zondag 19 november 2017
Hoogwatergolfjes weer achter de rug, rustige week op komst
De tot nu toe vrij droge herfst in Midden Europa werd vorig weekend even onderbroken door een lage drukgebied dat veel regen bracht. In de Rijn en de Maas leverde dat kleine watergolfjes op, maar nu één week later is het allemaal weer achter de rug. Voorlopig dalen de waterstanden en staan er geen nieuwe stijgingen op het programma. Het hoogwatergolfje dat de afgelopen dagen door de Rijn trok, en in mindere mate door de Maas, was een eendagsvlieg.
Meestal staat een actief lage drukgebied, zoals dat van vorig weekend, niet op zichzelf. Lage drukgebieden bewegen altijd mee in de luchtstroming en als deze stroming eenmaal een bepaalde koers gekozen heeft, dan schuiven daar vaak meerdere lage drukgebieden met regenzones in mee, die ongeveer dezelfde baan volgen. Maar dit keer was dat dus niet het geval. De stroming met lage drukgebieden verplaatste zich weer snel en volgde al meteen weer een noordelijke koers. En de inmiddels vertrouwde hoge drukgebieden name hun positie boven Midden-Europa weer in.
Het begin van de komende week verloopt grotendeels droog in de stroomgebieden en de waterstanden zullen dan ook blijven dalen. Alleen de Maas kan morgen nog wat regen verwachten. Pas vrijdag staat er ook voor de Rijn weer (wat) regen op het programma. Het is nog onduidelijk hoeveel er dan gaat vallen. Voorlopig lijkt het echter niet voldoende te zijn voor een nieuwe stijging.
Rijn piekte op 10,67 m +NAP
Op vrijdagochtend passeerde het hoogste punt van het watergolfje bij Lobith met een stand van 10,67 m +NAP. Inmiddels is die piek via de Waal en Rijn al weer naar de Noordzee doorgevoerd en via de IJssel naar het IJsselmeer. De afvoer ten tijde van de piek bedroeg 3140 m3/s. Dat is geen uitzonderlijke afvoer. In een normaal jaar wordt de 3000 m3/s op 60 dagen overschreden. Dit jaar is dat tot nu toe nog maar op 7 dagen gebeurd. Nu zullen er waarschijnlijk nog wel wat dagen bij komen voor het eind van het jaar, maar de kans is groot dat 2017 wel gaat eindigen in het lijstje met zeer weinig hoogwatergolven en -golfjes.
Opvallend is dat er ook niet veel dagen waren met lage afvoeren. In een normaal jaar komt de afvoer in ca 100 dagen onder de 1500 m3/s. Dat aantal hebben we nu al wel bijna bereikt, maar de kans dat het nog sterk toeneemt is ook niet zo groot. 2017 lijkt dus een jaar te gaan worden dat opvalt door het geringe aantal uitschieters.
Na de piek is de afvoer bij Lobith op zaterdag weer gaan zakken en inmiddels is de stand al weer onder de 10 meter gezakt, wat overeen komt met een afvoer van ca 2500 m3/s. De komende dagen daalt de afvoer eerst met ca 25 cm per dag en later met ca 15 - 20 cm. Op donderdag of vrijdag komtt het peil dan weer onder de 9 meter uit bij Lobith en is het hoogwatergolfje weer helemaal achter de rug.
Regen van betekenis wordt in het stroomgebied pas op vrijdag weer verwacht. Mogelijk dat dat na het volgend weekend weer voor een opleving van de waterstanden kan zorgen; alhoewel het er voorlopig niet naar uitziet dat er dan veel regen gaat vallen.
Hoogwatergolf Rijn voerde tot nu toe slechts 10% van de gevallen neerslag af
Het hoogwatergolfje ontstond als gevolg van een duidelijk begrensde periode dat er neerslag viel. Daarom is het mogelijk om te berekenen welk deel van de neerslag er nu uiteindelijk in de Rijn is terecht gekomen. Als we berekenen hoeveel water er tot nu toe in de hoogwatergolf bij Lobith werd afgevoerd, dan is dat ca 600 miljoen kubieke meter. Dit is dan het extra water bovenop de basisafvoer die sowieso al uit het stroomgebied werd afgevoerd. Als we ook uitrekenen hoeveel neerslag er in totaal in het stroomgebied is gevallen in de regenperiode van 10 tot 12 november, dan is dat ca 6 miljard kubieke meter. Dat betekent dus dat pas 10% bij lobith is gepasseerd. En als we een schatting maken van de hoeveelheid tot het einde van de week, dan is het tegen die tijd ook nog maar ca 15%. Dat betekent dus dat verreweg het meeste water, van de neerslag die gevallen is, zich nog ergens in het stroomgebied bevindt. De bergingscapaciteit van alle bodems in het stroomgebied van de Rijn is zeer groot en de 3 tot 5 cm regen die op de meeste plaatsen viel, kon dus voor het grootste deel in die bodems worden opgeslagen. De komende weken en maanden zal dit water heel geleidelijk via het grondwater weer in de Rijn uitstromen.
Nu ontspringt het meeste water van hoogwatergolven altijd uit de Middelgebergten in Duitsland en Frankrijk, zoals Eifel, Vogezen, Zwarte Woud etc. De bodems in dit heuvelland zijn relatief dun en hier kan niet zoveel water opgeslagen worden als in het vlakkere land rondom de heuvels. In de Middelgebergten ontspringen ook de beken en zijrivieren die vorige week na de regenval zeer snel stegen. Als we uitrekenen hoeveel neerslag er in de Middelgebergten is gevallen, dan is dat ongeveer de helft van het totaal, dus ca 300 miljoen kubieke meter. Van die hoeveelheid is nu dus ook pas 20% bij Lobith gepasseerd. Ondanks de dunne bodems kon hier dus ook nog altijd het grootste deel van de neerslag in de bodem worden opgeslagen.
De hoogwatergolf van afgelopen week was de eerste van het seizoen en omdat het relatief droog was geweest in Midden Europa was er dus nog veel bergingscapaciteit in de bodems beschikbaar. Die capaciteit is nu dus wel voor een deel gevuld en dat zou betekenen dat bij volgende regenrijke perioden er waarschijnlijkk meer water tot afstroom zal komen. De komende winter zal ik proberen dit bij te gaan houden. Als het tenminste zo nu en dan flink regent.
Maas had slechts een klein piekje
De Maas bleef bij de regenval van vorig weekend grotendeels buiten schot. Alleen langs de Franse Maas viel veel regen, maar dat is slechts een heel beperkt deel van het stroomgebied en leverde niel veel extra afvoer op. De regen die in de Ardennen viel leverde nog wel een klein watergolfje op en de afvoer bij Borgharen steeg in het begin van de afgelopen week dan ook naar ca 300 m3/s. Inmiddels is de afvoer alweer gedaald naar onder de 150 m3/s.
Morgen, maandag, passeert er een regengebied dat in de Ardennen nog enkele centimeters regen kan brengen. Waarschijnlijk is het voldoende om de afvoer weer wat te laten stijgen, tot ca 250 of 300 m3/s bij Borgharen op dinsdag. Na maandag wordt het een paar dagen droog en duurt het tot vrijdag voordat er weer regen van betekenis kan vallen. Na dinsdag zal de afvoer daarom eerst weer wat gaan dalen.