U bent hier

Komende week wederom volop buien

De afgelopen week vielen er lokaal stevige buien met veel neerslag en zelfs windhozen. Ook de komende week bevinden we ons in onstabiele lucht en staan er buien op het programma en zullen de regenhoeveelheden voor juni verder oplopen. Het stroomgebied van de Bovenrijn viel vorige week nog grotendeels buiten de zone met buien, maar deze week gaat het daar ook los. In de water- en weerverwachting aandacht voor wat dat voor de waterstanden betekent. Verder in dit bericht een terugblik op 9 jaar sneeuw in de Alpen rond deze tijd van het jaar en hoe de Rijn daar al dan niet van profiteerde.

Wisselvallig weer houdt aan en breidt zich uit naar het stroomgebied van de Rijn

Voorlopig lijkt de zomer van 2019 niet het pad van zijn voorganger 2018 in te gaan, maar eerder zijn er gelijkenissen met de zomers van 2017 en misschien wel 2016. In 2017 verliep april en mei vrij droog en volgde een vrij natte zomer. In 2016 was de zomer zelfs zeer nat en waren de waterstanden langdurig hoog. In beide jaren werden er vanuit het zuiden en zuidwesten vaak buien aangevoerd die voor grote hoeveelheden neerslag zorgden. 

De weercirculatie van de afgelopen week lijkt veel op die uit deze beide natte zomers. Van een hoge drukgebied, dat zich over Europa uit gaat breiden en het weer wekenlang in zijn greep gaat houden, zoals in 2018, is voorlopig dan ook nog niets te merken. Ook de komende week staan er enkele dagen met veel buien op het programma en dat betekent dat de watervoorraden in de bodem na het vrij droge voorjaar weer wat aangevuld zullen worden. 

Niet dat het grondwater daarmee op een normaal niveau uitkomt. Met name op de hogere zandgronden in het zuiden en oosten van het land is daar nog vele maanden nat weer voor nodig. Een prettige bijkomstigheid van enkele weken met voldoende neerslag is wel dat er niet of nauwelijks beregend hoeft te worden door de landbouw en dat betekent dat de grondwatervoorraad daarvoor niet hoeft te worden aangesproken en dat het grondwaterpeil daarom deze weken minder snel zal dalen. 

In de stroomgebieden van de Rijn en de Maas wordt de komende week ook aardig wat neerslag verwacht. De afgelopen week lag de zone met de meeste neerslag vooral over Frankrijk en de Benelux, maar volgende week schuift hij wat verder naar het oosten en komt ook Zuid-Duitsland en het Alpengebied binnen het bereik. Zondag verloopt nog overal droog, maar van maandag t/m woensdag wordt in Zuid Duitsland tot 7 cm regen verwacht; wat voldoende is om de Rijn bij ons later in de week weer een halve meter te laten stijgen. 

Bij dergelijke onstabiele situaties kan er echter ook nog wel (veel) meer regen vallen en als dat uitkomt is ook een wat grotere stijging van de Rijn mogelijk, zeker vanwege de combinatie met de grote hoeveelheden smeltwater die nu door de Alpen worden aangeleverd. Ook het stroomgebied van de Maas zal voldoende neerslag ontvangen om de afvoer soms wat te laten stijgen.

Na de buiige dagen in het begin van de week verloopt de rest van de week in de stroomgebieden van Maas en Rijn grotendeels droog, maar in het weekend wordt in Midden Europa opnieuw regen verwacht en ook dan is er kans op aanzienlijke hoeveelheden. Nederland lijkt dan wat meer buiten de zone met neerslag te vallen, maar dit kan ook wel weer veranderen, want op termijn van een week zijn de verwachtingen van onstabiele weersituaties nooit heel zeker.

Rijn eerst vier dagen stabiel, daarna licht stijgend

De Rijn daalde de afgelopen week eerst nog licht, maar is bij Lobith nu al enkele dagen stabiel rond de 9 m. +NAP en die situatie houdt nog aan tot en met woensdag. De afvoer bedraagt nu ca 2.000 m3/s, wat iets lager is dan normaal (2.250 m3/s) voor deze tijd van het jaar.

Op donderdag komt dan het eerste water aan van de neerslag die maandag en dinsdag in het zuidelijk deel van Duitsland is gevallen. De stand stijgt bij Lobith dan naar ca 9,5 meter in het komend weekend en de afvoer loopt op naar ca 2.300 m3/s. Bij meer neerslag is een wat verdere stijging mogelijk, maar een echt grote stijging zit er niet in omdat het vanaf woensdag weer een dag of drie droog blijft.

Na het vologend weekend daalt de stand daarom ook weer iets, maar blijft zeer waarschijnlijk voorlopig wel boven de 9 meter. De smeltende sneeuw in de Alpen (zie verderop in dit bericht) helpt daar ook nog bij. Omdat er in het volgend weekend ook weer regen gaat vallen in Zuid Duitsland en de Alpen is de kans groot dat er in die week daarna opnieuw een stijging van de Rijn zal volgen. Hoever is nu nog niet te zeggen, maar van lage afvoeren is voorlopig zeker geen sprake.

Maas stabiel net onder de 100 m3/s met soms een uitschieter

De Ardennen ontvingen deze week enkele malen een flinke bui, maar op de Maas had dat niet zoveel invloed. De afvoer daalde in ieder geval niet, maar op een piekje na op donderdag (van ca 150 m3/s) bleef de afvoer bij Maastricht de hele week net onder de 100 m3/s schommelen. Dat is iets lager dan het langjarig gemiddelde dat voor deze tijd van het jaar ca 150 m3/s bedraagt. Deze iets te lage afvoer is het gevolg van het wat drogere voorjaar van dit jaar. De watervoorraden in het stroomgebied raken bij de Maas dan al snel uitgeput.

De komende week lijkt veel op de afgelopen week. De afvoer zal niet veel veranderen omdat er ook nu regen op het programma staat. Grote hoeveelheden neerslag worden niet verwacht en een uitschieter naar boven zal, net als de afgelopen week, dan ook niet veel hoger komen dan 150 m3/s of misschien 200 m3/s. Het gaat vooral om water dat op het verharde oppervlak (steden, wegen etc) in het stroomgebied valt. Met name het Maasdal zelf is dicht bebouwd en veel van het regenwater wordt irect naar de rivier afgevoerd. Zodra het droog is, stopt de aanvoer weer en zo'n piekje duurt daarom ook altijd maar één dag of soms zelfs maar een paar uur. 

Nog steeds veel sneeuw in de Alpen boven de +2000 m 

Vanwege de vrij koele meimaand is er nog steeds veel sneeuw aanwezig in de Alpen. Onder de 2000 m is er de afgelopen weken al veel gesmolten (zie de bovenste figuur van een wat lager gelegen meetstation), maar hogerop ligt nog erg veel en moet het smelten soms zelfs nog beginnen (zie de onderste figuur voor een station op 2300 m). 

Schermafbeelding 2019-06-08 om 13.21.19.png

Sneeuwdikte op een meetstation in de Zwitserse Alpen op ca 1600 m; de donkerblauwe lijn is het verloop van dit jaar.
Sneeuwdikte op een meetstation in de Zwitserse Alpen op ca 1600 m; de donkerblauwe lijn is het verloop van dit jaar.

Schermafbeelding 2019-06-08 om 13.20.53.png

Sneeuwdikte op een meetstation in de Zwitserse Alpen op ca 2350 m; de donkerblauwe lijn is het verloop van dit jaar.
Sneeuwdikte op een meetstation in de Zwitserse Alpen op ca 2350 m; de donkerblauwe lijn is het verloop van dit jaar.

Op satellietfoto’s van de afgelopen jaren van rond deze tijd van het jaar is goed te zien dat er dit jaar nog veel sneeuw ligt. In de figuur hieronder heb ik voor de afgelopen 9 jaar een satellietfoto gezocht die dicht bij de huidige datum ligt. Op het eerste gezicht valt het misschien niet zo op, maar als je wat beter kijkt naar bijvoorbeeld 2011, dan is toch wel duidelijk te zien dat er toen veel minder sneeuw lag; en ook in 2014 en 2017 lag er eind mei niet veel. Vooral als je een kleiner dalletje op zoekt (bv bij het rode pijltje rechtsonder) dan kun je goed de verschillen met andere jaren zien.

9 jaar sneeuw Alpen.jpg

Satellietfoto's van 9 jaar sneeuwbedekking rond begin juni in de noordelijke Alpen (bron https://worldview.earthdata.nasa.gov)
Satellietfoto's van 9 jaar sneeuwbedekking rond begin juni in de noordelijke Alpen (bron https://worldview.earthdata.nasa.gov).

Als we naar de sneeuwbedekking van vorig jaar kijken, dan lag er toen al veel minder dan nu. Mei 2018 was een zeer warme maand in de Alpen en veel sneeuw was in die maand al gesmolten. Dit jaar moet de grote sneeuwsmelt in de hogere delen van de Alpen feitelijk nog beginnen. 

Van deze 9 jaren is 2013 het jaar dat er ook veel sneeuw ligt en de foto lijkt veel op die van dit jaar. De overige jaren, 2012, 2015 en 2016 liggen er ongeveer tussen de jaren met veel en weinig sneeuw in.

Als we de Rijnafvoer van Lobith van dezelfde 9 jaar in een grafiek uitzetten, dan zien we dat de sneeuwarme jaren (2011, 2014 en 2017) onderin de grafiek staan. 2018 had t/m juni nog een vrij hoge afvoer (dankzij de sneeuwsmelt in mei), maar daalde daarna snel omdat de sneeuw al vroeg op was in dat jaar en juni wat de neerslag betreft ook een heel droge maand werd. De intermediaire jaren (2012 en 2015) vinden we terug halverwege de grafiek en 2013, het andere jaar met veel sneeuw, staat helemaal bovenin. Dit was een jaar dat er in juni zelfs een zomerhoogwater optrad. 

Afvoeren laatste 9 jaar.jpg

Rijnafvoer bij Lobith in het voorjaar voor de jaren vanaf 2011 t/m 2019 en het langjarig gemiddelde (periode 1900-2018)
Rijnafvoer bij Lobith in het voorjaar voor de jaren vanaf 2011 t/m 2019 en het langjarig gemiddelde (periode 1900-2018).

2016 valt op, want dit was een gemiddeld jaar wat het sneeuwdek betreft, maar toch was er een langdurig hoge afvoer in juni. Deze werd vooral veroorzaakt door extreme buien die in Duitsland vielen. De rol van smeltende sneeuw in de Alpen was daarin niet zo groot.

Met uitzondering van 2016 valt op dat er een vrij duidelijk verband is tussen de hoeveelheid sneeuw rond deze tijd in de Alpen en de Rijnafvoer in juni en vaak loopt dat nog door tot in juli. Als er rond deze tijd weinig sneeuw ligt, dan is de afvoer altijd laag en naarmate er meer sneeuw ligt is de afvoer hoger of soms zelfs zeer hoog voor het zomerseizoen. Voor zo’n hoge piek is er dan ook altijd wel een periode met veel neerslag nodig, maar zonder de smeltende sneeuw zou die piek veel lager zijn gebleven. Vorig jaar bijvoorbeeld lag er eerder in mei nog veel sneeuw, maar werd het vanaf juni langdurig droog en bleef het bij enkele kleine piekjes in juni.

Dit jaar is er nog van alles mogelijk. Er ligt nog erg veel sneeuw, die de komende maand zal gaan smelten. Als dat gepaard gaat met een periode met veel neerslag, dan kan dat zelfs tot een zomerhoogwater aanleiding geven. Maar ook als er niet veel regen valt, dan ligt er nu nog een voldoende grote voorraad om de Rijn tot eind juli van veel smeltwater te voorzien. Dus zelfs als het nu langere tijd droog wordt, zullen er zeker geen lage afvoeren optreden. En omdat een deel het smeltwater eerst nog in de Zwitserse meren zoals de Bodenzee wordt opgeslagen zal de Rijn ook in augustus nog profiteren van de vele sneeuw die er nu nog ligt.