zondag 3 september 2017

Relatief droge week voor de boeg, wel kleine watergolf onderweg in de Rijn

Eind vorige week viel in Zwitserland en het zuidoosten van Duitsland lokaal erg veel regen. Enkele weerstations nabij de Bodensee vingen bijna 13 cm neerslag op in 48 uur. Dat is voldoende voor een kleine watergolf die nu onderweg is in de Rijn en in de tweede helft van de week Lobith zal passeren. Het stroomgebied van de Maas viel weer buiten de boot, zoals zo vaak deze zomer.

De extreme neerslag is nu weggetrokken uit het stroomgebied van de Rijn en de komende week zal het grotendeels droog blijven. Na de piek zal de stand in de Rijn aan het eind van de week daarom weer gaan dalen. Maar niet voor lange duur, want er lijkt zich dan voor het eerst dit najaar een herfstachtig weertype aan te dienen. Regengebieden vanuit het noordwesten trekken dan over Europa. In het weekend zou dan ook de Maas voor het eerst sinds lange tijd weer eens wat extra water kunnen ontvangen, later volgt dan ook het stroomgebied van de Rijn. 

Rijn op donderdag bij Lobith naar ca 9 meter

De forse regenval in Midden Europa leverde een kleine watergolf op die zich nu ongeveer ter hoogte van Mannheim bevindt. De afvoer steeg daar van ca 850 naar 1800 m³/s. De komende 4 dagen beweegt deze golf verder stroomafwaarts en komt dan donderdag in deloop van de dag bij Lobith aan. Zo'n piek zakt onderweg altijd nog wat in, zodat er uiteindelijk van de aanwas maar zo'n 60 - 70% overblijft. Voor Lobith betekent dat dan dat de afvoer van de huidige 1275 naar ca 1900 m³/s zal stijgen. Daar hoort dan een stand bij van ongeveer 9 meter, ruim 1 meter hoger dan de stand . 

Het is al de derde keer sinds eind juli dat de Rijn naar ongeveer 9 meter stijgt. Gewoonlijk is de afvoer in augustus lager dan in juli en juni, maar dit jaar wijk daar dus van af.

De regenval in Zwitserland en Zuid Duitsland leverde veel meer water op dan wat nu onderweg naar Nederland is. In de Bodensee is in 2 dagen tijd maar liefst 50 cm gestegen en heeft veel water achter gehouden. De beken en rivieren die in het meer uitmonden voerden op hun piek maar liefst 1300 m³/s extra aan, terwijl de afvoer vanuit de Bodensee naar de Rijn maar met 150 m³/s toenam. Zo werd in 2 dagen tijd maar liefst 280 miljoen m³ water in het meer opgeslagen. Voldoende om de Rijn 3 weken lang 150 m³/s extra afvoer te bezorgen. Dit maakt de kans op lage afvoeren in de Rijn dit najaar in een klap een stuk kleiner. 

Nadat de piek donderdag Lobith is gepasseerd zal de stand weer gaan dalen. Die daling zal dan in ieder geval een dag of 5 aanhouden, maar zoals het er nu naar uit ziet zou het peil daarna wel weer eens kunnen gaan stijgen. De weermodellen voorzien voor komend weekend namelijk een aantal flinke regenzoners die over Europa gaan trekken. Dit weer wordt aangestuurd door een herfstachtige depressie boven de Noordzee. Het is nog ver weg en het kan nog anders uit pakken, maar de kans op langdurig droog weer is veel kleiner. 

Maasafvoer blijft ook deze week nog laag

De Maas ontspringt iedere keer weer de dans en ook deze week viel er onvoldoende neerslag om de afvoer te laten stijgen. De komende weke komt daar geen verandering in. Pas zaterdag lijkt er voor het eerst een serieus regengebied het stroomgebied van de Maas te bereiken. Het is nog wel even wachten of dat uit gaat komen.

De 3 zomermaanden zijn bij de Maas altijd de maanden met de laagste afvoer. Het langjarig gemiddelde voor deze 3 maanden bedraagt 90 m³/s. Dit jaar zat daar met slechts 20 m³/s ver onder. De zomerafvoer was daarmee zelfs de laagste sinds de zeer droge zomer van 1976. Toen bedroeg de afvoer slechts 7 m³/s, maar dat was wel nog voordat er afspraken waren tussen Nederland en Vlaanderen over de afvoerverdeling bij lage afvoeren. Daardoor kon Vlaanderen in 1976 nog meer water aftappen, waardoor de afvoer extra laag uit viel. 

Oude Waal bij Nijmegen valt geheel droog

Voor het eerst is dit jaar de Oude Waal bij Nijmegen geheel droog gevallen. De Oude Waal ligt in de uiterwaarden en ligt een paar honderd meter van de rivier de Waal af. Het is een oude loop van de Waal, die nog geisoleerd ligt van de rivier en alleen tijdens hoogwater in de winter overstroomt. Al aan het begin van de zomer was de waterstand in de Oude Waal erg laag, maar de regenval van de afgelopen 2 maanden kon niet verhelpen dat het peil nog verder daalde. 

Deze uitzonderlijke situatie heeft nog te maken met de lage rivierwaterstanden in de afgelopen winter. Als de Waal zelf in de winter hoog staat is dat belangrijk voor het waterpeil in de uiterwaarden. In eerste instantioe omdat de rivier soms buiten haar oevers treedt en de uiterwaarden overstromen. Allen plassen en strangen worden dan in een klap helemaal gevuld. Maar ook via het grondwater staat de rivier in contact met alle plassen in de uiterwaarden. Als de rivier in de winter stijgt, dan stijgt het grondwater mee en worden de plassen van onderuit aangevuld. 

Omdat de rivier deze winter heel laag stond, is het grondwater niet aangevuld. Toen de zomer aanbrak was het ook nog eens erg droog, waardoor er veel water verdampte en het grondwater nog verder daalde. De Oude Waal raakte toen al haar water kwijt, doordat het in de bodem wegzakte. Ook al viel er in juli bijna 10 cm en in augustus 7 cm neerslaag, dat was onvoldoende om het verlies te compenseren.

Het zal waarschijnlijk tot ver in de winter duren voordat het water weer terugkeert, als de rivier weereens flink hoog staat. Het gunstigst is het als de uiterwaarden weer eens overstromen, maar dat zal waarschijnlijk nog wel even duren. Hieronder ook nog en foto hoe de Oude Waal er normaal bij staat in de zomer.