U bent hier

Wisselvallig begin van de week, rivierafvoeren stijgen nog maar weinig

De laatste week van september verliep wisselvallig en in heel Westen en Midden Europa viel wel enige regen. Ten zuiden van Nederland waren de hoeveelheden echter niet zo groot en de Rijn en de Maas stegen daarom maar een klein beetje. Ook de regen van vandaag brengt daar niet veel verandering in. De waterverwachting is dan ook dat de lage afvoeren van de rivieren ook deze week nog aanhouden. Verder in dit bericht aandacht voor de wind die vannacht aantrekt langs de kust. Het wordt geen storm, maar omdat het ook precies springtij is, is de vloed wel extra hoog, waardoor de waterstand met name in Zeeland en Zuid Holand verhoogd is, maar niet zo hoog dat stormvloedkeringen gesloten hoeven te worden.

Regenval onvoldoende voor sterkere stijging van de rivieren

De afgelopen week verliep wisselvallig en er passeerden enkele regenzones. Ook vandaag staat een regengebied op het programma en maandag en dinsdag blijft het ook niet droog. Daarna komt West en Midden Europa onder invloed van hoge druk en verdwijnen de neerslagkansen voor enkele dagen. Rond het volgend weekend dringen dan weer nieuwe regenzones op. 

Er viel de afgelopen week overal in de stroomgebieden wel enige regen, maar de activiteit van de neerslagzones was naar het noorden toe het grootst. Nederland viel dan ook in de prijzen, met lokaal meer dan 5 cm regen erbij en september is zeker in Noord Nederland een natte maand geworden. Ook Zuid Nederland kon eindelijk eens profiteren van de neerslag, met zo'n 3 tot 4 cm. Daarmee blijft september daar wel een te droge maand, maar niet meer zo extreem als het er eerst naar uitzag. Deze paar cm is echter lang niet voldoende voor het opheffen van het zeer grote neerslagtekort dat daar in 2 jaar is opgebouwd; daar is wel een halve meter regen voor nodig. 

Ten zuiden van Nederland viel minder neerslag dan vorige week nog werd verwacht en Maas en Rijn ontvingen daarom onvoldoende water voor een grotere stijging. In de Rijn is een heel klein golfje onderweg, de Maas bleef erg laag.

Vanaf vandaag tot en met dinsdag passeren nog enkele regenzones, maar ook nu valt het meeste in het noorden van de stroomgebieden en verwacht ik slechts kleine veranderingen in de rivierafvoeren. Vanaf woensdag breidt een hogedrukgebied zijn invloed vanaf de Atlantische Oceaan tot over Europa uit en wordt het overal weer droog. Zoals het er nu naar uitziet trekt dat hogedrukgebied wel vrij snel door en kunnen vanaf komend weekend weer neerslagzones de stroomgebieden van Rijn en Maas bereiken. Mogelijk dat er dan wat meer regen valt in het stroomgebied van de Rijn en de afvoer iets meer kan stijgen dan nu, maar deze verwachting is nog erg onzeker.

Rijn stijgt een beetje tot ca 1200 m3/s (7,75 m bij Lobith)

In het midden van de afgelopen week daalde de Rijn bij Lobith tot ca 7,35 m +NAP en bedroeg de afvoer ca 1030 m3/s. De 1000 m3/s werd net niet gehaald en het ziet er naar uit dat dat ook de komende week niet gebeurt. Door de regenval van de afgelopen week kreeg de Rijn een beetje extra water vanuit Zuid Duitsland (stijging ca 100 m3/s) en vanuit Midden Duitsland (ca 50 m3/s) te verwerken en dat zorgt sinds donderdag voor een langzame stijging bij Lobith. Deze stijging zet nog door tot dinsdag of woensdag als de afvoer bij Lobith tot 1200 m3/s is gestegen en de stand 7,75 m +NAP bereikt. Dat is nog steeds laag voor de tijd van het jaar, want de gemiddelde afvoer bedraagt eind september ca 1650 m3/s en de waterstand is daarmee 75 cm lager dan normaal. 

Vanaf woensdag daalt de afvoer dan weer wat, maar omdat er tot dinsdag nog wel regen valt in het stroomgebied zal dat niet veel zijn. In het komend weekend verwacht ik dan een afvoer van ca 1100 m3/s en bij Lobith een waterstand van 7,5 m +NAP. Op grond van de huidige neerslagverwachtingen kan de afvoer daarna eerst nog enkele dagen een beetje dalen, om daarna weer wat te gaan stijgen. Een daling tot onder de 1000 m3/s lijkt er ook in die week niet in te zitten.

De gemiddelde afvoer van september bedroeg bij Lobith 1240 m3/s, dat is ca 450 m3/s minder dan in een normale septembermaand en de waterstanden waren daardoor deze maand gemiddeld 80 cm lager. Het was een maand zonder uitschieters, met een langzaam dalend verloop. Dat is normaal voor september, want in deze maand neemt de afvoer vanuit de Alpen en de Zwitserse meren altijd langzaam af en als er dan geen regen van betekenis valt in het stroomgebied, dan zien we die afname ook terug in het afvoerverloop bij Lobith.

Maasafvoer blijft erg laag; in het midden van de week kans op een kleine stijging

De gemiddelde afvoer voor september bedroeg bij Maastricht iets minder dan 30 m3/s en dat is zeer laag voor de Maas. Het is ruim onder het gemiddelde voor september, dat ca 100 m3/s bedraagt en zelfs lager dan in het zeer droge jaar 2018, toen de afvoer nog 35 m3/s bedroeg. Net als in de zomermaanden is ook september bij de Maas een maand met steeds vaker lage afvoeren. Zo was de gemiddelde afvoer over de afgelopen 15 jaar met 70 m3/s circa 30% lager dan het langjarig gemiddelde. Bij de Rijn bedroeg de afnamne over deze periode maar 5%. 

De afgelopen week viel er wel wat regen, maar het stroomgebied is blijkbaar nog zo uitgedroogd dat daar in de Maas zelf nog weinig van te merken was. Bij Maastricht nam de afvoer in het midden van de week met slechts 10 m3/s toe en 2 dagen later was dat al weer voorbij. Ook de komende week komt hier niet heel veel verandering in. Alleen op dinsdag ziet het er naar uit dat een wat intensievere regenzone passeert, die voor een korte opleving kan zorgen. Vooral vanaf het verharde oppervlak, dat er veel is in het Maasdal, kan dan wel enkele tientallen m3/s naar de Maas stromen en daarom zou er dinsdag in de loop van de dag of op woensdag een piekje kunnen komen tot 100 m3/s of iets hoger. Maar het zou ook nog kunnen dat de neerslagzone vrij snel overtrekt en er weinig verandert. De afvoer zal dan de hele week tussen de 30 en 40 m3/s blijven schommelen. Ook op wat langere termijn is er voor het stroomgebied van de Maas weinig neerslag te verwachten.

Harde wind en springtij

Tweemaal in de maand, ongeveer 2 dagen na volle en 2 dagen na nieuwe maan is het springtij. Zon en maan trekken dan samen de vloedgolf die rond de aarde beweegt nog iets verder omhoog en dat zorgt langs onze kust voor een enkele decimeters hogere vloedstand. Vaak merken we daar niet zoveel van, maar als springtij samenvalt met harde wind, dan komt de waterstand extra ver omhoog en als de wind dan ook nog uit het noordwesten waait zelfs nog wat hoger. Vannacht valt dit allemaal precies samen: springtij, harde wind en ook nog uit het noordwesten

Vanmiddag en vanavond is er nog niet zoveel aan de hand, maar rond middernacht draait de wind naar het noordwesten en neemt dan flink toe tot windkracht 7 á 8. Het windveld bestrijkt de hele Noordzee, dus kan het water extra opgestuwd worden. Dit hoeft echter nog geen extra hoge waterstanden op te leveren, want als de harde wind optreedt als het net eb is langs de kust, dan nivelleert dat de opzet weer helemaal. Daarom moeten we ook nagaan waar de vloed zich ten tijde van de harde win langs de kust bevindt. De vloed beweegt namelijk als een langerekte golf van zuid naar noord langs onze kust en doet daar ongeveer 12 uur over.

Komende nacht als het windveld rond middernacht de Nederlandse kust bereikt, bevindt de vloedgolf zich nog in België; daar worden dan ook de relatief hoogste standen verwacht. In Nederland arriveert de vloedgolf om 3 uur bij de Zeeuwse kust en om 4 uur bij Zuid Holland. De wind is dan nog hard dus daar is de opzet van het water, met ca 60 tot 70 cm bovenop de al verhoogde springtijstanden, dan ook groot. Bij Zeeuws Vlaanderen komt de stand net iets onder de waarde waarbij van stormvloed sprake is. In de Oosterschelde blijft de verwachte stand ca 30 cm onder de waarde waarbij de kering wordt gesloten. In de monding van de Nieuwe waterweg is er ook een opzet van 70 cm, maar van een sluiting van de Maeslandkering is nog lang geen sprake; dat gebeurt pas bij een waterstand van 3 meter bij Hoek van Holland en daar blijft de stand ca 75 cm onder. Misschien dat wel de Algerakering in de Hollandsche IJssel even gesloten zal worden, want die gaat al bij een veel lagere stand dicht.

De vloedgolf vervolgt zijn weg verder langs de kust en komt om 10 uur bij den Helder aan. De wind is dan al weer wat afgenomen en de opzet van het water is er dan ook minder dan langs de Zeeuwse en Zuid Hollandsche kust. Dat beeld zet zich voort langs de Waddenkust. De vloedgolf is hier nog 4 uur onderweg tot hij bij Delfzijl aankomt en de wind is dan nog wat verder afgenomen. Toch is in de Eems Dollard de opzet van het water hoger dan langs enig ander punt aan de Nederlandse kust. Door de trechtervorm van dit estuarium wordt het water extra opgestuwd en in de Dollard komt het water daardoor wel 1,25 m hoger dan zonder dat er harde wind zou zijn geweest. Dat is daar echter een vrij normaal verschijnsel, want de waterstand blijft er nog ruim onder de waarden waarbij van een stormvloed sprake zou zijn.

De waterhoogten die ik hierboven noem zijn gebaseerd op de verwachting van 12 uur vanmiddag. Zeker bij een storm kan er op het laatste moment nog veel veranderen. Als het windveld namelijk iets vertraagt en een paar uur later pas de kust bereikt, dan valt de hardste wind in Zeeland wel net samen met het passeren van de vloedgolf en kan de waterstand net weer 1 of 2 decimeter hoger uitvallen. Het blijft daarom belangrijk om de actuele waterhoogten te blijven volgen. Dit kan onder andere via de site van RWS: waterinfo.nl