zaterdag 26 mei 2018

Warme week met later veel buien die de waterstanden gaan beïnvloeden

De komende week lijkt een herhaling te worden van de afgelopen week, met hoge temperaturen en soms flinke buien. In het weekend ligt West Europa nog onder de invloed van een groot hoge drukgebied boven Scandinavie en blijft het nog droog in de stroomgebieden. Vanaf zondagavond dringt onstabiele lucht vanaf de Atlantische Oceaan via Frankrijk het continent op en neemt de kans op buien weer sterk toe. 

Vooral op maandag en dinsdag worden in het stroomgebied van de Maas buien verwacht. Nederland lijkt vooral op dinsdag en woensdag aan de beurt te zijn en het stroomgebied van de Rijn komt in de tweede helft van de week steeds meer onder invloed van de buiigheid. Omdat er weinig wind is, bewegen de buien maar langzaam en dan kan er lokaal in korte tijd veel neerslag vallen. Op die plaatsen leidt dat dan tot straten die onder lopen en beken die in korte tijd snel kunnen stijgen.

Op de grote rivieren zal de neerslag waarschijnlijk maar een beperkte invloed hebben, maar de neerslaghoeveelheden die voor de komende week verwacht worden, zullen ook daar tot een stijging van de waterstanden gaan leiden. 

Rijn schommelt rond de 9 meter +NAP

De waterstand bij Lobith is de afgelopen week maar weinig veranderd. Eerst steeg het peil nog een paar decimeter, daarna volgden een paar dagen met een lichte daling en later vandaag gaat de stand weer iets omhoog. De lichte stijging van vandaag en morgen is het gevolg van wat extra water dat afkomstig is uit de Moezel, waar in het midden van de afgelopen week flinke buien vielen. De stand bij Lobith zal daardoor stijgen naar iets boven de 9 m op maandag.

Omdat het nu alweer 3 dagen vrijwel droog is in het stroomgebied volgt na maandag eerst weer een aantal dagen met licht dalende waterstanden tot ca 8,6 m aan het eind van de week. Pas tegen het volgend weekend kan de stand dan weer wat gaan stijgen als gevolg van de buien die in de loop van de week in het hele stroomgebied worden verwacht. 

Zoals het er nu naar uitziet zijn de hoeveelheden niet groot genoeg voor een sterke stijging. Enige oplettendheid is echter wel geboden want het zijn juist de weersituaties die voor deze week verwacht worden, die in het verleden wel eens voor hoogwater in juni hebben gezorgd. Voorlopig lijkt de meest intensieve buiigheid daarvoor echter te westelijk te blijven, buiten het stroomgebied van de Rijn. 

Maas steeg afgelopen week licht agv hevige buien, volgende week een herhaling

De buiigheid in het stroomgebied van de Maas was de afgelopen week intensiever dan eerst werd verwacht. Een gebied met instabiele lucht bleef dagenlang hangen boven het zuiden van Nederland, Belgie en het meest westelijke deel van Duitsland. Lokaal kwamen stevige buien tot ontwikkeling en vooral in Zuid Limburg leidde dat ook tot overlast. Er viel soms wel 5 cm regen in een bui. dat is zoveel dat de riolering het niet aan kan en de straten gaan fungeren als afvoerweg voor het water. De Limburgse media hebben hier bijzondere beelden van verzameld. 

Met name in het heuvelland leiden dergelijke buien in deze tijd van het jaar vaak ook tot modderstromen. Zo vroeg in het voorjaar is het gewas op de akkers nog niet ver uitgegroeid en kan de losse bodem makkelijk door het regenwater meegevoerd worden. Dat veroorzaakt dan modderstromen die vaak in de dorpen beneden aan de helling tot veel problemen kunnen leiden. Het is een fenomeen waar niet eenvoudig wat aan te doen is, zeker nu de buien door klimaatverandering steeds heftiger worden. Een oplossing zou kunnen zijn om het landgebruik op de heuvels aan te passen, zodat de bodem niet zo snel weg kan spoelen. Op de afvoer in de beken in het heuvelland, zoals de Geul en de Geleenbeek, hadden de buien van de afgelopen week maar een beperkte invloed; daarvoor waren de totale hoeveelheden neerslag te beperkt.

Ook in de Ardennen vielen flinke buien en daardoor steeg de afvoer van de Maas bij Borgharen deze week ook licht, van gemiddeld ca 75 m³/s aan het begin van de week naar ruim 125 m³/s. Dit gaat zoals gewoonlijk ook weer gepaard met flinke dagelijkse schommelingen. In de grafiek. hiernaast is de afvoer van Borgharen afgebeeld van de afgelopen 2 dagen. Gisteravond daalde die afvoer eerst plotseling om daarna te stijgen naar 300 m³/s, om daarna weer net zo snel te dalen naar slechts 10 m³/s. De Maas is wat plotselinge pieken betreft wel wat gewend, maar dit was wel een hele forse. De waterstand in de Grensmaas steeg en daalde hierdoor in korte tijd ruim 1,5 m. Als je de piek ziet zou je verwachten dat er en flinke bui is gevallen net over de grens in Belgie, maar dat bleek niet het geval. Dergelijke schommelingen worden geheel veroorzaakt door het stuwbeheer in Wallonie. De stuwen zijn daar zo afgesteld dat een piek die bovenstrooms begint in stroomafwaartse richting steeds hoger wordt. Zo begon deze piek in de Sambre als een schommeling van 60 m³/s om vervolgens in de Waalse Maas bij iedere stuw verder te groeien tot de uiteindelijke bijna 300 m³/s bij Borgharen. 

De komende dagen zal de gemiddelde afvoer in de Maas eerst weer wat dalen omdat het al een paar dagen droog is en er pas maandag weer meer neerslag wordt verwacht. De afvoer zal daarom naar ca 100 m³/s terug gaan. Vanwege het opleven van de buiigheid op maandag en dinsdag kan de afvoer dan in de loop van de week weer gaan stijgen. Het is onduidelijk hoe groot die stijging zal zijn. Voorlopig ga ik uit van een zelfde beeld als afgelopen week, met een stijging tot een gemiddelde afvoer van ca 150 m³/s. Bij erg grote hoeveelheden neerslag kan dat echter ook nog meer worden; daarvoor moeten we de actuele situatie steeds in de gaten blijven houden.

Grensmaas kiest de vrijheid

In het zuiden van Nederland, op de grens met België, ligt tussen Maastricht en Maaseik een bijzonder riviertraject: de Grensmaas. De Maas is hier over een lengte van ca 40 km in het verleden nooit voor de scheepvaart ingericht en stroomt daarom vrij af zonder stuwen. Daarbij bestaat de bodem van de rivier en de oevers er uit grind, zodat we echt van een uniek riviertraject kunnen spreken. Sinds 2005 wordt hier aan het Grensmaasproject gewerkt, waarbij de rivieroevers over bijna het hele traject worden verlaagd en de rivier de ruimte krijgt om over een nieuwe, brede grindvlakte te stromen. Dit levert een bijzondere, veel natuurlijkere rivier op en vanwege de extra ruimte is ook de waterveiligheid sterk vergroot. Bij het graven wordt grind gewonnen, waaruit het project wordt betaald. 

De afgelopen winter is de rivier ter hoogte van Meers op een vrij spectakulaire wijze uit zijn oude bedding gebroken en heeft hij zijn hoofdloop deels verlegd naar de brede grindvlakte die daar ca 15 jaar geleden was aangelegd, als eerste deelproject van het grote project. Bij deze natuurlijke verlegging heeft het water veel grind opgepakt en iets verderop als nieuwe grindbanken weer neergelegd. In de eerste foto hieronder is links de oude loop te zien en rechts de doorbraak met de grindbanken. Ook is een gedeelte van een ooibos dat er op de oever stond weggespoeld en deze bomen liggen nu nog als getuigen van wat hier gebeurd is op de ondiepe grindbanken iets verder stroomafwaarts. In de tweede foto is de plek van deze doorbraak met de in het water liggende bomen te zien.

Voor de natuur van de grindrivier levert deze ontwikkeling in een klap heel veel op. In het ondiepe stromende water zullen binnenkort tal van vissoorten, die afhankelijk zijn van stromend water, hun eieren af kunnen zetten en ook op de bomen die in het water liggen zullen zich al snel organismen vestigen die zogenaamd rivierhout nodig hebben om zich in de stroom aan te kunnen hechten. 

Het is nog onzeker of deze situatie lang mag blijven bestaan. Doordat de bedding zich heeft verlegd zijn de gemiddelde waterstanden in de oude, deels verlaten bedding veranderd en dit heeft weer gevolgen voor de grondwaterstanden onder de oevers van de Maas. Verder van de Maas af liggen natuurgebieden die juist afhankelijk zijn van deze grondwaterstanden en het is de afspraak dat de grondwaterstand daar niet mag dalen als gevolg van het Grensmaasproject. Binnenkort zal blijken hoe dit dilemma (een lagere grondwaterstand op de ene plek versus grindbanken die niet meer zullen overstromen op de andere plek) wordt opgelost.