Het blijft nat, met op 21 en 22/5 veel regen en een nieuwe stijging van Maas en Rijn

Voorlopig blijft het nat het vooral op dinsdag en woensdag kans op grote neerslaghoeveelheden. Waar de meeste regen gaat vallen is nu nog niet helemaal duidelijk, maar de kans is groot dat zowel de Rijn als de Maas ermee te maken krijgen. In de Rijn is nu een hoogwatergolfje onderweg dat dan mogelijk een verlenging krijgt en in de Maas is de afvoer op dit moment hoog voor de tijd van het jaar en deze kan later In de week verder stijgen. Maar er zijn nog veel onzekerheden en we zullen daarom van dag tot dag de ontwikkelingen in de gaten moeten houden.

De rubriek Water Inzicht ontbreekt deze week maar in het waterbericht wel wat meer aandacht voor de bijzondere weersituatie van dit moment.

Water van de Week

Kleine lagedrukgebieden, maar met zeer veel neerslag

Het buiige weer in Nederland en de stroomgebieden hangt samen met een groot lagedrukgebied boven Centraal-Europa. De weerkaart hieronder laten de luchtdrukverdeling zien van maandag en daarop is boven Noord-Duitsland een klein lagedrukgebied zichtbaar. De luchtdrukverschillen zijn maar klein en de luchtstroming is daarom ook gering. De lucht in het lagedrukgebied is vochtig en vrij warm en als gedurende de dag de temperatuur aan het aardoppervlak stijgt, ontstaat een stijgende luchtstroom die op hoogte afkoelt, waardoor wolken ontstaan die kunnen uitgroeien tot flinke buien.

Die buien staan voor vandaag en morgen op het programma vooral boven Nederland en de noordelijke helft van Duitsland. Het lagedrukgebied trekt langzaam weg maar wordt al snel gevolgd door een nieuw exemplaar, dat vanaf de Middellandse Zee naar het noorden beweegt en in de loop van dinsdag en woensdag over Duitsland en Nederland in de richting van de Noordzee trekt.

Het nieuwe lagedrukgebied zorgt op die dagen voor een flinke opleving van de buiigheid en we moeten dan vooral opletten wat er in de Middelgebergten gaat gebeuren, waar zich eenzelfde weersituatie voor zou kunnen doen zoals afgelopen donderdag in het grensgebied van Frankrijk en Duitsland. Daar werd de warme vochtige lucht, door het lagedrukgebiedje, dat nu boven Noord-Duitsland ligt, tegen de westkant van de Vogezen opgestuwd, waardoor het er urenlang regende met een vrij hoge intensiteit. In 24 uur tijd viel meer dan 100 mm en samen met de neerslag van de dag ervoor liep het totaal soms op tot 150 mm.

Dergelijke lagedrukgebieden zijn in het zomerhalfjaar boven het Europese continent niet ongewoon en ook in het verleden stonden deze al garant voor veel neerslag. De laatste jaren zien we echter dat de neerslaghoeveelheden bij deze weersystemen steeds verder oplopen en veel grote overstromingen van de laatste jaren zijn hierop terug te voeren. Er zijn een aantal belangrijke veranderingen ten opzichte van vroeger die dit kunnen verklaren: zo zijn de temperaturen enkele graden hoger dan vroeger, waardoor de lucht meer waterdamp kan bevatten en waarschijnlijk draagt de record warme Atlantische Oceaan van dit moment hier nog extra aan bij omdat daar ook extra veel water verdampt.

Verder lijkt het erop dat de betreffende lagedrukgebieden tegenwoordig langzamer bewegen dan vroeger, waardoor de neerslaghoeveelheden nog eens extra kunnen toenemen. Ik zag gisteren in een nieuwsbericht een bewoner van het dal van de Berwijn in de Voerstreek die zich er over beklaagde dat het nu in korte tijd al twee keer was voorgekomen dat zijn huis overstroomde en hij vond het nu wel weer even genoeg geweest. Ik zal hem uit zijn droom halen, want ik acht de kans groot dat hij het de komende jaren nog wel vaker mee gaat maken.

De oorzaken van de uitzonderlijke neerslag zijn namelijk terug te voeren op de klimaatverandering en de verwachting is dat de kans op dergelijke zware buien in de komende jaren alleen maar verder toe gaat nemen. En als je dan in een hellend gebied woont, met bovenstrooms veel verhard oppervlak in de vorm van woningen en wegen en veel in het voorjaar nog vrijwel onbegroeide akkers, dan hoef je niet lang te wachten op de volgende zware bui die veel overlast geeft. 

Wat dit jaar nog extra bijzonder maakt is dat deze uitzonderlijke regenval zoals in het Saarland al vrij vroeg in het zomerhalfjaar optreedt. Dergelijke langdurige zware neerslag in een relatief groot gebied zien we doorgaans pas later in de zomer als de lucht nog verder is opgewarmd. Wat dat betreft is het spannend wat de maanden juni en juli nog gaan opleveren.

Voordat het nieuwe lagedrukgebied zich aandient hebben we eerst twee dagen te maken met buien die vooral in de loop van de middag ontstaan. Lokaal kan er dan veel regen vallen in korte tijd maar op het hele stroomgebied van de Rijn en de Maas hebben dergelijke buien waarschijnlijk niet heel veel invloed, daarvoor zijn ze te plaatselijk. Waar ze vallen kunnen echter wel straten en kelders onderlopen en ook kleinere beken (zoals de Geul) kunnen door zo'n bui in korte tijd flink stijgen.

Mochten de buien wat meer aaneen klitten tot een wat groter complex dan kan dat ook in delen van Ardennen nog wel zoveel regen opleveren dat de Maas daardoor wat gaat stijgen. Op de hoogwatergolf die nu door de Rijn naar Nederland stroomt verwacht ik niet dat het heel veel invloed zal hebben.

Dat verandert als in de loop van dinsdag het nieuwe lagedrukgebied zich in noordelijke richting beweegt en zowel in het stroomgebied van de Maas als dat van de Rijn voor flink veel nieuwe neerslag kan gaan zorgen. De meeste regen lijkt opnieuw in het grensgebied van Duitsland, Frankrijk en België te gaan vallen en dat zou betekenen dat vooral de Moezel weer veel water te verwerken krijgt. Maar ook de Ardennen lijken dit keer meer water te gaan vangen dan de vorige keer, maar dit zal vooral regen zijn die tegen de zuidkant van het Ardennen-massief  valt.

De verschillen tussen de weermodellen zijn echter nog groot; zo houdt het Europese weermodel het in zijn hoofdrun bij zo'n 30 tot 40 millimeter regen, terwijl het Duitse model op sommige plekken meer dan 150 mm laat vallen. Met een nog zover uiteenlopende verwachting is het moeilijk om nu al een verwachting uit te spreken hoe de rivieren zich de komende dagen zullen gaan ontwikkelen. We zullen van dag tot dag moeten kijken hoe de weersystemen zich ontwikkelen en bij dit weertype is meestal pas zo'n 24 uur van tevoren duidelijk waar de meeste neerslag gaat vallen.

De verwachtingen voor Rijn en Maas hierna moeten we daarom voorlopig nog met een slag om de arm nemen.

Rijn stijgt de komende twee dagen zeer snel maar blijft bij Lobith onder de 13 m

De hoogwatergolf in de Rijn die eergisteren vooral in het stroomgebied van de Saar is ontstaan is nu bij Koblenz aangekomen waar de Moezel in de Rijn uitmondt. Ook vanuit de Bovenrijn is een kleine hoogwatergolf onderweg en samen levert dat bij Koblenz de komende nacht een hoogste stand op van ca 560 cm op de lokale peilschaal. Bij eerdere hoogwaters van ongeveer deze stand in Koblenz kwam de stand bij Lobith twee dagen later uit tussen 12,7 en 13,6 m.

Dat is een groot verschil en dat heeft alles te maken met de hoeveelheid water die stroomafwaarts van Koblenz nog vanuit de zijrivieren naar de Rijn wordt afgevoerd. Als die groot is dan zal de stand al snel boven de 13 m stijgen maar als die laag is dan is de kans groot dat dat helemaal niet wordt bereikt. Op dit moment is de afvoer uit deze zijrivieren ongeveer gemiddeld en het betekent dat ik ervan uitga dat de stand de 13 m niet zal bereiken en waarschijnlijk ongeveer bij 12,75 m (NAP) zal uitkomen met een afvoer van ca 5.200 m³/s.

De hoogste stand verwacht ik op dinsdagmiddag 21 mei rond het middaguur. De stijging is bij Lobith vanmorgen pas begonnen en dat betekent dat de stand in twee dagen tijd ruim 3 meter gaat stijgen, waarbij morgenochtend de 11 m wordt overschreden, aan het eind van die dag de 12 meter en in de loop van de nacht naar dinsdag de 12,5 m.

Na het passeren van de piek blijft op woensdag 22/5 de waterstand nog ongeveer zo hoog om daarna met ca 25 tot 30 cm per dag te dalen tot op 24 mei de stand rond 12,25 m uitkomt. Daarna zou dan een nieuwe stijging kunnen beginnen maar deze is afhankelijk van de hoeveelheid regen die dinsdag en woensdag in het stroomgebied gaat vallen. Als ik nu een allereerste inschatting moet geven dan denk ik dat de afvoer vanaf 25/5 weer gaat stijgen naar rond 13 m op 27 en 28 mei; maar dit is nog met een hele grote slag om de arm en we zullen de weersverwachtingen voor de komende dagen moeten afwachten om te weten wat er daadwerkelijk gaat gebeuren.

Maas daalt eerst naar ca. 500 m³/s vanaf woensdag waarschijnlijk opnieuw stijgend.

De Maasafvoer is na de zeer snelle stijging van vrijdagavond weer langzaam wat gezakt maar nog steeds aan de hoge kant voor de tijd van het jaar. Tijdens de piek werd bij Maastricht een afvoer bereikt van ongeveer 775 m³/s; inmiddels is deze op ongeveer 600 m³/s uitgekomen. De eerste piek werd vooral veroorzaakt door de extreme buien die in de buurt van Visé en Voeren waren gevallen en een aantal kleine zijrivieren, die net voor de grens in de Maas uitkomen, stegen naar extreme waarden.

Zo bereikte de Berwijn een beek die normaal niet meer dan één of 2 m³/s afvoert nu in afvoer van mogelijk 100 m³/s. Deze piek werd helemaal veroorzaakt door de zeer zware bui die vrijdag aan het eind van de middag precies boven het stroomgebied van deze beek viel. Verder naar het zuiden ontving ook de Vesdre veel water van deze bui en ook deze beek steeg snel in korte tijd.

Verder naar het zuiden steeg de afvoer van de zijbeken van de Maas ook maar dit werd meer en meer veroorzaakt door regen die samenhing met het grote regengebied dat in Saarland voor de hoge afvoeren zorgde. Dit leverde in het noorden van Frankrijk en het zuiden van België een meer gestage stijging van de zijbeken op en dit water bereikt via de Maas nu ongeveer Maastricht.

De noordelijke zijbeken van de Maas zijn inmiddels alweer sterk gedaald en na het passeren van de piek vanuit de zuidelijke beken zal de daling nog wat sneller gaan verlopen. Morgen verwacht ik dat In de loop van de dag de 500 m³/s weer wordt bereikt en dinsdag 21 mei zal de afvoer ook daaronder uitkomen. Waarschijnlijk is dat maar voor korte duur want in de nacht van dinsdag op woensdag bereikt het lagedrukgebied met de vele neerslag ook het stroomgebied van de Maas.

Naar het er nu naar uitziet gaat de meeste regen aan de zuidkant van de Ardennen vallen, wat betekent dat de Maas bij Maastricht niet zo heel snel zal reageren op de regenval; het water is daarvandaan namelijk meer dan een dag onderweg. Maar de verwachtingen lopen nog sterk uiteen van slechts 30 mm tot mogelijk meer dan 100 mm. Er is daarom nog weinig te zeggen over wat de gevolgen zullen zijn voor de Maasafvoer.

Mocht er inderdaad 100 mm of meer gaan vallen dan is de kans groot dat de Maas afvoer op donderdag en vrijdag misschien wel naar 1.000 m³ per seconde gaat stijgen. Dit is echter op dit moment nog uiterst onzeker en we zullen de verwachtingen van dag tot dag moeten afwachten om meer zicht te krijgen op hoe de afvoer zich aan de in de tweede helft van de week gaat ontwikkelen.

Vanwege de spannende situatie in de rivieren zal ik de komende dagen dagelijks een berichtje maken.