Ruhr en Lippe) zorgde voor een kleine opleving van ca 75 m³/s.

Inmiddels is het weer droog geworden in het stroomgebied en omdat het extra water uit het zuiden van Duitsland nog even onderweg is, zal de afvoer de komende dagen weer heel langzaam wat gaan dalen. Het is echter nog de vraag of de 1000 m³ per seconde opnieuw onderschreden gaat worden, want vanaf woensdag en vooral donderdag staat nieuwe neerslag op het programma. Dit zou dan vanaf vrijdag of zaterdag weer voor een stijging van de Rijnafvoer kunnen zorgen.

Tegen die tijd verwacht ik dat de Rijnafvoer tot net rond de 1000 m3/s zal zijn gedaald. Hoe snel de afvoer daarna gaat stijgen en tot hoever is nog onzeker. Er is nog onzekerheid over de hoeveelheid neerslag die het lagedrukgebied in de tweede helft van de week op Europa afstuurt en dat bepaalt hoever de Rijn kan gaan stijgen.

Op grond van de huidige verwachting schat ik in dat de Rijn vanaf komende vrijdag of zaterdag gaat stijgen. Op maandag 23/10 wordt dan de 7,5 m (NAP) overschreden bij een afvoer van 1.100 m³/s en later in die week (rond 25 of 26/10) kan de stand dan tussen de 7,8 en 8 m (NAP) uitkomen; bij een afvoer tussen 1.250 en 1.300 m³/s. Maar deze verwachting is nog erg onzeker, dus volgende week meer hierover.

Maasafvoer met ca 75 m3/s nog laag, maar vanaf volgend weekend wat hoger

De Maasafvoer was bij Maastricht in de loop van deze week gedaald tot ongeveer 55 m³/s gemiddeld over de dag. Op vrijdag viel in de Ardennen ongeveer 10 mm regen en dat leverde een klein beetje extra water op voor de Maas, die vandaag tot ongeveer 75 m³/s is gestegen. Vandaag vielen er nog een paar kleine buitjes maar dat was onvoldoende om de rivier verder te laten stijgen.

De komende twee dagen blijft het droog en vanaf woensdag wordt weer nieuwe neerslag verwacht. Het stroomgebied van de Maas ligt dan wat dichter bij het lagedrukgebied dat In de loop van de week van Biskaje naar Engeland trekt en de kans dat er voldoende regen gaat vallen in de Ardennen om de Maas wat te Laten stijgen is dan ook groot. De eerste regen wordt voor woensdag verwacht en tot en met zaterdag kan er iedere dag regen vallen.

De dagsommen variëren maar sommige dagen kan er 10 tot 20 mm regen kan gaan vallen. Als dat uitkomt dan levert dat de Maas voldoende water op om In de loop van het weekend te stijgen naar 150 m³/s of nog wat meer. Vanaf zondag breken dan weer een paar drogere dagen aan, waardoor de afvoer na het weekendweer wat kan zakken. Maar na volgend weekend wordt later in die week opnieuw neerslag verwacht wat een nieuwe stijging op zal leveren. Of dat uit gaat komen is nu echter nog onzeker.

water inzicht

Kans op zeer lage Rijnafvoeren neemt eerder af dan toe

Een Rijnafvoer van minder dan 1000 m³/s betekent dat er een periode van zeer laag water is aangebroken In de Rijn. Op dit moment is de watervraag vanuit de landbouw, drinkwater en de natuur echter niet zo heel erg groot dus levert een lage afvoer op dit moment voor deze sectoren weinig problemen op. Voor de scheepvaart echter maakt het niet uit welk seizoen het is en betekent een lage afvoer altijd dat schepen minder zwaar beladen kunnen worden.

Als gevolg van de klimaatverandering wordt verwacht dat lage afvoeren in de Rijn vaker zullen voorkomen. De laatste jaren zagen we ook met name in de zomer dat de afvoer soms langdurig erg laag was, wat grote problemen voor de watervoorziening met zich meebracht. Toch is er in het optreden van lage afvoeren bij de Rijn geen oplopende trend zichtbaar.

Over de hele meetreeks vanaf 1901 t/m 2022 komt een afvoer van minder dan 1000 m³/s gemiddeld op 18 dagen per jaar voor, terwijl dit sinds 1990, de periode dat de klimaatverandering duidelijk doorzet, slechts op 13 dagen per jaar is voorgekomen. Er lijkt dus juist sprake van een afname. Dit betekent niet dat De Rijn geen gevolgen ondervindt van de klimaatverandering; ze werken echter twee kanten op.

Er is bij de lage afvoeren namelijk zowel sprake van een toename als een afname gedurende het jaar. Als we het optreden van lage afvoeren van maand tot maand bekijken (zie grafiek hierna) dan wordt duidelijk waar deze afname in het totaal aantal dagen per jaar door wordt veroorzaakt. In deze grafiek is de periode van 1901 tot 1990, toen er gemiddeld 19,5 dagen waren met een afvoer onder de 1000 m3/s, vergeleken met de periode sinds 1990 toen het er gemiddeld 13 waren.

In het hele winterhalfjaar van oktober tot en met maart is de kans op een afvoer onder de 1000 m³ per seconde flink afgenomen, met in totaal ca 8 dagen. In het voorjaar van april tot en met juli is er weinig veranderd of is er een lichte afname met in totaal bijna 1 dag. Alleen in augustus en september is er sprake van uw toename en dit zijn met name de maanden die de afgelopen jaren het vaakst in het nieuws kwamen vanwege de lage afvoeren. De toename in deze twee maanden bedroeg sinds 1990 ruim 2 dagen, waarmee het verschil tussen beide perioden uitkomt op een afname van ca 6,5 dag. 

Het probleem van de lage afvoer In de Rijn lijkt op grond van deze statistiek dus vooral iets te zijn van de nazomer. Dat is ook goed te verklaren uit het feit dat de sneeuw tegenwoordig vroeger smelt in de Alpen en het zijn deze twee maanden dat de Rijn steeds minder profijt heeft van de sneeuw die in de voorgaande winter in het hooggebergte is gevallen. In de andere maanden valt er blijkbaar voldoende neerslag in het stroomgebied om de afvoer vaker dan voorheen boven de 1000 m³ per seconde te houden.