Nattere week, maar geen grote hoeveelheden, waterstanden iets stijgend

In het begin van de komende week nadert een lagedrukgebied en gaat er voldoende regen vallen voor een lichte stijging van de Rijn en de Maas. Van een overgang naar een echt natter weertype en hoger dan gemiddelde waterstanden is echter nog geen sprake. In de tweede helft van de week breekt namelijk opnieuw een wat langere droge periode aan. Voorlopig blijven de waterstanden daarom op een te laag niveau voor de tijd van het jaar.

In de rubriek water inzicht een overzicht hoeveel water vanuit Duitsland en hoeveel vanuit Zwitserland naar de Rijn werd afgevoerd. Tijdens het droogste deel van de zomer bedroeg het Zwitserse deel bijna 80%.

water van de week

Vanaf dinsdag regen, maar later in de week weer voor langere tijd droog

Het hogedrukgebied boven Centraal Europa dat in de tweede helft van de afgelopen week het weer in de stroomgebieden bepaalde, trekt vandaag en morgen weg naar het oosten. Dat maakt de weg vrij voor regenzones behorend bij een groot lagedrukgebied dat vanaf het noorden van de Atlantische Oceaan naar oosten optrekt. Van dinsdag t/m donderdag kan er daarom regen gaan vallen, maar de hoeveelheden lijken niet zo groot te worden. 

Daarbij zet het lagedrukgebied niet echt door, maar trekt het zich later in de week weer terug in westelijke richting. Het eerder genoemde hogedrukgebied keert dan ook weer terug en stationeert zich later in de week boven Scandinavië. Een voor het winterhalfjaar kenmerkend weerpatroon van lagedrukgebieden die ten noorden van ons langs naar het oosten trekken, komt voorlopig dan ook nog niet op gang en aan het eind van de komende week keert het droge weertype weer terug.

Ook na het volgend weekend lijkt het hogedrukgebied boven Noord-Europa stand te houden en veel neerslag hoeven we voorlopig niet te verwachten. Voor de waterstanden betekent dat, dat ze in de loop van de week wel iets kunnen stijgen vanwege de regen die van dinsdag t/m donderdag gaat vallen, maar dat ze vanaf het weekend weer zullen gaan dalen. Een stijging tot boven het langjarig gemiddelde voor deze tijd van het jaar lijkt er voorlopig niet in te zitten.

Rijn stijgt vanaf het eind van de week naar ca 8,3 m, op langere termijn weer dalend 

De eerste regenzone behorend bij het lagedrukgebied op de Atlantische Oceaan bereikt in de loop van maandag het westen van het stroomgebied van de Rijn. Tot en met donderdag volgt er nog meer regen en vooral de Moezel en andere zijrivieren op de westelijke oever kunnen dan wat stijgen. Pas op donderdag de 17e dringt de meer intensieve neerslag ook door tot het oostelijke deel van het stroomgebied, maar de totale hoeveelheden blijven daar beperkt.

Na donderdag neemt de kans op regenval al weer af en wordt nog maar enkele millimeters verwacht, onvoldoende om de Rijn verder te laten stijgen. Vanaf het weekend neemt de invloed van hogedruk boven Noord en Oost-Europa toe en wordt het weer voor wat langere tijd droog in het stroomgebied.

De waterstand bij Lobith bedraagt nu ongeveer 7,75 m (NAP) en stijgt vandaag en morgen een klein beetje, tot ca 7,85 m. De afvoer bedraagt nu ca 1.175 m³/s en stijgt ongeveer 100 m³/s. Vanaf de 18e komt het eerste water aan van de neerslag die in het begin van de komende week gaat vallen en dan stijgt de stand langzaam wat verder. 

Pas in het weekend komt ook water aan vanuit Zuid Duitsland en dan neemt de stijgsnelheid iets toe tot uiteindelijk een stand van ca 8,3 m op 23 november. De afvoer bedraagt dan ca 1.500 m³/s.  Omdat het vanaf weekend weer voor wat langere tijd droog wordt, zal de stand vanaf 24 november ook weer gaan dalen. Al met al blijft de Rijnafvoer duidelijk te laag voor de tijd van het jaar. Het langjarig gemiddelde voor deze tijd van het jaar bedraagt voor de afvoer namelijk ca 2.000 m³/s en daar blijft de Rijn de komende tijd zo'n 500 tot 750 m³/s onder.

p.s. De afgelopen week leek het er nog op dat de natte periode wat langer zou duren en in een berichtje op Twitter ging ik er vanuit dat de Rijn tot 8,5 m, misschien wel 9 m kon stijgen, maar daar ziet het nu toch niet meer naar uit. De hogedrukgebieden hebben voorlopig meer invloed op het weer in de stroomgebieden dan de lagedrukgebieden. 

Maas kan iets stijgen, maar blijft erg laag

De afvoer bij Maastricht daalde in de afgelopen week weer tot onder de 50 m³/s en blijft daarmee veel te laag voor de tijd van het jaar. Vanaf maandag gaat er wel wat regen vallen in het stroomgebied en zal de afvoer ook wat stijgen. Dinsdag blijft het nat, de woensdag verloopt waarschijnlijk weer droog en op donderdag staat een nieuwe regenzone op het programma. De totale hoeveelheden zijn echter niet groot genoeg voor een grotere stijging en vanaf vrijdag ziet het er nu naar uit dat weer een langere droge periode aanbreekt.

De meeste regen op maandag en dinsdag wordt aan de zuidkant van de Ardennen verwacht en vanaf daar is het water 1 tot 2 dagen onderweg voordat het bij Maastricht aankomt. Een stijging van de afvoer is daarom vanaf woensdag te verwachten. Omdat de regenhoeveelheden niet groter zijn dan ongeveer 1 cm, verwacht ik dat de afvoer hoogstens tot ca 75 à 100 m³/s kan stijgen. 

De woensdag zelf verloopt vrijwel droog en de stijging zal dan niet doorzetten. Op donderdag 17/11 volgt een nieuwe regenzone en op vrijdag kan de afvoer dan opnieuw wat stijgen, mogelijk tot net boven de 100 m³/s. Veel meer lijkt er niet in te zitten en omdat daarna tot 23/11 vrijwel geen regen meer wordt verwacht, zal de afvoer vanaf het komend weekend weer gaan dalen tot onder de 75 en later ook weer tot onder de 50 m³/s.

water inzicht

Het stroomgebied van de Rijn bovenstrooms van Lobith is ca 160.000 km² groot, dat is ongeveer vier keer de oppervlakte van Nederland. Van het stroomgebied ligt verreweg het grootste deel in Duitsland, gevolgd door Zwitserland en Frankrijk. Daarnaast ontvangt de Rijn ook nog water uit Oostenrijk, Liechtenstein, Luxemburg, België en zelfs een heel klein stukje van Italië.

De vier Alpenlanden beslaan samen ca 36.000 km² van het stroomgebied. Dat is dus minder dan 25% van het stroomgebied, maar voor de afvoer bij Lobith is dit gebied relatief veel belangrijker. Van het water dat tot nu toe dit jaar door de Rijn werd afgevoerd, was namelijk ca 45% afkomstig uit de Alpenlanden. 25% van het stroomgebied levert dus 45% van het water en de overige 75% leverde 55% van het water.

Als we naar het jaarverloop kijken (zie grafiek) hierna dan valt op dat het aandeel vanuit de Alpenlanden ook sterk wisselt met de seizoenen. In de wintermaanden en een groot deel van het voorjaar, tot ongeveer 1 mei, leveren de Alpenlanden namelijk maar relatief weinig water en is verreweg het grootste deel afkomstig uit de rest, d.w.z. uit Duitsland en via de Moezel ook nog uit Frankrijk, Luxemburg en België.

Vooral hoogwaterperioden (de pieken in de grafiek) zijn dan afkomstig uit het overige deel van het stroomgebied. Vanuit de Alpenlanden neemt de afvoer ook wel wat toe, maar de hoofdmoot is toch afkomstig uit de rest van het stroomgebied. In het winterhalfjaar is er vrijwel geen verdamping en de vegetatie onderschept ook niet veel water en daarom levert het hele stroomgebied dan water. Tijdens perioden met veel neerslag komt dan veel water tot afstroom en zo ontstaan makkelijk hoogwatergolven.

Zo was t/m april bijna 70% van al het water afkomstig uit het overige deel van het stroomgebied een slechts 30% uit de Alpenlanden. Vanaf 1 mei verandert de situatie worden de Alpenlanden in korte tijd de belangrijkste bron van het Rijnwater. In mei smelt in de Alpen de sneeuw van de voorgaande winter, wat verklaart dat de afvoer 2 maanden  lang naar een vrij hoog niveau gaat, tussen 800 en 1000 m³/s.

Tegelijkertijd verliep de maand mei dit jaar erg droog in de rest van het stroomgebied, zodat de afvoer daar vandaan sterk daalde en al snel tot onder de 500 m³/s zakte. In een gemiddeld jaar is het verloop vanuit de rest van het stroomgebied overigens veel geleidelijker, maar dit jaar was het voorjaar en de zomer erg droog. 

De droogte hield vooral in Duitsland en het oosten van Frankrijk aan en in juli was de afvoer uit dit deel van het stroomgebied gedaald tot ongeveer 300 m³/s. In andere jaren gebeurt dat ook wel eens, maar dit jaar gebeurde dat al vroeg in de zomer. Vanaf half juli nam ook de afvoer vanuit de Alpenlanden plotseling sterk af. De sneeuw van de voorgaande winter was ondertussen allemaal gesmolten en ook in de Alpen, waar t/m begin juli nog wel buien waren gevallen, brak een lange droge periode aan.  

In de laatste week van augustus werd de situatie hele extreem, de afvoer vanuit de Alpen was ondertussen teruggevallen tot ca 500 m³/s en de rest van het stroomgebied leverde nog slechts 150 m³/s. Nog niet eerder was de Rijnafvoer in deze tijd van het jaar zo ver gedaald. Wat opvalt is dat het vooral de afvoer vanuit de rest van het stroomgebied was die maar bleef dalen, de Alpen daarentegen bleven de hele droge periode vrij stabiel op ca 500  m³/s. 

Het percentage vanuit de Alpen (zie grafiek hierna) nam in deze droge periode daarom alsmaar verder toe tot ca 80% aan het eind van augustus. Omdat gewoonlijk pas in september of  oktober de laagste Rijnafvoer wordt bereikt werd dit jaar gevreesd dat de afvoer nog wel eens veel verder zou kunnen dalen, maar gelukkig sloeg vanaf begin september het weer om.

Zowel in de Alpen als in de rest van het stroomgebied vielen forse buien en na maandenlang te droog weer werd september zowaar een te natte maand. In de bovenste grafiek zien we dat vanuit de Alpen de afvoer al snel ca 250  m³/s toenam, waardoor de afvoer bij Lobith ook weer kon stijgen. In de weken daarna nam gestaag ook de afvoer vanuit de rest van het stroomgebied toe en vanaf half september werd daarvandaan de 500  m³/s weer overschreden.  Het percentage water uit de Alpenlanden nam daardoor weer af tot ca 60% laat de grafiek hieronder zien.

De maand oktober is in delen van het stroomgebied wel weer vrij droog verlopen, maar in Zuid Duitsland en de Alpenlanden viel wel veel regen en halverwege oktober was er vanuit de Alpen zelfs sprake van een flinke golf aan water. Het zorgt er voor dat de Rijnafvoer in de maand oktober niet opnieuw ver is weggezakt.

Ondertussen is het najaar al een aardig eind gevorderd en gewoonlijk neemt in november de Rijnafvoer weer toe. Dat is dan vooral water vanuit het overige deel van het stroomgebied, want in de Alpen gaat vanaf nu de neerslag vooral als sneeuw vallen.

Voorlopig is de afvoer vanuit de Alpen echter nog steeds hoger dan vanuit de rest van het stroomgebied. En zoals het er nu naar uitziet blijft dat ook de komende 2 tot 3 weken nog zo, want er wordt nog onvoldoende regen verwacht om de afvoer vanuit de rest van het stroomgebied flink te laten stijgen.