woensdag 30 mei 2018

17:25:29

Zware buien veroorzaken wateroverlast en modderstromen

Even een tussenberichtje om wat toe te lichten over de modderstromen die Limburg recent getroffen hebben. Een waterbericht volgt dan komend weekend weer.

De afgelopen week waren er op meerdere dagen zware buien. Omdat deze buien vrij traag over het land trekken kan er lokaal zeer veel neerslag vallen. Ook waren er plaatselijk windstoten, zware hagel en soms zelfs een windhoos. Het zijn allemaal verschijnselen die samen hangen met het type buien dat in de warme en onstabiele lucht ontstaat, waar we ons al enkele weken in bevinden. De komende dagen houdt dit buiige weer nog aan en kan opnieuw lokaal overlast optreden, pas in het weekend neemt de kans op zware buien af.

In Limburg hebben de buien lokaal tot een bijzonder soort overlast geleidt; hier kwamen op enkele plaatsen modderstromen van de hellingen af. Vooral in Berg en Terblijt was de overlast groot omdat de modder er enkele huizen instroomde en veel schade veroorzakte. Ik ben even op zoek gegaan naar de lokale situatie om beter te begrijpen wat hier gebeurd is.

De plaats waar de modderstroom schade veroorzaakte ligt langs de Lindenstraat in Terblijt (zie rode * op de kaart).

Topkaart Terblijt.jpg

Terblijt ligt in een dalletje, aan de voet van heuvels, die ca 30 meter hoger zijn dan waar het dorpje ligt. Voor Limburgse begrippen is dat niet eens zoveel. In het dalletje ligt geen beekje, dus gewoonlijk stroomt hier geen water en regen die door het jaar heen valt, zakt er in de bodem en stroomt dan ondergronds naar de Maas en de Geul, die veel verder weg aan de voet van het Heuvelland stromen.

De reden dat het zo mis kon gaan hier heeft uiteraard te maken met dat er veel regen is gevallen. De preciese hoeveelheid weet ik niet, maar meetstations in de buurt gaven 3 tot 4 cm regen door. Dat is ook nog niet zeer veel, soms brengt en bui wel 5 tot 10 cm. Het bijzondere van deze buien was echter dat de regenintensiteit zeer hoog was, met wel 1 cm regen in 5 minuten. Dat is groter dan de snelheid waarmee het water de bodem in kan trekken en het gevolg is dan dat het over de oppervlakte gaat afstromen.

In gebieden met veel vegetatie houden de planten het water voor een groot deel tegen en kan het stromende water in ieder geval geen grond opnemen dat het onderweg tegen komt. In de Limburgse heuvels zijn er in deze tijd van het jaar echter nog veel open akkers omdat het groeiseizoen pas kort geleden begonnen is. Vooral maïs kiemt laat en deze akkers zijn nu nog vrijwel kaal en het water dat op deze akkers valt heeft dan vrij spel.

Als we nu naar de situatie bij Terblijt kijken, dan zien we dat de heuvel naast het dorp geheel bedekt is met een grote akker. Hieronder is de satelietfoto afgebeeld van 20 mei, enkele dagen voor de bui (de foto is gemaakt door de sentinel-sateliet die iedere dag een foto van Nederland maakt). De grote gelige vlakken zijn de nog kale akkers; ze onderscheiden zich op de foto duidelijk van de weilanden en bossen die geheel groen zijn. De foto daaronder is van 28 mei, enkele dagen na de bui. Ook hierop is de grote akker te zien, maar in de akker zijn nu duidelijk de sporen te zien van de modderstromen. Deze sporen volgen de ondiepe dalletjes die in de akker liggen. Hier heeft het water zich verzameld en is het verder naar beneden gestroomd. Terblijt is precies de plaats waar het water en de modder, die het onderweg op de akker heeft opgepakt, zich verzamelt.

Het is ook duidelijk te zien dat de sporen van de modderstromen alleen zichtbaar zijn in de akkers. Ook akkers elders op de satelietfoto laten dergelijke sporen zien. De weilanden hebben het water veel beter vast gehouden en hier zijn nergens sporen zichtbaar. De overlast heeft dus enerzijds te maken met de grote neerslagintensiteit, maar dergelijke grote open velden op een hellend terrein, zonder voorzieningen die het water even vast kunnen houden, maakt het voor het water wel heel erg makkelijk om overlast te veroorzaken.