Droog weer houdt aan, langdurig dalende waterstanden

Hogedrukgebieden houden voorlopig het weer in onze omgeving in hun greep en de kans is groot dat er tot eind januari geen neerslag meer valt in de stroomgebieden. Na de kleine golfjes die de afgelopen week in zowel de Rijn als de Maas passeerden, wacht de rivieren daarom een langdurige daling: de Rijn zakt op termijn weer tot onder de 8 m de Maas onder de 250 m³/s. In het waterbericht leest u de details. Deze week nog een week zonder de rubriek water Inzicht.

Water van de week

Lagedrukgebieden gaan voorlopig om de stroomgebieden heen.

Het is een bekend fenomeen dat hogedrukgebieden vaak een lange adem hebben en veel langdurige droge perioden uit het verleden hangen samen met hogedrukgebieden die van geen wijken wisten. Recent was dat nog het geval in het voorjaar van 2025 toen er in maart zelfs helemaal geen regen viel en de waterstanden in de rivieren daalden naar voor de lente erg lage waarden. In de zomer en het begin van het najaar van 2025 bleven hogedrukgebieden op wat grotere afstand en brachten lagedrukgebieden voldoende regen om de rivieren weer naar een gemiddeld niveau terug te laten veren.

Maar vanaf december zijn het weer vooral de hogedrukgebieden die het weer in onze omgeving bepalen. Bij voorkeur liggen ze boven Zuidoost- en Oost-Europa. Dat lijkt ver weg, maar hun invloed reikt tot over onze omgeving en lagedrukgebieden, die er volop zijn op de Atlantische Oceaan, lukt het niet om verder oostelijk door te dringen dan de Britse eilanden.

Begin januari was een korte uitzondering toen hoge druk even naar het westen verschoof, zodat we met een noordwestelijke stroming te maken kregen en sneeuwbuien onze regio konden bereiken. Inmiddels vinden we de hogedruk weer op zijn vertrouwde plaats boven het oosten van Europa en het ziet er naar uit dat dat de komende twee weken niet of nauwelijks gaat veranderen. In de weerkaarten in de figuur hieronder is de verwachte luchtdrukverdeling weergegeven voor vandaag, over 4 dagen, over 7 dagen en over 10 dagen.  

Luchtdruk januari 2026.jpg

Op dit moment ligt de kern van de hogedruk in de buurt van Kiev en vinden we het dichtstbijzijnde lagedrukgebied ergens ten zuiden van IJsland. Over onze omgeving en de stroomgebieden staat een zuid- tot zuidoostelijke stroming, die nu nog relatief zachte lucht aanvoert vanuit het Middellandse zeegebied. De komende dagen verschuift het hogedrukgebied wat naar het noorden en dringt een lagedrukgebied op vanaf de oceaan tot bij Ierland; zoals het tweede kaartje rechtsboven laat zien.

De stroming verschuift wat naar het oosten waardoor koudere lucht onze omgeving kan bereiken. Over een week -dat is het kaartje linksonder- is het lagedrukgebied over Frankrijk naar het Middellandse zeegebied geschoven terwijl het hogedrukgebied nog steeds boven Oost Europa ligt. De aanvoerrichting van de lucht naar onze omgeving is nog steeds vanuit het zuidoosten en het blijft dan nog aan de koele kant.

Er zijn berichten dat het mogelijk veel kouder gaat worden maar op grond van deze weerkaart is dat niet de verwachting. Daarvoor zou het hogedrukgebied boven Finland moeten blijven liggen zodat er met een oostelijke wind veel koudere lucht uit het noorden van Rusland aangevoerd zou kunnen worden. Volgens deze verwachting van het Europese weermodel ziet het daar echter niet naar uit en blijft de route voor lucht van Siberië voor ons geblokkeerd. Omdat het een verwachting is, kan dit uiteraard nog veranderen.

Wel vrijwel zeker is dat het lagedrukgebied onder ons doorschuift en de neerslag die ermee samenhangt kan daardoor onze omgeving en ook de stroomgebieden niet bereiken. In het laatste kaartje rechtsonder zien we hoe de situatie daarna evolueert. Zodra het lagedrukgebied boven de Middellandse Zee verder naar het zuiden is geschoven breidt het hogedrukgebied zich tot over West- Europa uit. De stroomgebieden liggen er dan precies onder en een nieuw lagedrukgebied boven dat Atlantische Oceaan komt er niet aan te pas.

Dit is de situatie voor 28 januari en ook als we de verwachting van het Europese weermodel voor de dagen daaran mogen geloven. dan houdt dit hogedrukgebied ook daarna nog wel enige tijd aan. Volgende lagedrukgebieden, die vanaf de begin februari worden verwacht, blijven dan deze dezelfde zuidoostelijke koers volgen, waardoor het ook dan nog droog blijft in de stroomgebieden.

Neerslag komende 10 dagen.jpg

De kaart hierboven laat de verwachte neerslaghoeveelheden zien voor de komende 10 dagen. Zowel het stroomgebied van de Rijn als de Maas blijven daarin helemaal droog en ook de verwachting voor de komende 15 dagen (niet afgebeeld) laat precies hetzelfde beeld zien. Regen valt er wel in een brede strook over het zuidwesten van Europa in de baan die de lagedrukgebieden volgen. Vooral in de landen rond de Middellandse Zee kunnen deze lagedrukgebieden de komende week erg veel regen gaan brengen, met lokaal overlast tot gevolg.

De enige mogelijkheid dat er de komende tijd in de stroomgebieden nog wel regen valt, is er als het lagedrukgebied dat op 24 en 25 januari over Frankrijk trekt (zie de eerste figuur), toch iets noordelijke uit zou komen. De weermodellen lieten dat eerder deze week nog wel zien als mogelijkheid, maar in de laatste verwachtingen is dat weer van de baan. In mijn waterverwachting ga ik er daarom vanuit dat het de komende 10 tot 14 dagen droog blijft.

Rijn zet een langdurige daling in tot onder de 8 m.

De afgelopen week verliep erg warm voor de tijd van het jaar en de sneeuw die in de eerste week van januari was gevallen is op de meeste plaatsen weer gesmolten. Pas boven de 800 m in het Sauerland en boven de 1000 m in de Vogezen en het Zwarte Woud heeft wat sneeuw de dooi overleefd. En uiteraard in de Alpen, maar daar dooit de sneeuw hogerop zelden weg in de winter.  Bij deze dooiperiode kwam er vrijwel geen regen aan te pas en in zo’n situatie smelt de sneeuw geleidelijk weg.

We zien dat terug in een geleidelijke stijging van de waterstand van de Rijn tihdens de afgelopen week; naar ca 9,3 m NAP op zaterdag. Als de sneeuw was gesmolten in combinatie met regen, dan was de waterstand verder gestegen. Dan smelt de sneeuw namelijk in 1 of 2 dagen en samen met de regen had dat deze week dan voor een hoogwatergolfje gezorgd. Geen groot hoogwater, maar een waterstand van tussen de 11,5 tot 12 m was dan wel mogelijk geweest, bij een afvoer tussen 4.000 en 5.000 m³/s.

Nu bleef het bij een stand van 9,3 m en een afvoer van 2.300 m³/s. Inmiddels is de hoogste stand achter de rug en omdat de sneeuw gesmolten is in het stroomgebied en er de komende twee weken vrijwel geen regen wordt verwacht, gaat de waterstand fors dalen. Eerst een paar dagen met ca 10 cm per dag, daarna enige tijd met 15 cm per dag en tegen het eind van de maand weer afnemend tot 10 en later 5 cm per dag. Op dinsdag 20/1 verwacht ik dat de waterstand weer onder de 9 m NAP zakt (afvoer 2.000 m³/s) en op zaterdag 24/2 onder de 8,5 m NAP (afvoer 1.600 m³/s). Tegen het eind van de maand, rond 30/1 verwacht ik dat ook de 8 m NAP (afvoer 1.350 m³/s) wordt onderschreden en waarschijnlijk zet de daling ook in de eerste dagen van februari nog door.

Voor de tijd van het jaar zijn dit lage afvoeren want het langjarig gemiddelde bedraagt medio januari zo tussen de 2.700 en 3.000 m³/s. Daar hoort dan een waterstand bij van ongeveer 10 meter; wat dus betekent dat het piekje dat deze week passeerde, zelfs nog 70 cm lager was.

Maas daalt de hele komende week en ook in de week daarna.

De sneeuw die aan het begin van de week nog in de Ardennen lag is inmiddels helemaal gesmolten en dat leverde de Maas de afgelopen week steeds een paar honderd m³/s extra op tot bij Maastricht een afvoer tussen de 500 en 600 m³/s. Vorige week verwachtte ik nog dat er ook regen zou vallen in deze week en dan zou de afvoer hoger zijn uitgevallen dan nu het geval was. Dan zou de sneeuw namelijk sneller zijn gesmolten en in combinatie met het regenwater had dan een afvoer van 1000 m³/s of meer mogelijk geweest. Maar nu kwam het allemaal wat geleidelijker en bleef een hogere afvoer uit.

Nu alle sneeuw weg is en er de komende 10 dagen geen regen wordt verwacht gaat de afvoer gestaag verder dalen. Ik verwacht dat deze gemiddeld dagelijks met zo'n 25 m³ afneemt en dat betekent dat aan het eind van de week de afvoer weer onder de 300 m³/s zal zijn gedaald. Ook na het volgend weekend zet de daling door maar dan wat trager en omdat het voorlopig droog blijft, verwacht ik een daling tot aan het eind van de maand; bij een afvoer die dan zo rond de 200 m³/s zal zijn uitgekomen. Een nieuwe stijging is voorlopig niet in zicht.