Droogte houdt aan; pas na volgend weekend kans op regen

De neerslagkans blijft de hele komende week klein en de waterstanden dalen verder. Extreem lage waarden zijn nog niet in zicht, daarvoor is het nu nog te vroeg in het jaar. Pas na het volgend weekend lijkt het hogedrukgebied zijn greep op het weer langzaam te verliezen, waardoor de buiigheid toe zou kunnen nemen  en de waterstanden weer wat gaan stijgen. In het waterbericht leest u de details.

In Nederland is, op een enkel buitje na in Limburg, al 4 weken lang geen regen gevallen. In de rubriek water inzicht nogmaals een analyse hoe uniek dit is.

water van de week

Hoge druk boven Noord-Europa houdt nog een week stand

Het hogedrukgebied dat eerst wekenlang bij Schotland lag is de afgelopen week naar Scandinavië getrokken. Voor het weer in onze omgeving betekent dat de aangevoerde lucht uit het oosten komt en daarom nog wat warmer en droger is dan in de weken daarvoor. Boven de Middellandse Zee zijn nog steeds lagedrukgebieden actief en de zone met buiigheid die daarmee samenhangt, schuift soms wel wat naar het noorden, maar komt niet veel verder dan Centraal Frankrijk en de Alpen. 

Afgelopen week was er alleen op donderdag een gebied met buien dat wat verder naar het noorden door wist te dringen en ook in het midden van Duitsland regen bracht. Ook in de Ardennen en het zuiden van Limburg viel toen een buitje. De buien zijn erg plaatselijk en ook al valt er lokaal soms veel water, op de afvoeren in de Rijn en de Maas had het bijna geen effect.

Ook deze week kunnen buien soms wat verder naar het noorden opdringen. Vandaag en morgen zou dat vanuit Frankrijk zijn en misschien dat ook in Zeeland een bui valt. Woensdag dringen buien vanuit het zuidoosten op tot boven Duitsland, maar ze lijken voorbij te gaan aan het stroomgebied van de Rijn en de kans dat de Maas wat extra water gaat krijgen is nog kleiner. 

Het hogedrukgebied gaat deze week waarschijnlijk wel wat opschuiven. Aanvankelijk is dat in westelijke richting, waardoor het bij ons wat koeler wordt, maar nog altijd blijft het droog. Na het volgend weekend beweegt het hogedrukgebied verder, maar dan meer in noordelijke richting en als dat uitkomt, verliest het zijn grip op het weer in de stroomgebieden. Vanaf maandag 19/6 of dinsdag 20/6 kunnen lagedrukgebieden dan verder opdringen en zou er op meer uitgebreide schaal regen kunnen gaan vallen in de stroomgebieden. 

Omdat het nog meer dan een week vooruit is, is deze verwachting nog onzeker, maar de eerste tekenen dat het hogedrukgebied zijn greep op het weer bij ons verliest zijn er. Gedurende de week zal duidelijk worden of deze verwachting stand houdt.

Rijn zakt tot ruim onder de 8m (NAP)

De waterstand bij Lobith is nu gedaald tot 8,25 m en dat komt overeen met een afvoer net onder de 1.500 m³/s. Dat is weinig voor de tijd van het jaar, want het langjarig gemiddelde bedraagt 2.250 m³/s. In deze tijd profiteert de Rijn het meest van het smeltwater uit de Alpen, maar die voorraad raakt nu wel snel op en omdat er de komende weke nog geen regen wordt verwacht zal de afvoer verder dalen naar ca 1.250 m³/s.

Daarmee komt het in de buurt van de laagste waarden die in deze tijd van het jaar zijn opgetreden. De allerlaagste is van 1934 toen de afvoer rond 20 juni tot onder de 1.000 m³/s daalde. In 1976 bedroeg de afvoer nu ca 1.100 m³/s, maar zakte daarna snel verder tot onder de 800 m³/s begin juli. Ook meer recent is de afvoer soms al erg laag geweest in deze tijd van het jaar, zoals in 2011, 2014, 2020 en 2022 met een afvoer tussen de 1.100 en 1.200 m³/s. 

De kans is groot dat dit jaar ook dat niveau bereikt, want pas vanaf 20/6 wordt weer regen verwacht in het stroomgebied en dat betekent dat de Rijn nog wel tot ongeveer 25/6 kan blijven dalen voordat er (misschien) weer een stijging verwacht mag worden. Dat er voldoende regen gaan vallen is op dit moment namelijk nog zeer onzeker.

De afgelopen week daalde de Rijn met zo'n 5 cm per dag en die lijn zet de komende dagen gestaag voort. Op 16/6 verwacht ik dat de 8 m (NAP) wordt onderschreden, bij een afvoer van ca 1.325 m³/s en op 20,6 zal een stand rond 7,8 m (NAP) worden bereikt, bij een afvoer van ca 1.250 m³/s.

De kans is groot dat de stand daarna nog verder daalt, mogelijk tot rond de 7,6 m op 24 of 25/6 (afvoer 1.150 m³/s). Daarna hangt het af hoeveel regen er rond 20 juni is gevallen of de stand weer wat kan opkrabbelen. De meeste regen wordt voorlopig vrij zuidelijk in het stroomgebied verwacht, dus we zullen er lang op moeten wachten.

Voor het waterbeheer in Nederland is het belangrijk dat die regen er wel komt. Bij een afvoer onder de 1.250 m³/s wordt het steeds lastiger om alle gebruikers van voldoende water te voorzien. Niet dat die zoveel water nodig hebben (het werkelijke gebruik ligt rond de 150 tot 200 m³/s), maar we gebruiken het water ook om het water in Laag Nederland op peil te houden en zout water tegen te houden bij de zeearmen en sluizen waar het binnenwater en het zeewater elkaar ontmoeten. Ook verdampt er bij dit weer veel water; zo verliest het IJsselmeer in deze tijd van het jaar alleen al aan verdamping zo'n 75 m³/s, dat is ca 30% van de hoeveelheid water die de IJssel op dit moment aanvoert.

Maas daalt naar ca 50 m³/s, zeer laag voor deze tijd van het jaar, maar niet uniek

De Maas moet heb hebben van het water dat vanuit de bodem nog naar de zijbeken afstroomt. Nu het al bijna een maand droog is, droogt de bodem ook steeds meer uit en daalt de afvoer van de Maas steeds verder. Een appeltje voor de dorst zoals de Rijn heeft in de vorm van de grote Zwitserse meren waar veel water in is opgeslagen in de afgelopen maanden, heeft de Maas niet.

De Maas is daarom veel gevoeliger voor langdurige droogte en dat terwijl het er een maand geleden nog zo goed uitzag. Op 10 mei was de afvoer namelijk nog hoger dan het langjarig gemiddelde, maar de langdurige droogte heeft de Maasafvoer in een maand tijd laten dalen tot nog maar 45% van het langjarig gemiddelde.

Het einde van de daling is ook nog niet in zicht want de komende week wordt ook geen regen verwacht. De Afvoer bij Maastricht bedraagt nu nog zo'n 60 m³/s en zal deze week verder dalen naar ca 50 m³/s rond het volgend weekend. Dat is een zeer lage afvoer voor deze tijd van het jaar, maar niet uitzonderlijk. In de figuur hieronder is het aantal dagen per jaar weergegeven dat de afvoer in Maastricht tot onder de 50 m³/s.

Voor de aanleg van het Albertkanaal (in 1941) gebeurde het bijna niet, op de zeer droge jaren 1934 en 1947 na. In de 70-er jaren waren er enkel beruchte droge jaren (1974 en 1976) met bijna de hele maand een zo lage afvoer. Opvallend is dat het daarna ca 15 jaar niet gebeurde om vanaf 1990 weer sterk toe te nemen. Sindsdien waren vooral 1996, 2005, 2010, 2011 en 2017 jaren met veel lage afvoeren in juni. 

 

water inzicht

Frequentie van lange droge periodes neemt niet toe, maar de duur ervan wel

Het bericht van vandaag is een vervolg op het bericht van vorige week, waarin ik liet zien hoe uniek de huidige periode is, omdat er al zo lang geen regen is gevallen. Inmiddels is het aantal dagen zonder regen in De Bilt opgelopen tot 29 en daarmee staat alleen het jaar 2007 met 35 regenloze dagen nog voor ons. Omdat de kans groot is dat het nog een week droog blijft ziet het er naar uit dat 2007 zijn eerste plaats moet afstaan aan 2023.

Ondertussen ziet het er ook naar uit dat juni 2023 in Nederland een zeer zonnige maand gaat worden, met mogelijk >300 uur zon en wordt waarschijnlijk ook het maandrecord voor de temperatuur verbroken. Alle remmen gaan dus los en vanwege de vele zon en hoge temperatuur zal ook de score van de verdamping deze maand zeer hoog uit vallen.

Ik heb de meetreeks van het KNMI nogmaals bekeken en nu heb ik ook de perioden meegenomen met een heel klein beetje regen; 1 mm om precies te zijn. Er zijn nogal wat jaren dat er halverwege een droge periode een klein beetje regen valt en daarmee viel die meteen weg uit de reeks die ik vorige week liet zien. Als we de lat dus een beetje minder hoog leggen hoe ziet de analyse er dan uit.

In de figuur hieronder is per decennium het perioden langer dan 15 dagen weergegeven dat er minder dan 1 mm neerslag viel. Per decennium varieert dat van ongeveer 10 tot ruim 20 keer. Sinds 1980 is het vaker voorgekomen dan voor die tijd, maar de verschillen zijn niet heel groot.  Ook tussen 1920 en 1940 waren er bijna 20 per 10 jaar.

Ook als we naar de meest extreme perioden kijken met meer dan 25 dagen, dan zien we daarin geen sterke toename. Iedere 10 jaar zijn het er steeds 1 of 2 en een keer tussen 1911 en 1920 waren het er 3. Het decennium waar we nu aan zijn begonnen telt er nu trouwens al 2, dus mogelijk dat die hoger uit gaat komen.

Zo op het eerste gezicht lijkt er dus nog niet zo hele veel bijzonders aan de hand te zijn en zou deze droge periode nog binnen de normale variatie van het weer kunnen vallen, maar als we specifiek naar de perioden van 25 dagen en langer kijken dan valt er toch wel iets anders op.

In de tabel hieronder heb ik alle perioden van 25 dagen en langer in een ranglijst geplaatst naar het totaal aantal dagen van de specifieke periode. De jaren sinds 2000 zijn oranje gemarkeerd en die van 1980 tot 2000 licht oranje. Het huidige jaar schuift zeer waarschijnlijk nog verder naar boven en de kans is groot dat het aantal dagen toe neemt tot 35 of nog meer.

Wat opvalt in de ranglijst is dat alle zeer lange perioden zich in de meer recente tijd hebben voorgedaan. De conclusie die je hieruit kan trekken is dat langere droge perioden (>25 dagen) altijd al wel voor zijn gekomen, maar als ze tegenwoordig optreden, dan zijn ze meteen wel veel langer. De kans is dus niet toegenomen, maar de ernst ervan wel.