zondag 4 maart 2018

Later in de week stijgende waterstanden

Als gevolg van het droge koude weer van de afgelopen week zijn de afvoeren van Rijn en Maas verder gedaald. Inmiddels bedraagt de afvoer in de Rijn bij Lobith nog maar 1.900 m³/s, wat ca 65% is van de normale afvoer in deze tijd van het jaar. De afvoer in de Maas is nog wat verder teruggelopen en bedraag nu bij Borgharen met ca 200 m³/s nog maar ca 50% van de normale afvoer. Het zijn echter zeker nog geen uitzonderlijk lage afvoeren, zo eens in de 4 tot 5 jaar ligt de afvoer in deze tijd van het jaar rond dit niveau.

De dooi is vandaag ingevallen, maar dat is voorlopig gepaard gegaan met weinig neerslag. De komende 3 dagen houden we dit weertype en, op wat extra water van smeltende sneeuw na, zal er voor de rivieren niet zo veel veranderen. Vanaf donderdag komt er wel verandering in het weerbeeld, want dan neemt de invloed van regenzones vanaf de Atlantische Oceaan toe en volgen er een aantal natte dagen. Tot en met dinsdag in de week erna kan er dan voldoende neerslag vallen om de rivierafvoeren weer te laten stijgen. Na die dinsdag lijkt het dan weer droger te worden, maar dat is nog te ver weg om met zekerheid iets over te kunnen zeggen.

Rijn deze week net iets onder de 9 m; vanaf het weekend stijgende waterstanden

De hele maand februari daalden de waterstanden in de Rijn en bij Lobith is de stand nu ca 4 m lager dan aan het begin van de maand. Het is kenmerkend voor koude wintermaanden dat de rivierafvoeren laag zijn. Meestal ligt West Europa dan in de invloedsfeer van een hoge drukgebied en regenzones kunnen het stroomgebied dan niet bereiken, waardoor de rivieren weinig water ontvangen. Dit extreem koude weer is tegenwoordig wel een vrij zeldzaam weertype geworden. Vroeger kwamen koude winters veel vaker voor en daarmee ook lage rivierafvoeren in de winter.

Het ontbreken van koude winters in het huidige klimaat is ook de belangrijkste oorzaak dat lage rivierafvoeren door het jaar heen tegenwoordig minder vaak voorkomen dan vroeger. Dit is anders dan je zou verwachten. Vanwege de klimaatverandering verwachten we namelijk dat lage Rijnafvoeren juist steeds vaker voor zullen komen, met name omdat de zomers droger worden. Voorlopig zien we echter het omgekeerde: lage Rijnafvoeren komen juist minder vaak voor, vooral omdat de winters warmer zijn geworden en koud, droog winterweer minder voorkomt. Ondertussen zijn de zomers nog niet echt droger geworden, dus daardoor treedt er ook (nog) geen toename op.

De koude periode van de afgelopen weken duurde niet lang genoeg voor echt lage rivierafvoeren. Inmiddels is de dooi alweer ingevallen en de komende dagen zal er wat smeltwater naar de Rijn stromen. In de Eifel, het Sauerland en het Zwarte Woud ligt boven de 500 m een laag sneeuw van zo'n 20 -50 cm en dat zal de komende dagen gaan smelten. Omdat er de eerste dagen nog geen regen wordt verwacht, gaat dat maar langzaam. Het smeltwater is net voldoende om de Rijn niet verder te laten zakken en tot het eind van de week schommelt de stand bij Lobith daarom tussen de 8,8 en 9 m +NAP.

vanaf donderdag weten wel enkele regenzones het stroomgebied te bereiken. Voorlopig ziet het er naar uit dat de meeste regen in Frankrijk en België gaat vallen. Vooral de Moezel kan daarom extra water verwachten. Dit extra water zal dan na het volgend weekend voor stijgende waterstanden in Nederland zorgen. Een stijging naar 10,5 - 11 meter is dan mogelijk. De Bovenrijn en de Main lijken voorlopig enigszins buiten schot te blijven van de regengebieden, maar de weersverwachting kan zolang van tevoren nog veranderen. Als die rivieren ook volop mee gan doen is een hogere stand later in die week ook nog mogelijk. In een volgend bericht daarover meer.

Maas deze week stabiel rond 200 m³/s; vanaf vrijdag stijgend

De Maasafvoer is de afgelopen week gemiddeld met zo'n 15 m³/s per dag gedaald en ligt nu net onder de 200 m³/s. De eerste helft van de komende week stopt die daling, omdat de sneeuw in de Ardennen langzaam zal smelten. De afvoer zal daardoor stabiel blijven of licht stijgen.

Vanaf donderdag wordt wel regen verwacht een vooral het weekend lijkt erg nat te gaan verlopen in de Ardennen. In totaal wordt meer dan 5 cm regen verwacht en vanwege de hoge temperaturen zal alle resterende sneeuw dan ook smelten. Omdat het stroomgebied door de droge februarimaand flink is opgedroogd verwacht ik niet dat de neerslag tot een hoge afvoer zal leiden. Een stijging naar 500 m³/s bij Borgharen is wel mogelijk in het begin van de week daarna. 

Het is nog onduidelijk hoe het weer zich daarna ontwikkelt. De meeste kans is er voorlopig dat het na het weekend weer minder regenachtig wordt en dat zou dan betekenen dat een verdere stijging niet te verwachten is. Maar het is nog onzeker of dat gaat gebeuren.

Oostenwind zorgt voor lage waterstanden in de kustzone.

De hele afgelopen week waaide de wind uit het oosten en op enkele dagen nam de windkracht boven grote wateroppervlakken zelfs toe tot windkracht 7. Voor een wind uit het oosten is dat erg veel. De oorzaak was de combinatie van een groot hoge drukgebied boven Scandinavië en een diepe depressie boven de Golf van Biskaje die naar het noorden trok. Deze situatie komt maar zelden voor. 

Als gevolg van de harde oostenwind werd het water in de Noordzee vanaf de kust weggeblazen naar het westen. Op donderdag 1 maart kwam de waterstand tijdens vloed bij Hoek van Holland daardoor niet hoger dan tot 20 cm +NAP, terwijl 1,20 m de normale stand is. In de Waddenzee was de situatie nog wat extremer: bij Harlingen kwam de stand zelfs niet hoger dan 65 cm onder NAP, terwijl 90 cm boven NAP normaal is. De hele Waddenzee werd door de oostenwind leeg geblazen en tijdens eb vielen ook veel grotere gedeelten droog dan normaal. De veerboten naar de eilanden hadden moeite om de havens te bereiken. daarnaast was er ook veel ijsgang wat het nog moeilijker maakte.

Ook in het binnenland was de lage waterstand merkbaar. In het benedenrivierengebied kon het Rijn- en Maaswater, vanwege de lage waterstand op zee, veel makkelijker wegstromen en daardoor daalde de waterstand in Rotterdam en Dordrecht bij eb tot 1 meter lager dan normaal. Ook in het Haringvliet en de Biesbosch werden zeer lage waterstanden gemeten. De laatste keer dat dergelijke lage waterstanden zijn opgetreden was in februari 2006; toen ook bij een harde oostenwind en een vrij lage rivierafvoer. 

Markermeer, IJsselmeer en waddebzee vol ijs

Voor het eerst sinds januari 2013 raakten het Markermeer en het IJsselmeer met ijs bedekt. De onderstaande luchtfoto laat fraai zien welk deel van deze wateren met ijs bedekt was. 

Op de Waddenzee is goed te zien hoe de platen met ijs bedekt zijn en het ijs opgepakt ligt langs de geulen. De diepere geulen zijn nog wel open.  

Op het Markermeer en het IJsselmeer gaat het om grote gebieden met vast ijs. Op het Markermeer is goed te zien hoe het meer in 4 fasen is dichtgevroren. Ik verwacht dat dit vanuit het westen is begonnen, maar zeker weet ik het niet. Het oostelijk deel van de beide meren ligt nog open. De duidelijke witte strepen zijn de vaarroutes die RWS nog enige tijd open heeft proberen te houden. Goed is te zien hoe een van de routes bij Amsterdam begint. 

Als we inzoomen op het Markermeer (foto hieronder) dan zien we dat de afzonderlijke gedeelten een zeer verschillende structuur hebben. Vooral op het meest oostelijke deel zijn opvallendevormen te zien. Het gaat hier om windwakken. Dit deel is in de nacht van 28 februari op 1 maart aangegroeid toen de wind op z'n hardst was. langs de westrand van de wakken zijn witte randen te zien van bevroren golven tegen het ijs aan.

De komende dagen gaat het flink dooien en het gevolg is dat het ijs gaat opbreken en de wind vat gaat krijgen op de schotsen. Dit ijs kan dan tegen de dijken op gaan kruien die rondom het meer liggen. De rest avn de week komt de wind vooral uit het zuidwesten, zodat de kans op kruiend ijs het grootste is tegen de Houtribdijk aan en tegen de zuid- en westkust van Friesland. Maar dat zal niet voor het einde van de week zijn, omdat het ijs eerst moet opbreken.