Nat weer houdt aan, Rijn bereikt morgen hoogste stand, over een week wellicht nog wat hoger

Het buiige weer met soms veel neerslag houdt voorlopig nog aan en ook in juli is de kans groot dat de rivierafvoeren aan de hoge kant blijven. Hoogwater wordt niet verwacht, maar wel een stand ruim boven het langjarig gemiddelde. De Maas bereikte donderdag de hoogste stand, in de Rijn is het water langer onderweg en wordt het piekje maandag 5/7 verwacht. Daarna dalen de afvoeren wat, maar de kans is vrij groot dat de met name Rijn later in de week opnieuw gaat stijgen. Ook de Maas kan dan weer wat stijgen. In dit waterbericht leest u het verwachte afvoerverloop voor Rijn en Maas in de komende week.

In de rubriek water inzicht een terugblik op juni. Dit jaar waren de rivierafvoeren aan de hoge kant. Dat is niet ieder jaar zo, want vorig jaar was de afvoer in deze maand juist erg laag. Toch is er geen sprake van een neergaande trend in de juni-afvoeren, bij zowel de Rijn als de Maas en dat is goed nieuws voor het waterbeheer in Nederland.

water van de week

Lagedrukgebieden blijven het weer bepalen in de stroomgebieden.

De vorige week stond helemaal in het teken van lagedrukgebieden die het weer in West Europa bepaalden. Eerst lag er een lagedrukgebied boven Frankrijk dat tergend langzaam oploste en naar het oosten trok. Ieder dag ontstonden er forse buien, die vanuit Frankrijk in noordelijke en oostelijke richting trokken en vooral de laatste 4 dagen van juni leverde dat in de stroomgebieden van de grote rivieren forse neerslagsommen op.

Op dinsdag 29 juni trok zo'n regenzone Zuid Limburg in, maar ongeveer ter hoogte van Sittard kwam deze tot stilstand en in een vrij smalle band over het zuiden van Limburg viel uren achtereen buiige regen. Lokaal viel 8 tot 10 cm en in het heuvelachtige terrein leidde dat al snel tot forse modderstromen. 

De dag erna trokken zware buien ook over de Ardennen en dat leverde daar voldoende neerslag op om de Maas te laten stijgen naar bijna 500 m³/s, wat erg hoog is voor eind juni. Ook in Zuid Duitsland en Zwitserland viel deze dagen veel regen en dit leverde een piekje op in de Bovenrijn, waarvan het hoogste punt nu, 4 dagen later, ter hoogte van Duisburg is aangekomen en morgen bij Lobith zal passeren.

Ook hier is de afvoer hoog voor de tijd van het jaar, maar bij de Rijn is dat minder uitzonderlijk omdat de afvoer in juni daar altijd al vrij hoog is vanwege de piek in smeltwater vanuit de Alpen die nu altijd optreedt. Aan het eind van de afgelopen week werd het weer iets stabieler, maar ondertussen naderde vanaf de Atlantische Oceaan alweer een nieuw lagedrukgebied en op zaterdag passdeerde een eerste uitloper daarvan over West Europa en nam de buiigheid weer toe. 

Dit lagedrukgebied blijft de komende 3 tot 4 dagen het weer bepalen en vooral dinsdag wordt een spannende weerdag. Dan trekt een zogenaamde randstoring van het lagedrukgebied het continent op en dat kan voor veel wind en regen zorgen. In Nederland wordt het daarna wat droger, maar in  Centraal Europa blijft het nat en vooral op woensdag en donderdag zou daar zeer veel regen kunnen vallen. Mocht dat uitkomen dan zal dat voor een nieuwe afvoergolf in de Rijn zorgen, die misschien nog wat hoger wordt dan de golf die nu passeert. 

Vanaf donderdag is het Ierse Lagedrukgebied, dat ondertussen via de Noordzee naar het noorden is getrokken, voldoende ver verwijderd om het een paar dagen droog te laten worden in de stroomgebieden. Maar niet voor lang lijkt het nu, want vanaf zondag vormt zich waarschijnlijk boven Frankrijk een nieuw lagedrukgebied en dat betekent dat de buiigheid weer toeneemt. 

Al met al blijven de lagedrukgebieden het weer in west Europa bepalen en alleen tijdens de paar dagen tijd tussen het gaan van de een en het komen van de ander is het dan een paar dagen droog. Het ziet er nu naar uit dat in ieder geval de eerste helft van juli nat blijft en ook op lange termijn is geen stabiele periode in zicht. De stroomgebieden zijn inmiddels flink nat geworden en nieuwe buien zorgen daarom steeds voor extra toestroom naar de rivieren en blijvend hoge afvoeren.

Rijn stijgt morgen naar 10,4 m, daarna iets dalend, later mogelijk opnieuw stijgend.

De Rijn bereikte aan het begin van de week een eerste piekje net onder de 10 meter. Daarna daalde de stand wat, maar vanaf woensdag arriveerde het eerste water van de forse regenval die in het begin van de week in het stroomgebied viel. Vooral in Zuid Duitsland en Zwitserland was het een paar dagen erg nat en dat water leverde op donderdag 1/7 een piekje op in de Bovenrijn van ca 2500 m³/s. Dat is ook voor daar een hoge afvoer, want ca 3.000 m³/s is de hoogste afvoer die bij Karlsruhe in de afgelopen 30 jaar in deze periode werd bereikt. 

Onderweg naar het noorden voerde met name de Neckar relatief veel water aan. Nog verder naar het noorden was de nattigheid minder uitzonderlijk en de aanvoer van Main en Moezel was maar licht verhoogd. Al met al levert dit nu een golfje op van iets meer dan 3.000 m³/s bij Lobith. Dat is 30% meer dan de gemiddelde afvoer begin juli.

Na het passeren van het piekje zal de afvoer weer wat dalen, maar omdat ook de afgelopen 2 dagen flinke buien vielen in het midden van Duitsland zakt de Rijn maar langzaam. Op donderdag 8/7 verwacht ik dat de stand weer onder de 10 meter zal zijn gezakt en de afvoer bedraagt dan ongeveer 2600 m³/s. Ook de dagen daarna daalt de stand nog iets naar ca 9,7 m (2400 m³/s) op zaterdag 10/7. 

Vanaf zondag kan de stand dan weer gaan stijgen. Dit is het water van de regenval die in het midden van de week in het zuiden van het stroomgebied wordt verwacht. Het hangt af van de hoeveelheid regen tot hoe ver de Rijn daarna zal gaan stijgen. Op grond van de huidige verwachting zou dat opnieuw een flinke stijging kunnen zijn, tot boven de 10,5 m, mogelijk zelfs 11 meter in het begin van de week na volgend weekend (rond 13 - 15 juli).

Dit is echter nog onzeker en het blijft nog even afwachten en pas als duidelijk is hoeveel regen er op woensdag en donderdag gaat vallen, is meer te zeggen over de hoogte van deze nieuwe piek.

Samengevat eerst nog een lichte stijging tot ca 10,4 m op 5 juli, daarna langzaam dalend tot ca 9,7 m op 10 juli en daarna weer een nieuwe stijging tot mogelijk 10,5 of zelfs 11 meter medio juli. Maar als de regenval meevalt deze week, dan kan het ook bij een piekje blijven dat tot ca 10 m stijgt.

Lage afvoeren hoeven we voorlopig in ieder geval niet te verwachten, want na eerdere junimaanden met een hoge afvoer duurde het meestal tot ver in augustus of zelfs september voordat de afvoer op een laag niveau was uitgekomen. En dan moet het eerst ook nog veel droger worden en daar ziet het voorlopig niet naar uit.

Maas bereikte afgelopen week een voor de tijd van het jaar hoge afvoer, ook komende week blijft de afvoer hoog.

In het begin van de week vielen er vooral in het noorden van de Ardennen veel buien en dat zorgde ervoor dat de afvoer vanaf maandag ging stijgen. Daarbovenop kwam de zone met extreme regenval die op dinsdagavond in Zuid Limburg voor overlast zorgde; deze bracht in in de Ardennen opnieuw veel regen en daardoor steeg de Maas op woensdag snel verder naar een ca 500 m³/s bij Maastricht in de nacht van woensdag op donderdag. 

Gemiddeld bedraagt de afvoer in deze tijd van het jaar ca 125 m³/s, dus dat was voor eind juni een erg hoge afvoer. Een record is het niet, want in de 80-er jaren van de vorige eeuw waren er enkele zomers waarbij de afvoer in juli tot 1000 m³/s en eenmaal zelfs tot 2000 m³/s steeg. En ook recent in 2016 was de afvoer in deze tijd van het jaar nog wat hoger.

Vanaf woensdag nam de buiigheid in het stroomgebied van de Maas wat af en daalde de afvoer weer naar ca 250 m³/s. Vandaag en gisteren vielen er al weer nieuwe buien, dus voorlopig zal de afvoer niet verder dalen. Komende dinsdag en ook op donderdag wordt nogmaals aardig wat regen verwacht in het stroomgebied.

Voorlopig geen heel grote hoeveelheden en waarschijnlijk is het net genoeg om de afvoer op het huidige niveau te houden. De zware regenval van afgelopen week was enkele dagen eerder echter ook nog niet voorzien, dus een verrassing is niet helemaal uit te sluiten. Van dag tot dag zal de buiigheid in de gaten gehouden moeten blijven worden. 

Na donderdag wordt het enkele dagen droog als een hogedrukgebied vanaf de Atlantische Oceaan wat dichterbij komt te liggen. De afvoer zal dan dalen tot onder de 200 m³/s in het weekend. Na het weekend is de kans groot dat nieuwe buien het stroomgebied weer zullen weten te bereiken. De verwachting is dat dan opnieuw een lagedrukgebied boven Frankrijk zal komen te liggen en dat betekent dat het weer dan veel zal lijken op het weer dat we de afgelopen week hebben gehad.

Water inzicht

Juni was in delen van de stroomgebieden erg nat en dat zorgde vooral aan het eind van de maand voor hoge rivierafvoeren

Na drie jaren met vaak langdurig droog zomerweer en lage rivierwaterstanden (dit laatste vooral in 2018) verloopt de zomer tot nu toe heel anders. Er valt soms veel regen en dat zorgt juist voor relatief hoge rivierafvoeren. Hieronder een rondje door de stroomgebieden om de balans op te maken van juni.

In Nederland liet juni een sterk wisselend beeld zien. Er waren gebieden waar zeer veel neerslag viel, maar er was ook een brede zone die van West-Brabant over Utrecht en de Flevolpolders naar het oosten van Friesland liep, waar het aan de droge kant bleef. Opvallend was dat het zuidoosten, dat de laatste jaren vaak met droogte kampte, nu juist vrij nat was. De rechterfiguur hieronder laat de afwijking ten opzichte van de normale hoeveelheid zien. 

De gebieden met (wat) teveel neerslag waren wel in de overhand, dus gemiddeld over het land viel zo'n 10% meer dan in een gemiddelde juni-maand.

In het stroomgebied van de Rijn was het beeld enigszins vergelijkbaar met de situatie in Nederland. In het gebied stroomafwaarts van Mainz (zie kaart hieronder) viel ongeveer de normale hoeveelheid neerslag, maar in Zuid Duitsland viel veel meer. De hoofdmoot viel er in de laatste week van juni en dit leverde het water op voor de hoge afvoeren die nu bij Lobith passeren. 

In Zwitserland was er ook een tweedeling, maar daar was vooral het laagland ten noorden van de Alpen extreem nat. In de Alpen viel ongeveer de normale hoeveelheid en in het oosten van Zwitserland was het zelfs aan de droge kant. Dit droge weer daar zorgde er voor dat de Bodenzee, die vanuit dit deel gevoed wordt, niet tot een hoger dan gemiddelde stand steeg. Er lag veel sneeuw in de Alpen en dat was genoeg om de Bodenzee flink te laten stijgen maar bij gebrek aan veel regen bleven bovengemiddelde standen (tot nu toe) uit.

Voor het stroomgebied van de Maas zijn vooral de Ardennen een belangrijke bron. Aanvankelijk verliep juni hier nog vrij droog, maar in de tweede helft van de maand werd het er juist erg nat en daar profiteerde de Maas van. Vooral de laatste dagen van de maand viel veel regen. In een groot deel van de Ardennen viel zo'n 150 tot 200, lokaal zelfs 250% van de gemiddelde hoeveelheid regen in juni.

Opvallend is wel dat het zuiden van de Ardennen vrij droog bleef. Dit gebied lag het dichtsbij Frankrijk waar de buienzones steeds ontstonden, maar toch bleef de balans hier aan de droge kant steken. Belangrijke zijrivieren van de Maas die hier ontspringen, de Chiers en de Semois, hadden daarom deze maand ook geen verhoogde afvoer.  

Als we de balans opmaken voor de Rijnafvoer dan bedroeg deze in juni bij Lobith ca 2250 m3/s wat vrijwel precies de langjarig gemiddelde afvoer is voor juni. Ondanks de forse regenval kwam het gemiddelde dus niet boven de normaal uit. Voor een deel heeft dit te maken met het feit dat het water van de forse regenval in Zuid Duitsland vooral in de laatste dagen van juni viel en dat water zal pas bij Lobith passeren in juli. 

In de grafiek hieronder is de gemiddelde juniafvoer voor alle jaren sinds 1901 weergegeven. Na het jaar 2020 met een lage juni-afvoer kwam dit jaar weer op het langjarig gemiddelde uit. Als we op zoek gaan naar trends, dan blijken die er nauwelijks te zijn in juni. Over de hele meetreeks bevindt de afvoer in de meeste jaren zich tussen de 1500 en 2500 m³/s. Zowel de jaren met meer als met minder zijn ook verspreid over de hele reeks, alhoewel er de laatste 10 jaar wel 3 jaren die onder de 1500 m³/s bleven.

Over de hele meetreeks (weergegeven met de blauwe lijn) loopt de afvoer heel langzaam wat op. Dit wordt echter vooral veroorzaakt door de vele natte jaren rond 1980. Dit zien we ook terug in het 30-jarig gemiddelde dat in die periode stijgt van 2100 naar 2500 m³/s. De laatste 10 jaar is het 30-jarig gemiddelde, mede agv de recente jaren met lage afvoer, weer wat gedaald, maar nog altijd hoger dan voor 1980. 

De Maas (zie figuur hierna) voerde deze junimaand ca 145 m³/s af, wat ca 12% meer is dan het langjarig gemiddeld. Dit is de afvoer bij Monsin, gelegen voor de aftakking van het Albertkanaal. Bij Maastricht komt dat overeen met ca 130 m³/s. De Maas is meer dan de Rijn gevoelig voor de hoeveelheid neerslag die in juni valt. In droge voorjaren is de afvoer soms niet hoger dan 50 m³/s, terwijl dat in natte voorjaren op kan lopen tot het viervoudige of soms nog veel meer. De juni-maanden met de laagste afvoer liggen redelijk verspreid over de reeks en van een toename is de laatste decennia geen sprake. 

De trendlijn loopt ook wat op, maar dit wordt grotendeels veroorzaakt door de enorme uitschieter in 2016. Zonder die piek was de trendlijn vlak gebleven. Net als bij de Rijn zien we dat het 30-jarig gemiddelde agv de natte zomers van de jaren 80 rond die tijd flink is gestegen. De laatste 10 jaar is weer een daling ingezet, maar die is, mede dankzij 2016, nu weer wat afgevlakt.

Samengevat zien we bij zowel de Rijn als de Maas dat de juni-afvoeren  goed op niveau blijven en van een neergaande trend agv vaker droog zomerweer is geen sprake. Een van de trends in het voorjaar is dat vooral april de laatste decennia opvallend veel droger, warmer en zonniger is geworden en in die maand is ook het langjarig gemiddelde van de Rijn- en Maasafvoer snel gedaald in de laatste jaren.

Deze aprildroogte en lagere afvoeren werken ook nog wel enigszins door in juni, maar de daling is veel minder sterk dan in april. Dat is goed nieuws voor het waterbeheer in Nederland, want in juni is de watervraag meestal hoog en als de aanvoer van met name de Rijn en in mindere mate de Maas dit niveau weet te handhaven dan blijft de kans op calamiteiten klein.