Eerst droog, later buien en mogelijk een nattere periode

Een nieuw hogedrukgebied volgt het pad van zijn voorgangers met enkele dagen zeer warm weer en daarna een draaiing van de wind, enkele buien en koeler weer. Vanaf het eind van de week zou het wel eens wat langer niet al te warm kunnen blijven, met ook meer kans op regen. Tot die tijd nog dalende waterstanden en de Rijn is op weg naar laagste stand van het jaar tot nu toe. In het waterbericht leest u de details.

In de rubriek Water Inzicht maak ik de balans op van de maand juni. Na het zeer droge voorjaar met erg lage rivierafvoeren vond in de afgelopen maand enig herstel plaats en 2025 volgde daarmee het scenario dat eerder 2011 volgde. Maar dat is geen garantie voor de komende maanden.

Water van de week

Na deze week mogelijk een overgang naar natter weer, maar eerst nog droog

Nadat de eerste tien dagen van juni natter waren verlopen onder invloed van lagedrukgebieden, zijn we nu in een weerpatroon gekomen van hogedrukgebieden, die het steeds een dag of 5 uithouden. Ze ontstaan boven de Atlantische Oceaan en trekken dan via onze omgeving naar het oosten. Zo lang ze ten westen van ons liggen, is de wind (noord) westelijk en komt de temperatuur uit tussen 20 en 25 graden en zodra ze ten oosten zijn uitgekomen draait de wind naar het zuiden en wordt het warm tot zeer warm. De lucht wordt dan namelijk vanuit het, op dit moment extreem warme, Middellandse zeegebied aangevoerd.

Deze warme luchtstroom houdt het nooit heel lang uit want naarmate het hogedrukgebied verder naar het oosten schuift kunnen lagedrukgebieden vanaf de Atlantische Oceaan wat dichterbij komen en kan ook onstabiele lucht ons bereiken. Dat zorgt dan voor een plotselinge weersomslag met wat buien of langdurigere regenval en de wind die weer naar het koelere westen draait. De komende dagen volgen weer precies dit weerpatroon met tot en met woensdag opbouwende warme lucht, daarna enkele buien en weer een overgang naar koeler weer.

Dat zou dan de vierde keer zijn in ongeveer 3 weken tijd en je zou verwachten dat dit weerpatroon zich ook daarna nog wel een keer zal herhalen; maar daar lijkt het toch niet op. Een volgende uitloper van het Azoren-hogedrukgebied probeert het wel maar lijkt het niet te redden, want een volgend lagedrukgebied vanaf het noorden van de Atlantische oceaan lijkt nu aan het langste eind te gaan trekken. De wind blijft daardoor voorlopig wat meer in de (zuid) westelijke hoek en de kans is groot welk daarmee ook zo nu en dan neerslaggebieden Nederland en de stroomgebieden kunnen bereiken.

Voor de weersomslag uit kunnen op maandag en dinsdag al wat buien ontstaan In de Alpen, maar vooral op woensdag en donderdag kunnen tijdens de weersomslag in de hele stroomgebieden buien ontstaan. Zoals vaker met buien is nu nog niet duidelijk waar de meeste regen gaat vallen. De grootste kans lijkt te bestaan boven Nederland en dat verder naar het zuiden in Zuid-Duitsland en Alpen. Als dat uitkomt zouden de Ardennen buiten de boot vallen.

Op vrijdag 4/7 en zaterdag 5/7 blijft de grens tussen de warmere en wat koelere hangen boven het zuiden van Duitsland en kan daar veel regen vallen, waar de Rijn dan van gaat profiteren. Dergelijke grensvlakken zijn echter moeilijk precies in te schatten dus voorlopig hou ik nog een slag om de arm. Vanaf komend weekend komen we dan onder invloed van het lagedrukgebied boven de Atlantische Oceaan en dit kan op zondag 6/7 en maandag 7/7 voor flink wat regen gaan zorgen in onze omgeving en dan zou ook de Maas kunnen profiteren van wat regenval. Maar dit is nog vrij ver vooruit in de tijd en ook hier past een slag om de arm.

Ook op nog langere termijn lijkt het wat nattere weer meer kans te maken dan opnieuw een overgang naar een langdurig droog weerpatroon. Volgende week is hier meer over te zeggen.

Rijn daalt naar 7,2 m NAP, afvoer onder 1.000 m³/s

Vanaf het vorige weekend daalde de Rijn eerst met zo'n 10 cm per dag tot op donderdag de 7,7 m NAP werd bereikt en de afvoer op ongeveer 1200 m³/s. Daarna vertraagde de daling omdat de rivier wat extra water ontving van de buien die vooral op donderdag in het stroomgebied vielen. Inmiddels bedraagt de waterstand 7,65 m NAP, bij een afvoer van 1.175 m³/s. Dat is erg laag voor de tijd van het jaar want het langjarig gemiddelde voor eind juni bedraagt 2200 m³/s.

Het is alweer een paar dagen droog in het stroomgebied en vanaf nu zal de daling zich weer voortzetten tot dinsdag de 7,5 m NAP wordt bereikt bij een afvoer van ongeveer 1100 m³/s. Ook dan stagneert de daling 1 of 2 dagen, maar daarna zet de daling weer door en op zaterdag 5/7 verwacht ik dat de 7,25 m NAP wordt bereikt. De afvoer daarbij bedraagt iets minder dan 1000 m³/s en dat zou voor het eerst zijn dit jaar dat die afvoer wordt bereikt.

Een zo lage afvoer is niet heel bijzonder want hij wordt zo eens in de 2 jaar wel bereikt in de Rijn en ook is de kans niet toegenomen in de loop der tijd; ook voor de periode van klimaatverandering was de kans al eens in de twee jaar. Wat misschien wel gaat veranderen is dat de 1.000 m³/s in de toekomst al eerder in de zomer wordt bereikt. De metingen laten dat nog niet zien, maar de gemiddelde juli-afvoer neemt wel langzaam af en daarmee zal naar verwachting ook de kans op een afvoer onder de 1.000 m³/s toenemen.

De vorige keer dat de 1.000 m³/s al in juli werd bereikt was in 2022; toen gebeurde dat op 16 juli en zou de afvoer uiteindelijk nog een maand dalen tot onder de 700 m³/s, voordat het weer voldoende ging regenen voor een stijging. Voorafgaand aan 2022 is de Rijnafvoer alleen in 1976, 1964, 1949 en 1921 tot onder de 1.000 m³/s gezakt; waarvan alleen in 1976 al in het begin van de maand.

Op grond van de huidige weersverwachting verwacht ik dat de waterstand na het volgende weekend nog iets verder daalt tot net onder de 7,2 m NAP, bij een afvoer van ongeveer 950 m³/s. Tegen die tijd zijn er al buien gevallen in het stroomgebied en vanaf 6 en 7/7 kan er wat serieuzere regen gaan vallen. Als dat uitkomt dan kan de waterstand vanaf 7 of 8 juli weer wat gaan stijgen en zou later in die week de 7,5 m weer bereikt kunnen worden. Dit is op dit moment echter nog onzeker want de regen die hiervoor verantwoordelijk is valt pas over een week; dus we zullen nog even af moeten wachten of het echt uit gaat komen.

Maas daalt weer onder 50, later 40 m³/s

Het droge en warme weer in het begin van de week zorg ervoor dat de Maasafvoer bij Maastricht was het gedaald tot onder de 50 m³/s en op 25 juni zelfs tot onder de 40 m³/s. Dat is erg laag voor deze tijd van het jaar, want het langjarig gemiddelde voor eind juni bedraagt nog altijd 120 m³/s. Op donderdag trok er een flink regengebied over de Ardennen en dit zorgde voor een opleving van de afvoer tot ongeveer 65 m³/s. De dagen daarna daalde de afvoer weer met gemiddeld zo’n 5 m³/s per dag en vanaf morgen zal de afvoer weer onder de 50 m³/s uitkomen.

De hele komende week verloopt droog en zeer warm in het stroomgebied en de afvoer zal Daarom verder dalen naar circa 35 tot 40 m³/s in het volgend weekend. Regen wordt voor het eerst Dat is weer verwacht vanaf 6 of 7 juli en stijging van de afvoer hoeven we daarom voor 7 of 8 juli niet te verwachten. Zoals het er nu naar uitziet gaat de week na het volgend weekend wat natter verlopen en als dat uitkomt kan de afvoer weer wat gaan stijgen en dan is de kans groot dat de afvoer niet opnieuw zover daalt als de komende week.

Water Inzicht

De Rijnafvoer in juni

De gemiddelde Rijnafvoer bij Lobith bedroeg in juni 1.535 m³/s en kwam daarmee 275 m³/s hoger uit dan in mei. De Rijn voerde hiermee ongeveer 70% van de normale juni-afvoer af en dat is wat meer dan in april en mei, toen het slechts iets meer dan 50% was. De Rijn is dus wat opgekrabbeld en aan de grootste problemen, die een lage afvoer met zich meebrengen, kwam voorlopig even een eind. In mei eindigde 2025 ook nog op de zesde plaats van de jaren met de laagste afvoer maar vanwege de hogere afvoeren daalde juni naar 17e plaats.

Daarmee kwam deze maand ruim achter de andere jaren met inlage juni afvoer zoals 1934 met minder dan 1000 m³/s en 1976 met ca 1270 m³/s. Ook eindigde 2025 duidelijk lager dan 2011, waar het wat het weerpatroon betreft, veel op lijkt. In dat jaar kwam de weersomslag echter wat later en profiteerde vooral juli van de hogere afvoeren. In de figuur hieronder is het afvoerverloop van de eerste helft van dit jaar weergegeven.

In januari was er dit jaar nog een kleine hoogwatergolf maar al vanaf ongeveer half februari kwam de afvoer onder het langjarig gemiddelde (de groene lijn) en daarna bleef zo onder tot op de dag van vandaag. Vooral maart en de eerste helft van april waren erg droog, maar vanaf 20 april krabbelde de afvoer wat op om later in mei toch nog een keer flink te dalen tot bijna de laagste waarde ooit in die tijd van het jaar. In juni is goed de opleving te zien naar bijna het langjarig gemiddelde.

Maar de laatste twee weken is er weer een flinke daling ingezet en ook de verwachting voor de komende 10 tot 14 dagen laat zien dat de maand juni op weg is naar een erg lage afvoer voor de tijd van het jaar. De lijn van de 10% laagste afvoeren laat zien dat een afvoer van 1000 m³/s meestal pas in september of oktober wordt bereikt. Dit jaar gaat dat ruim 2 maanden eerder al gebeuren en dat betekent dat er flink wat regen zal moeten vallen in de komende zomer, wil de afvoer niet heel vaak in de buurt van de 1000 m³/s, of nog veel lager gaan komen, in de loop van de komende maanden.

Ter vergelijking is in de grafiek ook 2024 weergegeven, toen de afvoer het hele voorjaar en ook in de zomer erg hoog bleef en er in juni twee kleine zomerhoogwaters waren. Het is opvalllend hoe anders dit jaar verloopt, wat alles te maken heeft met de dominantie van hogedrukgebieden,  terwijl vorig jaar het een komen en gaan was van lagedrukgebieden.

De Maasaafvoer in juni

De gemiddelde Maasafvoer bij Monsin bedroeg in juni 86 m³/s; daarvan stroomde net voorbij Monsin 17 m³/s via het Albertkanaal naar het westen van België en bereikte iets minder dan 70 m³/s Maastricht. In Nederland wordt dat water ook weer over twee kanalen verdeeld: de Zuid-Willemsvaart en het Julianakanaal, die beide circa 13 m³/s ontvingen, zodat er ongeveer 45 m³/s voor de Grensmaas overbleef. 86 m³/s bij Monsin is erg weinig, want het is maar ca 55% van het langjarig gemiddelde.

Daarmee staat dit jaar op de 17^e plek van de jaren met de minste Maasafvoer sinds 1911. Dat is iets lager dan de vorige twee maanden want die eindigden beide nog op de 11e plek. We beleven dit jaar een droog voorjaar en vaak wordt de vergelijking gemaakt met het beruchte jaar 1976, toen de Maas bijna droogviel. Maar voor de Maas gaat die vergelijking (nog) niet helemaal op, want in 1976 bedroeg de juni-afvoer slechts 39 m³/s. Ook had de winter voorafgaand in dat jaar al een erg lage afvoer, met over het halve jaar van januari tot en met toen gemiddeld slechts 147 m³/s. Dit jaar was dat met 305 m³/s ruim twee keer zoveel en het stroomgebied had dus nog een appeltje voor de dorst omdat de winter minder droog was verlopen.

In de figuur hieronder is het afvoerverloop van de eerste helft van dit jaar weergegeven. In de winter en begin februari was het erg nat en waren er twee hoogwaters, maar vanaf half februari al met het veel droger en namen de neerslaghoeveelheden sterk af. Vooral maart in april verliepen erg droog de afvoer daalde tot bijna de laagste waarde die in deze tijd van het jaar ooit was gemeten. Begin mei herstelde de afvoer zich wat om later in die maand toch weer wat zakken en in juni pas was het herstel iets structureler. Erg solide is het herstel nog niet en als het komende 2 tot 3 weken droog blijft, dan kan de afvoer zomaar weer zakken tot dicht bij de laagste waarde uit de meetreeks.

Andere jaren met een droog voorjaar t/m juni zijn naast 1976 ook 1921, 1993, 1996 en 2011. Eerder schreef ik al dat dit jaar tot nu toe veel weg heeft van het jaar 2011 en de weersituatie van de afgelopen maand bevestigt dat, want net als in 2011 vond er in de afgelopen maand enig herstel plaats. In figuur hierna heb ik behalve 2025 ook de jaren 1976 en 2011 afgebeeld en dat laat zien dat het afvoerverloop van de Maas in 2025 wat meer lijkt op 2011 dan op 1976. Maar het weer heeft geen geheugen en dit wil niet zeggen dat de komende zomermaanden toch niet nog een veel droger scenario gaan volgen.