U bent hier

zondag 26 mei 2019

Er staat ons nog één vrij wisselvallige week te wachten, maar daarna volgt er waarschijnlijk een periode met (zeer) warm en droog weer. Na het water- en weerbericht nemen we vooruitlopend op deze droge periode even de stand op van de droogte in Nederland. Verder bij de Rijn extra aandacht voor het kleine hoogwatergolfje dat passeerde, waardoor we even een wat hogere waterstand hebben. Hoeveel water van de regenperiode die dit veroorzaakte is al langs en hoeveel bevindt zich nog in het stroomgebied.

Deze week enkele malen regen, daarna waarschijnlijk een langere periode droog

Een zone met lage drukgebieden ligt ten noorden van Nederland en is de motor die de komende dagen regenzones over de stroomgebieden van Maas en Rijn stuurt. Nederland ligt relatief dichtbij de zone met lage druk en hier valt zowel zondagnacht als op dinsdag en waarschijnlijk ook op donderdag nog aardig wat regen. Verder naar het zuiden wordt minder regen verwacht en voor een groot deel van de stroomgebieden van Maas en Rijn blijft het deze week bij minder dan 1 cm neerslag en dat is te weinig voor enig effect op de waterstanden.

Nog weer verder naar het zuiden wordt in de Alpen wel aardig wat regen verwacht, tegen de bergen aan lopen de neerslaghoeveelheden daar op tot meer dan 5 cm, en samen met smeltende sneeuw levert dat wel enige extra afvoer op voor de Rijn. 

Later in de week komt onze omgeving steeds meer onder invloed van hoge druk en de kans is groot dat een hoge drukgebied zich vanaf het volgend weekend ten oosten van ons vestigt, waardoor we in een warme luchtstroming komen. Het wordt dan voor langere tijd droog op misschien enkele buien na.

De stand van de droogte in het land

Voor Nederland betekent dit dat er tot het eind van de week nog tot zo’n 1,5 tot 2,5 cm regen kan vallen. Gemiddeld over het land zal mei daarmee op ca 4 tot 4,5 cm regen uitkomen en dat is ca 2 cm minder dan waar we recht op hebben volgens het langjarig gemiddelde. Er zijn wel regionale verschillen; zo is het in het noordwesten van het land duidelijk droger, met lokaal misschien maar 2 cm voor de hele maand mei. Rond de Veluwe en in Midden en Zuid Limburg was het tot nu toe juist wat natter dan normaal en daar valt deze week voldoende bij om op de normale hoeveelheid neerslag voor mei uit te komen. 

Mei lijkt wat de neerslaghoeveelheden daarmee wat op april, ook toen kwamen we gemiddeld over het land rond de 4 cm uit. Dit is voldoende om de bovenste bodemlagen vochtig te houden en omdat de meeste planten daar hun water vandaan halen, zien we nu nog bijna nergens symptomen van droogte.  Om het grondwater aan te vullen zijn deze regenhoeveelheden echter onvoldoende en het tekort dat vorige zomer op de hogere zandgronden in Brabant, Limburg Gelderland, Overijssel en Drenthe is ontstaan, en deze winter niet kon worden bijgespijkerd, is daarom nog steeds groot. 

Of dat tot problemen zal leiden, hangt af van hoe de zomer gaat verlopen. Als het een vrij normale zomer wordt, met regelmatig neerslag is er niet zo veel aan de hand.  En ook een wat langere droge periode binnen de zomer van zo’n 2 of 3 weken hoeft nog geen probleem te worden, maar als het net als vorige jaar 2 tot 3 maanden droog wordt, dan zullen er op de zandgronden weer grote watertekorten ontstaan. Gelukkig is de kans op dergelijke langdurige droogte in onze contreien niet heel groot. Maar dat is geen garantie dat het ook niet gebeurt.

Rijn nu op zijn hoogste stand, verder de hele week dalend

De extreme regenval in Zuid Duitsland van vorige week zondag en maandag leverde in Zuid Duitsland een flinke afvoergolf op die in zo’n 5 dagen stroomafwaarts bewoog en vanmorgen bij Lobith passeerde. De waterstand steeg bijna 2,5 meter en kwam iets onder de 11 meter uit; de afvoer verdubbelde bijna van 1.700 kwam naar 3.270 m3/s. Dit is voor mei geen uitzonderlijke stand en afvoer. Rond deze tijd van het jaar zijn er vaker van dit soort golfjes. Dit verschijnsel duurt tot medio juli; daarna wordt de kans er op wat kleiner, maar ook dan zijn ze niet helemaal weg in de meetreeksen. 

Na de hevige regenval op maandag bleef het de rest van de week droog en daarom zijn stroomopwaarts de afvoeren overal al weer flink aan het dalen. Die daling bereikt Lobith vanaf morgen en dan daalt de waterstand met zo’n 20 tot 25 cm per dag, tot in het volgend weekend de 9,5 meter wordt bereikt. De afvoer zal dan rond de 2.250 m3/s zijn uitgekomen. Het ziet er naar uit dat de daling daarna niet verder doorzet en enige tijd rond deze waarde blijft schommelen; ook al wordt het langere tijd droog in een groot deel van Duitsland en Frankrijk. 

De afvoer ligt daarmee circa 500 m3/s hoger dan voor het piekje dat nu passeert. Dit is goed voor 1 meter extra water bij Lobith en deze extra meter hebben we te danken aan de Zwitserse meren. In alle meren is de afgelopen week heel veel water opgeslagen en dat water wordt veel gelijkmatiger afgevoerd dan dat het de meren in is gestroomd. Zo levert de Bodenzee nu ca 250 m3/s meer water dan voor de piek (zie grafiek) en zelfs als er nu weinig neerslag zou vallen, is er voldoende water opgeslagen om dit ca. 3 weken lang vol te houden. 

Schermafbeelding 2019-05-26 om 09.21.53.png

Afvoer bij Konstanz waar de Bodenzee eindigt en de Rijn ijn loop hervat
Afvoer bij Konstanz waar de Bodenzee eindigt en de Rijn ijn loop hervat

Maar het blijft in de Alpe niet droog, want deze week valt er weer aardig wat regen en gaat er ook steeds meer sneeuw smelten, dus wordt er nog meer water opgeslagen en groeit de buffer nog verder aan. In de figuur is dat later in de week ook zichtbaar aan de verder stijgende lijn.

Maas profiteerde niet van de vele regen en daalde weer naar ca 100 m3/s

Op enkele buien na op zondag bleef het de afgelopen week droog in het stroomgebied van de Maas en de afvoer daalde bij Maastricht daarom van rond de 150 m3/s aan het begin van de week naar ca 100 m3/s op dit moment. Dit is ca 75 m3/s minder dan het langjarig gemiddelde. 

Er passeren de komende week wel enkele regengebiedjes, maar de hoeveelheden regen die in Ardennen gaan vallen lijken onvoldoende voor een stijging van de Maasafvoeren. Hoogstens blijft het peil schommelen bij een waarde iets onder de 100 m3/s. En als het inderdaad wat langer warm en droog gaat worden vanaf het volgend weekend dan zal de afvoer weer verder gaan dalen en komt later ook de 50 m3/s weer in zicht. 

Dit is een afvoer die ieder jaar wel wordt bereikt in de zomer, maar als je de meetreeks er op naslaat gebeurt dat gewoonlijk pas in juli. In de afgelopen 10 jaren was dat echter vaak al veel vroeger en werd de 50 m3/s soms zelfs al in de loop van mei onderschreden. Dit jaar gaat het waarschijnlijk begin juni gebeuren.  

Analyse afvoerpiek Zuid Duitsland en Zwitserland

Het hoogwatergolfje dat in het begin van deze week in Zuid Duitsland en Zwitserland ontstond werd veroorzaakt door een paar dagen waarbij er zeer veel regen viel. De dagen ervoor was het vrijwel droog en ook daarna werd het droog. De afvoergolf die we nu zien heeft dus alleen met deze neerslagperiode te maken en daarom kunnen we redelijk goed inschatten welk deel van het gevallen regenwater nu al door de Rijn is afgevoerd en welk deel zich nog ergens in het stroomgebied bevindt.

Aan de hand van de neerslagmetingen is te berekenen dat er in totaal bijna 5 miljard m3 water is gevallen in het Zuid-Duitse en Zwitserse deel van het stroomgebied. Dat is ongeveer de helft van de totale inhoud van het IJsselmeer. Als we bij het meetstation Worms, aan het stroomafwaartse punt van het gebied waar veel neerslag viel, nagaan hoeveel water daar tot nu toe extra via de Rijn is gepasseerd, dan is dat nu nog maar 600 miljoen m3

Er is dus nog maar 12% afgevoerd en 88% dus nog niet. Aan de hand van de waterstanden van de Zwitserse meren is te berekenen dat daar nog ca 15% van de gevallen hoeveelheid neerslag in ligt opgeslagen. Als we dat bij het al afgevoerde deel optellen, dan is dus nog steeds circa 70% van al het regenwater niet door de Rijn afgevoerd.

Nu zal nooit de hele gevallen hoeveelheid tot afstroom gekomen. In deze tijd van het jaar verdampt er ook veel water. Zo nemen planten nu veel water uit de bodem op en dat water verdampt daarna weer vanuit hun bladeren en ook vanuit de bovenste centimeters van de bodem verdampt water. In de winter speelt dit vrijwel geen rol, maar in de zomer zal uiteindelijk een groot deel van het gevallen regenwater weer als damp in de lucht verdwijnen en dan niet tot afvoer komen. 

Dat veel water niet afgevoerd wordt is goed te zien aan de waterbalans van de het stroomgebied van de Neckar. Dit is een van de grotere deelstroomgebieden in Zuid Duitsland en het lag midden in het gebied met veel neerslag. Op dit moment is van alle neerslag die in het stroomgebied van de Neckar is gevallen nog maar ca 20% afgevoerd.  

De afvoer bij het meetpunt waar de Neckar in de Rijn uitmondt is nu echter al weer ver gedaald en nog maar weinig hoger dan voorafgaand aan de piek. Misschien dat het afgevoerde deel van het regenwater uiteindelijk de komende weken nog oploopt tot 25 of 30% maar veel verder zal het niet komen. Van de rest profiteren de planten en bomen in de komende weken. Die geven het vocht via hun bladeren weer af aan de lucht, waarna het uiteindelijk weer in een wolk terecht kan komen, die het later in de vorm van regen weer terug kan brengen naar het aardoppervlak.