zondag 18 maart 2018

Grotendeels droog weer en dalende waterstanden

In het begin van de afgelopen week leek het er nog op dat het voorjaar was begonnen, met vrij hoge temperaturen en buien die al een beetje een zomers karakter hadden. Maar ineens was daar weer het hoge drukgebied boven Skandinavië, dat binnen enkele dagen een grote portie koude lucht vanuit Noord Rusland naar Midden Europa wist te transporteren. Het weerbeeld is een exacte kopie van de situatie van ca 3 weken terug; nu duurt de koude uitbraak echter minder lang, maar zcht weer komt er voorlopig ook niet. Dergelijke plotselinge koude-uitbraken zijn zeldzaam, maar dit jaar zijn er dus al twee kort na elkaar. 

Het blijkt dat er een verband is tussen deze invallen van winterweer op het aardoppervlak en een sterke plotselinge toename van de temperatuur op enkele tientallen kilometers hoogte in de atmosfeer. Het KNMI heeft recent op haar website nog aandacht besteed aan deze zogenaamde Sudden Stratosferic Warmings. De snelle temperatuursprong in de stratosfer beïnvloed de positie en de kracht van hoge drukgebieden aan het aardoppervlak en als die dan net boven Skandinavië komen te liggen, heeft Midden Europa te maken met koud en droog weer. Veel sneeuw valt er in deze situaties niet omdat de wind uit het oosten komt. 

Tijdens zo'n periode met hoge druk boven Noord Europa kunnen de lage drukgebieden die gewoonlijk op de Atlantische Oceaan ontstaan ook niet tot de stroomgebieden van Rijn en Maas doordringen. Ze kiezen dan een zuidelijkere koers en brengen regen in het Middellandse Zeegebied. In Spanje en Portugal is met daarom blij met deze sitautie, want daar was de winter tot nu toe erg droog verlopen en vreesde men al voor watertekorten in het zomerseizoen. 

Het Skandinavische hoge drukgebied beweegt nu langzaam naar het westen en komt dinsdag bij Ierland aan; die tijd blijft het bij ons nog droog. Later in de week schuift het hoge drukgebied nog wat verder naar het zuiden en dat maakt de weg vrij voor de lage drukgebieden om ten noorden van het hoge drukgebied langs te gaan. In de tweede helft van de week kunnen regengebieden daarom weer de stroomgebieden bereiken. Erg actief lijken ze voorlopig nog niet te zijn en de neerslag die er valt zal weinig invloed hebben op de rivierafvoeren. Pas na het volgend weekend zou de activiteit weer wat groter kunnen worden, maar er zijn ook weermodellen die uitgaan van een volgende uitbraak van koud weer met juist weinig neerslag. Volgende week zal daarover meer duidelijk zijn.

Rijn gestegen naar 10 meter, vanaf dinsdag weer dalend

De Rijn is de hele afgelopen week langzaam gestegen en de waterstand bij Lobith is nu uitgekomen op ca 10 meter, wat ongeveer normaal is voor deze tijd van het jaar. Het stijging werd veroorzaakt door neerslag die in het begin van de week in het stroomgebied was gevallen. Nu het weer droog en koud is geworden, dalen de afvoeren van alle zijrivieren van de Rijn al weer enkele dagen en deze daling zal zich ook in de hoofdrivier zelf doorzetten. 

Tot dinsdag schommelt het peil bij Lobith nog net boven de 10 meter, om daarna de rest van de week te gaan dalen, waarschijnlijk tot na het volgend weekend. Er gaat dan iedere dag zo'n 10 tot 15 cm af, zodat de stand aan het eind van de week rond de 9,5 m +NAP uit komt. Ik verwacht dat die daling zich ook na het volgend weekend nog wel zal doorzetten.

Maasafvoer steeg afgelopen week naar ca 450 m³/s; vanaf nu weer dalend

De Maas profiteerde ook van de regenzones die in het begin van de week over NW Europa trokken. De afvoer steeg daardoor met zo'n 150 m³/s naar 450 m³/s. Dit is iets meer dan gemiddelde afvoer rond deze tijd van het jaar. In eerste instantie steeg de afvoer deze week door extra water uit de Ardennen, later kwam daar extra water uit Noord Frankrijk voor in de plaats. De afvoer van de Franse Maas is de hele winter al vrij hoog geweest en ook nu weer steeg ze vrij snel terwijl er niet eens zo heel veel regen viel. 

De koude, droge lucht is ook over het stroomgebied van de Maas uitgestroomd. Vanaf maandag wordt het wel iets warmer, maar neerslag van betekenis wordt pas vanaf donderdag verwacht. Ook dan geen grote hoeveelheden en op de Maasafvoer zal dit weinig invloed hebben.

De afvoer bij Borgharen was vandaag ongeveer op zijn hoogste punt en zal de komende dagen langzaam gaan dalen. Het ziet er naar uit dat deze daling de hele week doorzet. Volgend weekend verwacht ik dan weer een afvoer van ca 300 m³/s. 

Oostenwind zorgt voor bijzondere waterstanden

De harde Oostenwind heeft ook invloed op de waterstanden op de grote open wateroppervlakten. Zo is de waterstand in de Waddenzee ca 1 meter lager dan normaal; zowel bij eb als bij vloed. De oostenwind blaast het water via de zeegaten de Noordzee op en tijdens vloed kan het water maar moeilijk terugkeren tegen de wind in. Ook in het Benedenrivierengebeid zijn de waterstanden lager dan normaal, vooral in de Nieuwe waterweg en in Rotterdam is het peil verlaagd. In het Haringvliet en het Hollands Diep, waar 3 weken terug ook erg lage standen werden gemeten tijdens de oostenwind, valt het nu mee. De Rijn- en Maasafvoer is nu namelijk hoger dan toen en dat water verzamelt zich in het Haringvliet voordat het naar zee stroomt. Nu de rivierafvoer hoger is, blijft het peil daar ook hoger.

Op het IJsselmeer en Markeermeer treden nu ook opvallende waterstanden op. Voor de kust van Friesland en Flevoland wordt het water weggeblazen en voor de kust van Noord Holland stuwt het dan op. In de grafiek hieronder is zowel de waterstand van Enkhuizen (rood) als Lemmer (blauw) weergegeven. Goed is te zien hoe het water bij Lemmer verlaagd wordt en dat het dan tegelijkertijd bij Enkhuizen hoger is; de lijnen zijn bijna elkaars spiegelbeeld. Het is ook goed te zien wanneer de oostenwind opstak en hoe de windkracht gedurende de afgelopen 3 dagen heeft gevarieerd in sterkte. 

De windkracht boven het IJsselmeer en Markermeer nam gisteren en vandaag toe tot windkracht 7 à 8, wat uitzonderlijk hard is voor een oostenwind. Daardoor steeg het water langs de kust van Noord Holland met ca 35 cm van -40 cm tot - 5 cm NAP. Langs de Noord Hollandse kust van het Markermeer wordt de dijk binnenkort versterkt omdat deze niet meer bestand zou zijn tegen de hoge waterstanden die daar bij oostenwind optreden. De kruin van de dijk ligt daar nu trouwens al op bijna 4 m boven NAP. Als je nagaat dat een windkracht 7 tot 8 het peil nog geen halve meter opzet, dan is het wel de vraag wat voor windkracht er dan wel nodig is om de dijk in gevaar te brengen.