Waterstanden Rijn en Maas blijven zeer laag

In het stroomgebied van de Rijn is voldoende regen gevallen om de waterstand ca 50 cm te laten stijgen en de afvoer van 1.000 m³/s is voorlopig weer even buiten bereik. De Maas ontving nauwelijks extra water en blijft erg laag. In Nederland viel op veel plaatsen ook aardig wat regen, dus voorlopig zijn de problemen met de droogte hier even voorbij. Komende wordt in het stroomgebied van de Rijn weer regen verwacht, maar minder dan afgelopen week; de Maas staat wederom een week met weinig extra water te wachten. In het waterbericht leest u de details.

In de rubriek Water Inzicht een overzicht hoe dit jaar zich verhoudt tot andere jaren met een zeer lage afvoer.

water van de week

Lage druk ten noorden, hoge druk ten zuiden 

In Nederland is in de eerste helft van juli op enkele plaatsen al de hoeveelheid regen gevallen die gemiddeld in de hele maand valt. De langdurige droogte van mei en juni is daarmee enigszins gecompenseerd. Niet overal, want in de zuidelijke provincies viel tot nu toe minder dan gemiddeld en houdt de droogte nog aan. De komende week komt daar niet veel verandering in, want de regen die verwacht wordt valt weer vooral ten noorden van de grote rivieren.  

Ook in het stroomgebied van de Rijn is aardig wat regen gevallen; vooral in Zwitserland waar aan de noordkant van de Alpen tot 100 mm viel, waar de Boven-Rijn van profiteert. Ook in Zuid Duitsland en het oosten van Frankrijk viel regen, tot ca 40 mm, waardoor de Moezel en de Neckar ook wat konden stijgen. 

In Midden-Duitsland viel niet meer dan 10 mm en daar houdt de droogte die ook daar half mei begon dus nog aan.  Het gaat om een brede zone die in het noorden loopt vanaf de zuidelijke provincies in Nederland tot in het zuiden een lijn van Nancy in Frankrijk tot Nürnberg in Duitsland. Heel België, het noordoosten van Frankrijk en Midden Duitsland vallen hierbinnen.

De komende week lijkt er aan dit patroon niet heel veel te gaan veranderen. Lagedrukgebieden houden zich op op het noorden van de Atlantische Oceaan en trekken naar Scandinavië, terwijl hoge druk zich uitstrekt vanaf de Azoren tot aan Centraal Europa. De luchtstroming tussen deze drukgebieden in is westelijk en boven land kunnen in deze lucht buien ontstaan. 

Van noord naar zuid neemt de kan op buien af en daarom kan er de komende week in Noord Nederland meer neerslag vallen dan in Zuid Nederland, respectievelijk 15-20 mm en 0-10 mm. In het stroomgebied van de Maas blijft het ook zo goed als droog en pas verder naar het zuiden, in Zwitserland en zuid Duitsland is de kans op buien weer groter. Dit heeft oa te maken met de zeer warme lucht die boven het Middellandse Zeegebied hangt, waar de Alpen soms een vleugje van meekrijgen, wat de kans op buiigheid vergroot.

Na volgend weekend zou de kans op neerslag in Centraal Europa nog wat verder kunnen toenemen, waardoor vooral de Rijn tegen die tijd weer op wat extra water mag rekenen.  Het Europese weermodel verwacht dan zelfs ook regen in het droge gebied in Midden Duitsland, maar of dat uit gaat komen is nog maar zeer de vraag. Het Amerikaanse model laat namelijk geen spoor van regen zien in dat gebied. Voorlopig dus nog een weekje afwachten of er daar een einde gaat komen aan de droogte.

Rijn stijgt naar ca 7,8 m op 19/7 en de afvoer naar ca 1.250 m³/s; daarna weer dalend

In het stroomgebied van de Rijn viel de afgelopen week meer regen dan ik vorige week in mijn bericht voorzag en dat leverde voldoende water op om de Rijn de komende dagen wat te laten stijgen. Vorige week dacht ik nog dat bij Lobith dit weekend de 1000 m³/s zou worden bereikt, maar net voordat het zover was gaat de afvoer nu weer wat omhoog. 

Het gaat om water dat 13 juli in Zuid Duitsland en vooral Zwitserland is gevallen en vanaf morgen bij Lobith aankomt. Dat golfje zorgt voor een stijging van een paar decimeter, maar gisteren is nogmaals flink wat regen gevallen en dat komt daar nog bij. Samen zorgt het voor een stijging van ongeveer 50 cm tot ca. 7,8 m (NAP) vanaf 19 juli.

Op de 20^e is de stand waarschijnlijk nog ongeveer net zo hoog, om daarna weer te gaan dalen. De afvoer die nu ca 1.030 m³/s bedraagt, stijgt naar ca 1.250 m³/s. Omdat er de komende dagen weinig regen wordt verwacht in het stroomgebied gaat de stand vanaf de 21e weer vrij snel dalen.  Op de 24e verwacht ik dat de 7,5 m weer wordt onderschreden (afvoer 1.100 m³/s), waarna de daling weer wat vertraagt.

Waarschijnlijk zet de daling zich nog door tot een stand van 7,4 m (NAP) rond 26/7 en 7,3 m rond 28/7. Daarmee komt ook de 1.000 m³/s weer in zicht, want daarbij hoort een stand van iets meer dan 7,25 m (NAP). Of dat gebeurt hangt af van de neerslag die mogelijk na het volgend weekend in de Alpen gaat vallen. Als dat inderdaad gebeurt, dan zou dat voor voldoende water kunnen zorgen om de afvoer opnieuw, net voordat de 1.000 m³/s wordt bereikt, weer wat op te tillen.

Maasafvoer blijft voorlopig zeer laag

De Maasafvoer schommelt al enige weken rond de 65 m³/s, wat al erg laag is voor de tijd van het jaar. De afgelopen week zakte de afvoer echter ineens met ca 25 m³/s en bedraagt nu nog maar 35 tot 40 m³/s. Het is een vreemde daling, want in de aanvoer vanuit de beken in België en Frankrijk was niet zo'n sterke daling te zien. 

Als we naar de meetgegevens kijken van Rijkswaterstaat van de afgelopen weken dan valt op dat precies op het moment van de sprong omlaag (op 11/7) de meting ook een ander verloop krijgt (zie figuur hieronder). Terugkijkend lijkt het er op dat de meting al vanaf 23 juni verstoord was en nu weer correct wordt weergegeven. Gewoonlijk zijn er namelijk altijd veel kleine schommelingen en die ontbraken in de metingen tussen 24/6 en 11/7.

Het betekent dat de afvoergegevens van de afgelopen 3 weken waarschijnlijk te hoog zijn doorgegeven en nu weer correct zijn. Het maakt een verschil uit van ca 25 m³/s en bij deze toch al erg lage afvoeren is dat substantieel. De huidige afvoer van slechts 35 tot 40 m³/s is namelijk extreem laag en daarmee bevindt de Maasafvoer zich meteen bij de allerlaagste die in deze tijd van het jaar zijn opgetreden. 

Vanuit het stroomgebied is ene klein beetje extra water onderweg van de regen die gisteren is gevallen, maar dat levert niet meer dan een paar m³/s op en met een vrijwel droge week voor de boeg betekent dat dat de afvoer de hele week zeer laag zal blijven of nog iets zal dalen. Gemiddeld over de dag passeert stroomt er de komende dagen ca 30 - 35 m³/s langs. Daarvan stroomt dan ongeveer 25 m³/s via de Zuid Willemsvaart en het Julianakanaal, zodat er maar 5 tot 10 overblijft voor de Grensmaas.

Pas na het volgend weekend zou er wat regen kunnen gaan vallen, maar ook dat is nog onzeker. De weermodellen laten verschillende uitkomsten zien voor de laatste week van juli, dus het blijft nog even afwachten of de Maas weer wat gaat stijgen.

water inzicht

Zowel Rijn- als Maasafvoer bij de laagste 5 sinds het begin van de metingen

Het afvoerverloop van zowel de Rijn als de Maas kent dit zomerhalfjaar een opvallend verloop. In april waren de afvoeren vaak hoog en dankzij de vele regen bleef de afvoer tot half mei boven het langjarig gemiddelde. Toen brak echter de 5 wekenlange droge periode aan die tot eind juni duurde en dat hakte er stevig in bij beide rivieren. 

Sinds de laatste 10 dagen van juni is er wel weer regen gevallen, maar er zijn nog steeds grote delen van het stroomgebied waar de hoeveelheden beperkt bleven en ook waar wel flink wat regen viel, kwam voorlopig nog niet veel water tot afstromen. Een goede maat voor de situatie in het stroomgebied van de Rijn is de waterstand van de Bodensee (zie figuur hieronder).

 

Door het natte weer in april en mei steeg de waterstand tot ruim boven het langjarig gemiddelde en de hoogste stand kwam ook veel hoger uit dan in 2022 (de oranje lijn). Maar vanaf half mei is de stand aan een gestage daling begonnen die pas enkele dagen terug door regenval in de Alpen weer iets is gestegen. Inmiddels is de stand zelfs lager dan in 2022. De komende week zal de daling zich hervatten en ongeveer parallel blijven lopen aan de lijn van vorig jaar.

In de grafiek hieronder is het afvoerverloop van 2023 van de Rijn bij Lobith (rode lijn) vergeleken met de andere jaren die in de zomer of het najaar een zeer lage stand bereikten. Op dit moment bevindt 2023 zich in de laagste regionen, dichtbij 1921, 1949, 1964, 2018 en 2022. Het kleine golfje dat er aan komt is gearceerd weergegeven. Dankzij dit golfje stijgt de afvoer tot iets boven de waarden van vorig jaar (de zwarte streepjeslijn).

Het jaar 1976 is een berucht jaar vanwege de droogte en lage afvoeren en in dat jaar bereikte de Rijn in juli al een afvoer van 800 m³/s, maar in augustus was er een forse opleving dankzij veel regen in de Alpen en Zuid Duitsland. Na die natte periode keerde de droogte echter weer terug en daalde ook de afvoer, maar de 800 m³/s werd niet meer bereikt.

In 2022 waren juli en begin augustus erg droog en daardoor daalde de afvoer tot onder de 700 m³/s rond half augustus. Vanaf half augustus sloeg het weer echter om en viel er voldoende regen om weer snel tot boven de 1000 m³/s te stijgen. In veel andere jaren hield de droogte aan en daalde de Rijn in het najaar verder tot soms zelfs onder de 650 m³/s. Maar er waren ook veel jaren er voldoende regen viel om de afvoer te laten stijgen.

Het verloop van de Maasafvoer (zie hieronder) lijkt op dat van de Rijn, alleen zijn er meer jaren met een lage afvoer in de zomermaanden. In de grafiek is een brede band zichtbaar van zo'n 10 jaren die in juni en juli allemaal gestaag dalen naar zeer lage afvoeren in augustus. Aan de onderzijde van de figuur is er een uitzondering, 1976, dat al vanaf de winter erg droog verliep  (NB. In deze figuur gaat het om de afvoer bij Monsin, voordat het Albertkanaal aftakt. Bij Maastricht is de afvoer ca 15 m³/s lager). 

Net als bij de Rijn zijn er rond deze tijd van het jaar nog maar zo'n 5 tot 7 jaren met een vergelijkbare lage afvoer als dit jaar. Daarbij vinden we dezelfde jaren als bij de Rijn. Lage afvoeren is niet iets van alleen de laatste tijd, want vroeger kwam het ook al voor. Wel valt op dat dit sinds 2018 het derde jaar in korte tijd is met zo'n lage afvoer. In 2022 daalde de afvoer bij Monsin uiteindelijk tot iets boven de 30 m³/s. Misschien dat dat dit jaar opnieuw gaat gebeuren.

Hoe het dit jaar verder gaat is nog niet goed te zeggen. De watervoorraden in de bodems van het stroomgebied zijn sterk uitgeput door de langdurige droogte, dus het zal van nieuwe regenval moeten komen. Een gunstig teken is dat de luchtdrukverdeling (lagedrukgebieden ten noorden en niet al te sterke hoge druk ten zuiden) zodanig is dat er wel regelmatig regenzones of buien tot boven het stroomgebied door kunnen dringen. Vooral in Zwitserland en Zuid Duitsland is de laatste weken ook al flink wat regen gevallen.

De kans is groot dat dat patroon zich nog een paar keer herhaalt en dat er voldoende regen blijft vallen om de afvoer niet tot heel ver te laten dalen. Maar mocht de luchtdrukverdeling kantelen, met sterkere hoge druk boven de stroomgebieden of net ten noorden van ons, dan kan de afvoer in augustus toch nog ver dalen. Het blijft dus opletten hoe de luchtdrukpatronen zich ontwikkelen.