U bent hier

zondag 5 augustus 2018

Halverwege komende week neemt kans op neerslag toe

De eerste helft van de week blijft het nog droog en zeer warm, maar vanaf woensdag (in limburg mogelijk al dinsdagavond) neemt de kans op buien sterk toe. Het hoge drukgebied boven onze omgeving zakt eindelijk wat terug naar de Oceaan en dat maakt de weg vrij voor het instromen van ontabielere lucht waar zich buien in kunnen ontwikkelen. Ook verdwijnt de hitte omdat de wind koelere lucht aanvoert vanuit het zuidwesten. 

Tot en met het volgende weekend kunnen er dan buien vallen; voor wat er daarna gebeurt zijn de weermodellen nog onduidelijk en veranderen zij bij iedere run. Over de hoeveelheid neerslag die er gaat vallen zijn de verwachtingen trouwens ook nog niet duidelijk, het zou in Nederland op kunnen lopen tot 30 a 40 mm, maar er zijn ook verwachtingen dat het minder wordt en de meeste regen in Duitsland valt.

Hoeveel regen er ook valt, het neerslagtekort zal er voorlopig niet door verdwijnen. Dat tekort is inmiddels opgelopen tot ruim 300 mm, wat 200  meer is dan normaal; dat is de hoeveelheid die gemiddeld in 3 maanden valt.  Nog niet eerder was het zo droog in deze tijd van het jaar, maar de kans dat het hoogste tekort ooit (dat bedraagt ca 350 mm eind augustus 1976) wordt overschreden is klein, want het blijft waarschijnlijk wat koeler de komende weken en er gaat de komende week waarschijnlijk aardig wat regen vallen.

In de stroomgebieden van de grote rivieren wordt in de tweede helft van de komende week ook flink wat neerslag verwacht en dat zorgt er dan voor dat vanaf het volgend weekend de rivierafvoeren weer wat kunnen gaan stijgen en aan de daling, iig tijdelijk, een einde komt.

Rijnafvoer daalt naar iets boven 900 m3/s  

In mijn vorige bericht schreef ik nog dat de Rijn aan het einde van de afgelopen week iets zou stijgen, maar de hoeveelheid extra water in de rivier was daar onvoldoende voor en zorgde alleen voor een wat minder snelle daling. Het piekje in de Moezel dat ik bij Duitse meetstation zag, leek bij nader inzien meer op een fout in het stuwbeheer dan op extra afvoer agv regenval. Na deze piek zakte de afvoer namelijk ook weer heel snel naar een erg lage afvoer om het stuwpand weer te vullen. In gestuwde rivieren zoals de Moezel zien we dit vaker. 

In de Bovenrijn was er op woensdag en donderdag wel een lichte toename van de afvoer en dit water arriveert nu in de Niederrijn en zorgt er daar voor dat de afvoeren enkele dagen stabiel blijven. De Rijnafvoer bij Lobith schommelt nu al enkele dagen rond de 940 m3/s en deze afvoer houden we nog t/m dinsdag. Daarna kan de afvoer enkele dagen licht verder dalen met ca 10 m3/s per dag, tot net boven de 900 m3​/s in het volgende weekend. 

Met de huidige afvoer staat 2018 nog steeds op de 4e plaats van laagste afvoeren in deze tijd van het jaar. 1921, 1947 en 1964 kenden met resp. 900, 850 en 850 m3/s nog een iets lagere afvoer begin augustus. En andere jaren, met een langere droge periode in augustus, komen nu ook dichterbij, zoals 1947, 1976 en 2003. Met het verstrijken van de maand wordt de huidige afvoer dus minder extreem. Lage Rijnafvoeren komen gewoonlijk ook vooral voor in september en oktober.. Een Rijnafvoer van 950 m3/s is ook zeker niet heel bijzonder en komt gemiddeld 13 dagen per jaar voor en 900 m3/s 8 dagen. Meestal vallen die dagen dus in het najaar, dat ze nu in hoogzomer optreden is vooral bijzonder.

Er is in de hoeveelheid dagen met lage Rijnafvoeren ook geen toename te bespeuren, eerder een afname. Zo waren er sinds 1980 gemiddeld maar 6 dagen per jaar met een afvoer onder de 950 m3/s terwijl dat tussen 1900 en 1980 gemiddeld op 16 dagen het geval was. Bij afvoeren onder de 900 m3/s is er ook een sterke afname van 10 dagen gemiddeld over de jaren voor 1980 en maar  slechts 2,5 dag in de jaren na 1980. Dit jaar is dus zeker bijzonder wat de lage afvoeren betreft, maar past niet in een trend die al enige tijd aan de gang zou zijn.

De kans dat de 900 m3/s bij Lobith deze week onderschreden wordt is niet zo groot, omdat het er naar uitziet dat vanaf medio deze week er voldoende regen gaat vallen in het stroomgebied om de Rijn rond het weekend weer wat te laten stijgen. Hoeveel dat zal zijn is nog niet te zeggen, omdat de neerslagverwachtingen nog niet duidelijk zijn. Zoals het er nu naar uitziet valt er vooral op woensdag en donderdag regen in het stroomgebied en zal het extra water dat dat oplevert vanf zaterdag Nederland bereiken. Over hoe ver de rivier dan kan stijgen hoop ik in een volgend bericht te kunnen schrijven.

Maasafvoer zeer laag; Grensmaas op minimumafvoer

De afvoer van de Maas waar deze Nederland binnenstroomt is nu afgenomen tot ca 25 m3/s. Verder bovenstrooms in Wallonië is de afvoer nog wel wat hoger (ca 42 m3/s waarvan 35 via de Maas en 7 uit de Ourthe). Na de waterafname door het Albertkanaal blijft daar bij Eijsden dan ca 25 van over. In Nederland wordt het water vervolgens verdeeld over nog 2 kanalen, de Zuid Willemsvaart en het Julianakanaal, en de Grensmaas. Om alle 3 de kanalen van voldoende water te voorzien is minimaal ca 60 m3/s nodig en er moet ook minimaal 10 m3/s overblijven voor de Grensmaas, omdat deze niet verder droog mag vallen.

De kanalen moeten de komende tijd daarom met minder water toe en er zijn daarover afspraken gemaakt tussen Nederland en België. Zo zal er minder vaak geschut kunnen worden in de sluizen die zich in de kanalen bevinden en kan er desnoods ook water worden terug gepompt bij de sluizen van het onder- naar het bovenpand. Dergelijke situaties komen bijna ieder jaar wel voor, want vrijwel ieder jaar zakt de Maasafvoer wel enkele dagen tot weken onder de hoeveelheid dat er beperkingen gelden. Voor de Grensmaas betekent dit dat er nu soms dagenlang een vrij constante afvoer van 10 m3/s doorheen stroomt. Minder dan dat zal het niet worden.

De komende week blijft de Maasafvoer zeer laag en zullen de beperkingen in de waterverdeling nodig blijven Vanaf donderdag kan er voldoende regen gaan vallen voor een toename van de afvoer aan het eind van de week. Niet dat dat meteen veel extra water op zal leveren, maar een lichte toename van enkele tientallen m3/s is wel mogelijk. Bij de Maas zien we in andere jaren, dat als vrij vroeg in de zoner de afvoer al erg laag  is,  het vaak later in de zomer en het najaar opnieuw tot lage afvoeren komt. Regenval zorgt dan wel voor een stijging van de afvoer, maar als het weer even droog is, valt de afvoer dan ook weer snel terug. 

Watertemperatuur inmiddels zeer hoog 

Vanwege het zeer warme weer is de temperatuur van het rivierwater inmiddels zeer ver opgelopen. Deze site van RWS geeft een goed beeld van de temperaturen in het hele Nederlandse watersysteem en de mogelijkheid om de ontwikkelingen te zien tot 28 dagen terug. Zowel bij de Maas als de Rijn ligt de temperattuur nu tussen de 26 en 27 graden. Een deel van deze hoge temperatuur is het gevolg van koelwaterlozingen. Industrie en electriciteitscentrales gebruiken water om de installaties te koelen. Dat kan niet onbeperkt, want de temperatuur mag niet te ver oplopen. Voor veel vissoorten geldt dat ze niet goed meer kunnen leven in water boven de 25 graden. Dat niveau is nu  al ruim gepasseerd en daarom dreigen daar problemen. 

Mede daarom is als grens voor het lozen van koelwater in rivieren bepaald, dat het rivierwater maximaal 3ºC mag opwarmen tot een maximum van 28 ºC. Als de watertemperatuur boven de 28 ºC is, leidt dat tot beperkingen in de lozing van koelwater. Deze grens is inmiddels al dicht genaderd. Enige jaren terug leidde dat nog bijna tot een productiestop van enkele electriciteitscentrales en mogelijke proplemen voor de gebruikers van electriciteit. Inmiddels is er wel het eea veranderd, want een deel van de centrales naast een rivier is gesloten en daar voor in de plaats zijn er nieuwe gebouwd bij de zee en de teperatuur van het zeewater is niet snel zo hoog dat er beperkingen gelden. De komende 3 tot 4 dagen kan de temperatuur van het rivierwater nog iets verder oplopen. 

Volgende week volgt weer een bericht.