zaterdag 2 juni 2018
Kleine zomerpiekjes onderweg in Rijn en Maas, rest van de week dalende waterstanden
De afgelopen week stond in Nederland het teken van zware buien, met lokaal wateroverlast. Aan het begin van de week leek het er nog op dat vooral het zuiden van Nederland het zwaar te verduren zou krijgen, maar uiteindelijk zorgden de weergoden er voor dat het water toch wat beter verdeeld werd over het land en waren er ook zware buien in het midden van het land (op woensdag), het westen (op donderdag) en volgde op vrijdag ook het noorden nog. Er viel soms wel 6 cm regen in één bui en omdat de riolering vaak maar berekend is op 2 of 3 cm, leverde dat veel ondergelopen straten, tuinen en ook kelders op en soms zelfs winkelcentra waar flink gedweild moest worden.
Het allerzwaartse buiengebied is Nederland echter gespaard gebleven, dit trok in de nacht van donderdag op vrijdag over de Eifel en delen van de Ardennen en bracht lokaal zelfs 10 cm regen. Dat is extreem veel en dit leidde, net als in Limburg ongeveer een week geleden, tot modderstromen vanaf de hoger gelegen, vaak nog kale akkers, waardoor wegen en een spoorlijn geblokkeerd werden.
Juist voor de grens met Limburg doofde het regengebied vrij snel uit en in het uiterste zuiden van Limburg bleef het bij 1 tot 2 cm regen, zonder al teveel problemen. De kaart hieronder van de DWD laat de neerslaghoeveelheden zien die vrijdagmiddag werden afgetapt (gemeten over 24 uur). Het gebied waar de extreme neerslag is gevallen is duidelijk zichtbaar rondom Trier (TR op de kaart).
Neerslag Duitsland 1 juni.jpg
Het opvallende aan deze gebeurtenis is niet alleen de grote hoeveelheid regen, maar ook de grote omvang van het gebied waar veel neerslag viel. Het ging om een complex van meerdere buien die gezamenlijk van zuidoost naar noordwest trokken. In zo'n geval spreken we wel van clusterbuien. Als u ter vergelijking op de kaart kijkt hoe de regen in Drenthe verspreid was, waar vrijdag rond Hoogeveen ca 50 mm viel, dan is goed te zien hoe extreem het neerslaggebied in de Eifel is geweest. Op de kaart is ook goed te zien dat het zuiden van Limburg de dans net ontsprongen is.
Clusterbuien zijn berucht om hun impact op het watersysteem. De zeer extreme regen zorgde er dan ook voor dat enkele beken in het grensgebied van Duitsland en Wallonië zeer snel stegen. De Prüm, een klein zijriviertje van de Moezel dat precies evenwijdig aan de as van de neerslagzone stroomt, steeg in ca 3 uur zelfs van 2 m3/s naar 215 m3/s, de hoogste afvoer die daar ooit was gemeten. Ook de beken die aan de andere kant van de Duits-Waalse grens naar de Maas stromen, kregen veel water te verwerken. Het gaat dan om de Vesdre en Ambleve die gisterochtend ook plotseling zeer sterk stegen en lokaal buiten hun oevers traden.
De zone met extreme buien is inmiddels vertrokken uit het stroomgebied van Rijn en Maas en er breekt nu een drogere tijd aan, met aanvankelijk ook wat lagere temperaturen. Vanaf dinsdag wordt het langzaam weer warmer in de stroomgebieden en vanaf donderdag verschijnen in midden Europa dan weer de eerste buien. Het is nu nog niet te zeggen hoe dat zich verder ontwikkelt. Er is een kans dat de warmte aanhoudt en de buien later ook verder naar het noorden door dringen, maar er is ook een scenario mogelijk dat het vanaf volgend weekend koeler wordt zonder al te veel neerslag. Maar voorlopig kunnen de plekken waar veel regen is gevallen weer even opdrogen, want het blijft een flink aantal dagen droog weer.
Kleine zomerpiek in de Rijn onderweg
De extreme neerslag in de Eifel stuwde een aantal beken en riviertjes in die regio op naar zeer extreme waterstanden. Dat water leverde vandaag in de Moezel een klein hoogwatergolfje op, waarvan de piek inmiddels in de Rijn aangekomen is. Het valt daar samen met een lichte stijging die de Rijn sowieso al maakte vanwege buien die eerder elders in het stroomgebied waren gevallen.
De Rijn bij Lobith was daardoor sinds gisteren al langzaam wat aan het stijgen en passeerde vanmorgen de 9 m +NAP. Morgenochtend zal de stand de 9,3 m bereiken en daarna zal de stijgsnelheid toe gaan nemen als het eerste water uit de Moezel arriveert. Maandagochtend zal het peil dan net onder de 10 meter uit zijn gekomen en dat is ook ongeveer de hoogste stand van dit piekje. De afvoer zal dan met ca 50% gestegen zijn van de huidige 1800 m3/s naar 2800 m3/s. Dit is nog zeker geen bijzondere afvoer voor deze tijd van het jaar. In 2013 bereikte de afvoer begin juni zelfs de 6.000 m3/s en in de 80'er jaren van de vorige eeuw is er zelfs een zomerpiek opgetreden van 10.000 m3/s. Het bijzondere van dit piekje is vooral dat het door slechts één fors regengebied werd veroorzaakt.
Als de piek op maandag is gepasseerd zal de waterstand ook weer snel gaan dalen. Er breekt nu een wat langere droge periode aan en op de Moezel na zijn de andere zijrivieren van de Rijn niet of nauwelijks gestegen. In het volgend weekend verwacht ik daarom dat de stand bij Lobith weer naar 9 m +NAP zal zijn gedaald.
Maaspiek is Zuid Limburg al voorbij, rest van de week afnemende afvoeren
Het bijzondere aan het extreme buiengebied was verder nog dat het zich uitstrekte over zowel het stroomgebied van de Rijn als de Maas. Daarom ontstond er ook een zomerpiekje in de Maas. De maas in Limburg ligt direct stroomafwaarts van de Ardennen en de peik bereikte Borgharen daarom al vrijdagochtend. De afvoer steeg er vrijdagochtend in 3 uur tijd van 100 naar 500 m3/s.Later vrijdag werd de piek ook al bereikt van ca 550 m3/s en sinds vannacht is de afvoer al weer aan het dalen.
Inmiddels is de piek bij Venlo aangekomen, daar is ze al een flink stuk ingezakt en nog maar ca 450 m3/s hoog. Dit is kenmerkend voor korte, snelle pieken dat ze onderweg door de rivier flink inzakken.
Bijna net zo snel als de afvoer steeg bij Borgharen is ze nu al weer gezakt, tot ca 250 m3/s. De komende dagen neemt de afvoer langzaam verder af, en omdat het de rest van de week vrijwel droog blijft, zal de afvoer bij Borgharen aan het einde van de week weer rond de 100 m3/s zijn uitgekomen. Pas rond het volgend weekend neemt de kans op buiigheid weer toe, maar of dat de waterafvoer zal gaan beinvloeden is nu nog niet te zeggen.
Een volgend bericht kunt u volgend weekend verwachten.