Laagwaterbericht: Rijn naar recordlage stand

Voorlopig nog geen einde aan de laagwaterperiode 

Sinds afgelopen zondag is de waterstand bij Lobith ongeveer 15 cm gezakt en vanmorgen kwam zij uit op 6,55 m boven NAP. Dat is minder dan 10 cm boven het laagterecord van augustus 2022 en de kans is groot dat we dit record in de komende dagen gaan verbreken.

Ik ga nu uit van een laagste stand rond 6,4 m NAP. Dit niveau bereikt de Rijn vanaf 1 augustus en de dagen daarna schommelt het waterpeil rond deze stand. De afvoer bedroeg vanmorgen nog net iets meer dan 700 m³/s en daalt de komende dagen verder naar tussen 640 en 650 m³/s. Dat is lager dan de laagste afvoer uit 2022, die bedroeg toen 675 m³/s, maar nog net hoger dan het all time record uit november 1947, toen de Rijn daalde tot een afvoer van 620 m³/s.

De komende week tot 10 dagen houdt het droge weer aan in het stroomgebied, maar vanaf 1 augustus neem wel de kans op buien wat toe. Die brengen niet meteen genoeg water om de Rijn te laten stijgen tot buiten het bereik van het extreme laagwater, maar leveren misschien wel een lichte stijging op. Op 1 augustus kan er wat regen vallen in het midden van Duitsland en vooral de periode van 4 t/m 6 augustus is de kans op buien nog wat groter. Het Duitse weermodel verwacht dan zelfs in een groot gebied over heel Duitsland 20 tot 40 mm en mocht dat uitkomen, dan levert dat de Rijn een wat grotere stijging op. Voorlopig ben ik ervan uitgegaan dat er de komende week nog maar weinig regen valt en dat het waarschijnlijk net voldoende zal zijn voor een heel lichte stijging vanaf 6 of 7 augustus.

Mijn verwachting voor de komende twee weken is als volgt:

• de komende 3 dagen daalt de stand nog met ca 5 cm per dag naar 6,4 m NAP op zaterdag 1 augustus; de afvoer daalt met ca 20 tot 25 m³/s per dag naar ca 650 m³/s.
• Vanaf 1 t/m 5 augustus is de waterstand stabiel, of daalt heel licht nog een paar centimeter. De afvoer kan dan dalen tot 635 of 640 m³/s. Mocht het inderdaad op 1 augustus tot wat meer buien komen, dan zal de afvoer in deze periode alweer wat stijgen, maar niet meer dan enkele tientallen m³/s. De kans daarop is echter klein.
• Vanaf 5 augustus kan het water arriveren van neerslag die vanaf 4/8 gaat vallen. Geen grote hoeveelheden, maar het voorkomt een verdere daling en een lichte stijging naar 6,5 tot 6,6 m NAP is dan weer mogelijk rond 10 tot 12 augustus.

Wat de langere termijn betreft zijn de vooruitzichten voorlopig ongunstig omdat het weer in Europa, wat de neerslag betreft, in een soort van negatieve spiraal is terechtgekomen. Het weerbeeld wordt al lange tijd bepaald door hogedrukgebieden die op de Atlantische Oceaan liggen en waar soms een losse kern van afsplitst die dan naar het oosten trekt. Dit zorgt voor stabiel weer en afhankelijk van de windrichting is het warm of zeer warm. Vanwege deze blokkade van hoge druk hoeven we vanaf de Oceaan voorlopig niet op neerslag te rekenen.

Nu is de oceaan sowieso in veel zomers niet de brenger van de meeste regen, want dat wordt in hoogzomer vaak overgenomen door buiig weer dat samenhangt met kleine lagedrukgebieden. Deze zogenaamde thermische lagedrukgebieden ontstaan boven het warme continent, nemen in hun opstijgede lucht vocht mee naar hoog in de atmosfeer, waar dan buien uit ontstaan. Dit jaar ontstaan er ook regelmatig van deze lagedrukgebieden en ze trekken net als in andere jaren, nadat ze zijn ontstaan boven Frankrijk, in noordoostelijke richting verder het continent op.

Dit jaar is de situatie echter anders omdat het in Frankrijk in juni al zo warm is geweest dat de bodem er is uitgedroogd en er weinig vocht beschikbaar is om de buien te voeden. Een vergelijkbare situatie deed zich voor in 2018 toen er ook maandenlang geen neerslaggebieden vanaf de Oceaan werden aangevoerd en ook de buiigheid door droogte in juni en juli op een heel laag pitje kwam te staan. De droogte duurde toen tot ver in het najaar en de lage waterstanden hielden aan tot in oktober.

Ook het jaar 2022 met de tot nu toe recordlage waterstand kende een heel droog zomerhalfjaar, maar daar vond vanaf medio augustus een weersomslag plaats. De Oceaan nam het toen over en lagedrukgebieden brachten voldoende regen voor een stijging van de Rijn. Vanaf de laagste afvoer van 670 m³/s op 18 augustus steeg de afvoer toen eerst naar ca 950 m³/s aan het eind van de maand en later verder naar 1.350 m³/s medio september. Dit jaar volgt tot nu toe het scenario van 2018 en een weersomslag lijkt voorlopig niet in beeld.

Maas

De Maasafvoer bij Maastricht is al twee weken stabiel rond 25 m³/s. Neerslag wordt er de komende 10 tot 14 dagen vrijwel niet verwacht. Waar in Duitsland vanaf ca 4 augustus wat buien worden verwacht, gaan die aan de Ardennen voorbij. De afvoer zal daardoor de komende 2 weken nog er laag blijven, tussen 20 en 25 m³/s.

Het stabiele verloop van de afvoer heeft de Maas te danken aan een aantal beken die tijdens laagwaterperioden worden aangevuld met water vanuit stuwmeren, dat daar in de winter in is opgeslagen. Dit voorkomt dat de afvoer nu al enige weken verder daalt. Helaas is er op de sites van de Waalse waterautoriteiten geen informatie te vinden over hoeveel deze stuwmeren nu precies afgeven en hoe groot de vulgraad nog is. Want dat zou iets kunnen zeggen over hoe lang dit regime nog aangehouden kan worden en of de afvoer op afzienbare tijd wellicht toch verder gaat dalen..